JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Mho òr 10/9 tàm hìu lơh broă Đảng dà lơgar, ồng Nguyễn Phú Trọng kuang atbồ đơng lam Đảng dà lơgar neh wă ồng Bruno  Rodriguez Parrilla kuang atbồ gah cribơyai broă mờ lơgar ndai lơgar Cuba gam ơm còp mờ lơh broă tàm lơgar Việt Nam. Ồng Nguyễn Phú Trọng jờng rơ ồng Bruno Rodriguez Parrilla còp wơl lơgar Việt Nam; pơyua jơnau ưn ngài tus mờ kuang đơng lam bồ Đảng mờ dà lơgar Cuba bè ală nùs nhơm niam bơne\ neh lời ai mpồl kuang bàng dờng màng Đảng Cộng sản Việt Nam in tàm dơ\ tus còp ngan ngồn lơgar Cuba tàm nhai 4 nam 2012, ràng tơlik nùs nhơm chờ hờp mờ đơs niam ală cồng nha dờng màng mờ Đảng, dà lơgar mờ làng bol lơgar Cuba neh lơh geh tàm tơngai lơh jat kơrnuat pơrjum dơ\ 6 bơh Đảng Cộng sản lơgar Cuba dê. Bal mờ hơ\ ồng Nguyễn Phú Trọng kung ràng tơlik nùs nhơm pin dờn là, tềng đăp bơta đơng lam bồ bơh Đảng Cộng sản lơgar Cuba dê, làng bol lơgar Cuba geh mut lơh cồng nha broă tam gơl lơh sa, nàng lam lơgar Cuba pơnjat tai bơtàu tơnguh jat gùng làng bol lơh tờm mpồl bơtiàn ringbal.

Ngai òr 10/9, tàm hìu lơh broă Gơnoar ala măt dà lơgar, ồng Nguyễn Sinh Hùng kuang atbồ Gơnoar ala măt dà lơgar neh wă ồng Hồng Tiểu Dũng kuang ala măt lơgar Lo tus dờp kơnòl pa tàm lơgar Việt Nam. Ồng Nguyễn Sinh Hùng chờ hờp wă ồng Hồng Tiểu Dũng mờ kơ\p kờ` tàm gơnoar broă lơh, ồng Hồng Tiểu Dũng geh ală broă pơgồp bal niam tus mờ broă lơh bal, lơh bơyô, g^t gơ\p bal bơh 2 lơgar, 2 Gơnoar ala măt dà lơgar. Ồng Nguyễn Sinh Hùng đơs là, broă lơh bal bơh 2 Đảng, 2 dà lơgar, 2 Gơnoar ala măt dà lơgar pal geh tơnguh tàm nùs nhơm lơngăp lơngai, g^t gơ\p, lơh bơyô, tơnguh bơtàu mờ tơl^k nùs nhơm pin dờn bal. Ồng Nguyễn Sinh Hùng đơs tòm, broă lơh oh mi bal, bơyô bal bơh lơgar Việt Nam mờ lơgar Lo pal geh pơn jăt tai sền gàr mồ tơnguh niam. 2 gah pal pleh mờ ală bơta tàm gơjra`, tam dră lơh gơl^k ală kal ke ờ geh kuơ.

 Mho òr 10/9 tàm Hà Nội, ồng Nguyễn Thiện Nhân kuang atbồ anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Việt Nam neh tus còp mờ lơh broă mờ mpồl cau chài cah rơ`a lơgar Việt Nam mờ mpồl tam klac cau chài cah rơ`a Việt Nam bè broă sền gròi bơ song jơnau yal yă yal khài tàm bòn lơgar. Đơs tàm dơ\ lơh broă, ồng Nguyễn Thiện Nhân đơs là, pal bơt bơtàu broă lơh pơ gồp bal đah ờ uă anih lơh broă bè mpồl cau chài cah rơ`a Việt Nam, mpồl tam klac cau chài cah rơ`a Việt Nam, gah lơh broă kơrnuat boh lam, đah lùp sền gơnuar atbồ lơgar nàng bơ song jơnau yal yă yal khài ngai sơ lơ niam rlau, gàr niam ngap lơngai ờ do ờ dă mpồl bơtìan. Bal mờ hơ\, pal chồl pràn, mblàng yal dong kờl adat boh lam làng bol in lài mờ tu\ khi kờ` yal yă, yal khài. Ồng Nguyễn Thiện Nhân đơs:“ Lài mờ tu\ sền gròi lơh bè lơi nàng làng bol in git kơrnuat boh lam loh làng rlau tai, làng bol git bơta hơ\ ờ di mờ adat boh lam den ba` yal yă yal khài. Mblàng pơlam làng bol lơh broă sa in tu\ lòt yal yă yal khài  den pal geh mpồl bal, geh bơta mờng chài. Bol a` sơ nơng là mpồl cau chài cah rơ`a mờ mpồl tam klac cau chài cah rơ`a gơtùi dong gah tề lam gùng dră bal tàm broă sền gròi gơnoar atbồ tàm bòn lơgar mut lơh di mờ adat boh lam.”

Ngai òr 10/9, anih duh broă càr Quảng Bình neh bơyai lơh pơrjum dờng ală jơi bơtiàn kòn cau kis tàm càr Quảng Bình dơ\ 2. 5 nam do, tiah làng bol kòn cau càr Quảng Bình neh tam gơl niam, tơl mờ ală bơta tàm ală gah lơh sa, bơta chài rơgơi, mpồl bơtiàn, sền gàr niam bơta lơngăp lơngai dà lơgar. Khà làng bol kòn cau lơh sa jăk sơlơ ngai sơlơ tơnguh. Tu\ do, gùt càr geh rơlao 700 hìu làng bol kòn cau lơh sa jăk; khà hìu jơgloh rơbah tàm tiah làng bol kòn cau gơmù uă.

Lơh sa mpồl bơtiàn bơtàu tơnguh, rài kis phan bơna mờ nùs nhơm làng bol kòn cau dê hời rơ hời geh tơnguh niam. Mpồl đơng lam Đảng càr Dak Lak neh đơs bè hơ\ tàm dơ\ pơrjum tơn jơh 10 nam mut lơh broă lơh dờp lơh oh mi mờ ală bòn, pa bơyai lơh ngai òr 10/9. Jat jơnau đơs bơh mpồl đơng lam Đảng càr Dak Lak, broă dờp lơh oh mi neh pơ gồp bơnah kuơ màng tàm broă sền gàr ngap lơngai ờ do ờ dă tàm tiah làng bol kòn cau, chồl mhar broă bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn, tơnguh niam rài kis phan bơna mờ nùs nhơm làng bol in. bè broă chồl pràn broă dờp lơh oh mi tàm ală nam tus, ồng Nguyễn Văn Sự, kuang jat jơng atbồ mpồl lam sồr làng bol mpồl đơng lam Đảng càr Dak Lak pà git:“ Tàm tơngai tus den tơngume, cồng nha broă dờp lơh oh mi geh tam gơl mut tus tơngai pa, hơ\ là dong làng bol tàm broă lơh sa, bơtàu tơnguh lơh sa, pơ gồp bal ală broă lơh ringbal nàng lơh bè lơi làng bol geh bơhìan lơh sa kơ\ kơljap. Mơya kung gam là rềp mềr mờ bòn, sền gàr ngap lơngai gùng dră bal, ngap lơngai tàm bòn, mơya kuơ màng là tơr gùm tơn jơh jơ gloh tơmù rơbah, jơnau kờ` là pah nam pal tơmù geh 2% khà hìu nhă rơbah tàm tiah làng bol kòn cau.”

5 nam lơh jăt kơrnoăt 30a bơh Gơnoar atbồ lơgar tàm 2 kơnhoàl rơbah Kon Plông, Tu Mơrông, càr Kon Tum dê neh tơl^k bơta pràn kuơ màng kờ` 2 kơnhoàl do tơmù rơ[ah mhar mờ kơl jăp. Do là jơnau đơs bơh mpồl kuang bàng sền gròi ală Gah lơh broă, mpồl lơh broă dà lơgar geh Gah sền gàr dà lơgar đơng lam broă lơh jăt kơrnoăt do tàm càr Kon Tum. Bal mờ cồng nha neh geh, broă lơh jăt kơrnoăt 30a tàm 2 kơnhoàl Kon Plông mờ Tu Mơrông kung pà go\, pal sơbì ờ uă broă lơh ờ gam di pal tai.

Tàm rlau 10 nam do, neh geh ală khà kờp ai go\, khà gơbàn kòp mprơm gơlik mhàm tàm cau dờng jat tơl càr, bòn dờng neh gơguh mờr ndrờm mờ khà gơbàn kòp mprơm gơlik mhàm tàm kơ nòm dềt. Jat khà kờp bơh anih Pasteur bòn dờng Hồ Chí Minh mờ mpồl đơng lam kòp mprơm gơlik mhàm tiah đah jum dà lơgar, bơh nam 2000 tus tu\ do, khà gơbàn kòp tàm cau dờng ngai sơ lơ gơguh uă. Ală càr tiah đah jum mattơngai lik dà lơgar geh khà cau dờng gơbàn kòp mprơm gơlik mhàm uă rlau mờ ală tiah đah jum mattơngai dà lơgar. Ờ uă càr bè Lâm Đồng geh khà cau dờng gơbàn kòp tus 80%, Bình Phước, Bà Rịa -Vũng Tàu là 60%, bòn dờng Hồ Chí Minh pơgap 45%. Pal đơs là tàm khà ală cau chơt tài kòp mprơm gơlik mhàm, khà chơt să là cau dờng geh tus mờr 40%.

 Geh 100 hìu rơ[ah tàm ală kơnhoàl Điện Biên Đông, Điện Biên, Mường Chà neh geh dờp 100 nơm kơnrồ sơntìl bơh broă lơh “Kơnrồ sơntìl dong kờl cau rơbah tiah nhàr dà lơgar” geh anih duh broă càr Điện Biên pơgồp bal mờ anih lơh sa kă bro Viettel tàm càr Điện Biên bơyai lơh. Broă lơh do geh lơh bơh tu\ do tus jơh nam 2016 mờ geh 1 rơbô hìu rơ[ah tàm 5 kơnhoàl geh broă lơh 30a geh dờp sơntìl kơnrồ. Bơh tàm broă lơh do, neh dong kờl ală hìu rơ[ah tàm càr Điện Biên tơnguh lơh sa, tơmù rơbah kơl jăp.

Tơnơ\ 4 ngai pơr lòng duh hồl, mang òr  10/9 tàm hìu pơr lòng tàp pràn să jan càr Dak Lak, dơ\ pơr lòng plai kơbàng gùt lơgar nam 2014, tam phà  cúp PV- Đạm Cà Mau dơ\ 23 neh tơn jơh. Dơ\ pơr lòng bơ tòm mờr 100 nă cau pơr lòng bơh 13 mpồl tus bơh ală càr, bòn dờng tàm gùt lơgar. Do là dơ\ pơr lòng kờ` chul chồl bơtàu tơnguh srơh nhơl plai kơbàng tàm gùt lơgar, bơh hơ\ sac rơ wah ală cau pơr lòng jak ngan nàng tus bal Seagames tàm lơgar Singapore mờr tus.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

Ồng Avigdor Lieberman kuang atbồ gah cribơyai broă mờ lơgar ndai lơgar Israel ngai òr 10/9 pà git, Israel jờng rơ ală broă lơh ngan bơh Mỹ dê kờ` crơng gơs 1 mpồl tam klac tam dră mờ ling lềng dà lơgar Islam IS tàm lơgar Syria mờ lơgar Iraq, mơya kung ràng tơlik bơta ờ suk bè broă Mỹ mờ Iran, tài bơta do mờ rềp mềr rlau. Jơnau yal bơr geh tơlik tàm tu\ ồng John Kerry kuang atbồ gah cribơyai broă mờ lơgar ndai lơgar Mỹ geh dơ\ tus còp ờ yal lài tus Baghdad lơgar Iraq, tàm tơngume tus còp Trung Đông kờ` bơt bơtàu 1 mpồl tam klac tam dră mpồl ling lềng jơi Sunni duh nùs pồ is là dà lơgar Islam IS.

Ngai do (11/9), lơgar Mỹ tơnkah 13 nam dơ\ gơl^k geh sò tơm iơh bơsăk ngai 11/9/2001. Mờr 3 rơbô nă cau chơ\t tàm dơ\ sò tơm iơh bơsăk lơh dunia ngòt rơngơ\t ngan neh mu\t lam sồr tam dră mờ cau sò tơm iơh bơsăk tàm gùt dunia geh lơgar Mỹ lam bồ. 13 nam do, dơ\ tam lơh mờ cau iơh bơsăk lơgar Mỹ dê neh geh uă bơta niam, tàm hơ\ geh broă gơsơ\t cau atbồ mpồl iơh bơsăk Billaden. Bu\ lah bè hơ\, tu\ do lơgar Mỹ gam kal ke ngan mờ 1 broă pơhìn ndai ltai là mpồl dà lơgar Islam.

Ồng Petro Poroshenko kuang atbồ lơgar Ukraine ngai òr 10/9  pà git, poh tus, ồng geh yal mờ gơnoar ala mat dà lơgar 1 rơndap adat kờ` jàu jơrnuat kuơ màng ai ờ uă tiah bơh tiah Donetsk, Lugansk. Ồng đơs tờm, Ukraine geh ờ pơ gồp bal dà lơgar jat jơnau ringbal ngap lơngai poh lài, gơnoar atbồ lơgar Ukraine mờ mpồl tàu dră neh ringbal gàr tơr gùm 1 ù tiah mờ tam klac dà lơgar tàm gùng nhàr tu\ do.

Ngai òr 10/9, lơgar Tây neh dờp là ờ geh khà tơmù hoàc huơr kes priă tàm nam 2015. Ồng Michel Sapin kuang atbồ gah priă jền lơgar Tây pà g^t, lơgar do kờ` geh tai 2 nam, tus nam 2017, kờ` ai khà hoàc huơr kes priă gơmù hờ đơm 3% khà phan geh bơh tàm broă lơh sa dà lơgar dê, jăt bè jơnau kờ` bơh mpồl tam klăc châu Âu dê. Ồng Michel Sapin pà g^t, broă ờ pràn tàm broă lơh sa dờng dơ\ 2 tiah ngui bal priă châu Âu dê neh lơh lơgar Tây ờ gơtùi lơh jăt jơnau hơ lơgar do dê.

Anih duh broă dong kờl sơ nơm tơmba phan bơna dunia ngai òr 10/9 hòi jà ală mpồl dong kờl dunia dong tai pơgap 19 tơlak đôlar Mỹ nàng sơlơ tơnguh bơta pràn lơh broă mpồl do dê, kờ` bơ song ală jơnau kờ` jal mhar tàm lơgar đah jum Sudan. Anih duh broă dong kờl sơ nơm tơmba phan bơna dunia pà git, bơta gơnoar kòn bơnus tàm lơgar đah jum Sudan kung ờ niam ngan mờ khà rơgai ờ sồ uă, anih sền gròi pràn kơldăng să jan ờ niam mờ git nđờ rhiăng rbô nă cau pal săng hìu đam. Tài nhai mìu jo\ jòng tus lồi nam do lơh gơbàn kal ke tàm broă lòt rê mờ bơta ngap lơngai kung gam ờ niam, den tàng phan sa dong kờl tus ală tiah kal ke tàm lơgar đah jum Sudan tu\ do kung gam pal pơndiang mờ rơndeh par.

Mpồl lơh sơnơm dunia ngai 09/9 neh yal, khà cau chơ\t tàm dơ\ gơl^k geh kòp bơh virus kòp Ebola tu\ do neh tus 2 rơbô 300 nă, tơnguh tai mờr 200 nă, mìng tàm 1 ngai. Tu\ do, khà cau geh dờp neh gơtòp virus do là 4 rơbô 295 nă. Tàm tu\ hơ\, mpồl tam klăc châu Phi yal lài, broă ală lơgar geh til mpồng nhàr dà lơgar mờ ală lơgar gơtìp kòp geh lơh kal ke tus mờ broă sơndră mờ kòp do.