JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

 Tàm dơ\ tus còp ngan ngồn lơgar Việt Nam, ồng Choummaly Sayasone kuang atbồ đơng lam Đảng dà lơgar Lào, mơlà kuang atbồ lơgar Lào mờ pơ ùr neh tus còp Dà Làc tàm drim ngai òr 20/8. Tàm Dà Làc, ồng Choummaly Sayasone neh ưn ngài mpồl Đảng, gơnoar atbồ, làng bol càr Lâm Đồng bè bơta wă rò jơh nùs mờ bềng nùs nhơm tam klac bal. Ồng pà git, Lâm Đồng là càr dờp lơh oh mi mờ càr Champasak lơgar Lào, 2 gah neh ki\ broă lơh tam klac bal tơngai bơh nam 2012 tus nam 2015, kờ` dong kờl bal mờ gơp bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn. Tàm tơngai bơh nam 2008 tus nam 2012, bơta tam klac bal đah càr Lâm Đồng mờ càr Champasak neh lơh geh uă cồng nha niam, tàm hơ\ Lâm Đồng neh lơh pa càr Champasak in hìu bơsram bơta chài geh is kờp priă rlau 14 tơmàn, tàm jàu bơta chài lơh broă, dong kờl ròng phan, tam biăp, bơkàu mờ công nghệ pa. kuơ màng là broă lơh ròng tơr lòng lài ka dà mrềt neh dong càr Champasak bơtàu tơnguh broă lơh ròng ka hôồ mờ ka tầm mờ khà tơnhàu geh bơh 60 tus 100 tấn pah nam. Ồng bal mờ mpồl kuang bàng neh tus còp XQ Dà Làc mờ mpồl lơh sa kă bro bal công nghệ sinh học brê bơkàu Dà Làc.

Drim òr 20/8, mpồl kuang bàng tàm mpồl duh broă kòn cau Gơnoar ala măt dà lơgar lơh broă mờ anih duh broă bòn dờng Phan Rang-Tháp Chàm, càr Ninh Thuận bè broă lơh jăt sră nggal adăt boh lam tàm broă bơto bơtê, ngui kuang bàng, cau lơh broă sa priă nhai là kòn cau. Tàm ală nam do, broă rơwah kuang bàng, cau lơh broă sa priă nhai là kòn cau neh geh [òn dờng do sền gròi ngan. Rơcang tơl^k ală gùng dà, broă lơh lài ngan tus mờ mpồl kuang bàng là kòn cau kis 1 bă tiah tàm do kờ` iang nùs lơh broă, lơh gơs niam kơnòl geh jàu. Jăt mpồl kuang bàng yal, bòn dờng Phan Rang pal sền gròi tus mờ broă ai khà, pồ kuang bàng là kòn cau pơgồp bal mờ broă ai khà bal [òn dờng dê; ai tơl bơta niam kờ` oh kòn làng bol kòn cau in lòt bơsram mờ lơh broă, mờ sền gròi broă tơnguh bơtàu Đảng tàm ală kuang bàng là kòn cau.

 Ngai òr 20/8 tàm Hà Nội, mpồl đơng lam srơh gùt làng bol sền gàr ngap lơngai dà lơgar bơyai lơh pơrjum sền wơl 1 nam mut lơh broă lơh pơ gồp bal đah gah kuang àng dà lơgar mờ lơh broă sùm anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Việt Nam bè “Chồl pràn srơh gùt làng bol sền gàr ngap lơngai dà lơgar tàm tơngai pa”. Ồng Nguyễn Thiện Nhân kuang atbồ anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Việt Nam neh tus bal mờ geh jơnau đơs sồr kuang àng ală kơnă, rơcang lài ală sră nggal mblàng yal tàm kơnă càr, kơnhòal, ală bòn làng bol ơm kis. Bal mờ hơ\, bơ song mhar, geh cồng nha ală jơnau geh mpồl bơtìan sền gròi uă gơ rềng tus ngap lơngai ờ do ờ dă tàm ntum, sơnah bòn. Di tu\ do, gah kuang àng dà lơgar neh jàu gai lòng kir sơnrai “ Sền gàr ngap lơngai dà lơgar” ai ồng Nguyễn Thiện Nhân mờ ờ uă kuang bàng tàm mpồl đơng lam in.

 Ồng Vũ Đức Đam kuang jăt jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hờđang rơlao jơh dà lơgar pa đơng lam bè broă lơh niam wơl broă lơh tàm ală hìu sền gàr, ròng siam cau dong kờl mpồl bơtiàn tàm gùt lơgar. Jăt jơnau yal bơh Gah lơh broă-cau ling sồt să mờ mpồl bơtiàn dà lơgar dê bè broă bơsong broă gơtìp pin tăc kơnòm dềt lơh kòn ròng mờ broă sền gàr, ròng siam kơnòm dềt tàm hìu yàng Phờk Bồ Đề, sơnah bòn Bồ Đề, kơnhoàl Long Biên, bòn dờng Hà Nội. Ồng Vũ Đức Đam neh sồr Gah lơh broă-cau ling sồt să mờ mpồl bơtiàn dà lơgar đơng lam, pơgồp bal mờ ală Gah, mpồl lơh broă gơrềng bal tàm dà lơgar tơnguh broă sền gàr, sền gròi, lùp sền kờ` tơl niam ală hìu sền gàr, ròng siam ală cau dong kờl mpồl bơtiàn lơh broă di mờ kơrnoăt adăt boh lam dê.

Drim òr 20/8 tàm tiah kah kơ lôi mbồc ồng Tôn Đức Thắng kuang atbồ lài do, tàm ntum Mỹ Hòa Hưng, bòn dờng Long Xuyên, càr An Giang neh yu\ rơ yùm bơyai lơh tơngkah 126 nam ngai deh mbồc ồng Tôn Đức Thắng ( 20/8/1888- 20/8/2014). Mbồc ồng Tôn Đức Thắng là cau ntum Mỹ Hòa Hưng, bòn dờng Long Xuyên càr An Giang. Ồng là cau lam lơh, đơng lam bồ mpồl lơh broă dơp ndơr sơn rờp bơh mpồl cau lơh gơlik phan lơgar Việt Nam dê nam 1920 mơlà 1 tàm ală kuang bàng đơng lam bồ tờm ngan tàm dơ\ ơm ờ lơh broă bơh mpồl cau lơh gơlik phan Ba Son nam 1925. kah ưn ngài dà kơl hề bơh cau ling cộng sản Tôn Đức Thắng, cau lơh gơlik phan Ba Son, ală rơnàng kơ nòm să tu\ do bơh bòn tờm ntum Mỹ Hòa Hưng, bòn dờng Long Xuyên, càr An Giang kơp kờ` lơh ngan bơsram ơnà jak tơryang tơyồng, tềm pềr, song dơpă bơh bồc ồng Tôn Đức Thắng dê, bơh hơ\ lơh ngan bơsram mờ lơh jat ơnà jak Bác Hồ.

Tàm 2 ngai bơh ngai 18 tus 19/8, mpồl kuang bàng sền gròi bơh mpồl kuang bàng tàm Gơnoar ala măt dà lơgar càr Dak Lak neh lơh broă mờ kơnhoàl Krông Păc mờ bòn drà Buôn Hồ bè broă lơh jăt broă lơh lài ngan tus mờ cau geh màng mờ dà lơgar tàm 2 tiah do. Tàm 2 tiah do, mpồl kuang bàng sền gròi neh tus sền broă lơh jăt ađăt boh lam tus mờ cau geh màng mờ dà lơgar. Bal mờ broă lơh jăt ală broă lơh geh ai lài ngan tus mờ cau geh màng, ală tiah kung neh lơh ngan pơgồp bal uă broă lơh, dong kờl hìu nhă cau geh màng sơlèt mờ kal ke, ring niam tàm rài kis. Tàm bòn drà Buôn Hồ, tu\ do, geh 100% khà hìu nhă cau geh màng ndrờm geh rài kis bè ờs ndrờm ha là uă rơlao mờ khà rài kis bè ờs bơh bòn in kis dê. Bơh nam 2012 tus tu\ do, bòn drà neh mờ gam dong kờl lơh pa 31 nơm hìu mờ lơh niam wơl 25 nơm hìu ai ală hìu là cau geh màng mờ dà lơgar in tàm bòn drà do mờ khà priă jơh rơlao 2 tơmàn 500 tơlăk priă…

 Ngai òr 20/8, mpồl lơh broă bơh anih duh broă làng bol càr Dak Nông neh lòt sền bơta rơcang phan bơna tus mờ nam bơsram pa 2014-2015 mờ broă bơto wơl kai bơsram ơdu\ bơh sơn rờp tàm kơnhòal Dak Glong. Jat jơnau yal bơh kơnhòal den mut tàm nam bơsram pa, gùt kơnhòal geh 42 hìu bơsram, 520 ơdu\ bơsram mờ 14 rbô 600 nă kơ nòm bơsram. Rơcang mut nam bơsram pa, mờ uă bơnah priă bơcri krơi is, kơn hòal neh bơcri rlau 37 tơmàn 500 tơlak nàng lơh pa geh 51 cơldu\ bơsram, lơh niam ờ uă cơldu\ bơsram gơtìp sèt, blàng hìu bơsram, gùng lòt tàm dơlam hìu bơsram, hìu sền gàr, sơnơm tơmba, hìu jă brê, tơrlung dà,…bal mờ hơ\, ai mờr 2 tơmàn priă nàng blơi ờ uă bơta phan bơna nàng bơto bơsram. Kuang bàng đơng lam bồ càr Dak Nông sồr, kơnhòal ai geh bơta niam nàng bơyai lơh ai ơm ngai tàm kai bơsram ơdu\ bơh sơn rờp kờ` tơmù bơta rơgai ờ sô mờ tơnguh jơnhua cồng nha bơto dà yoan kơnòm bơsram kòn cau in.

Mpồl dong kờl lam sồr bơsram càr Trà Vinh pa pà khà priă bơsram dơ\ sơnrờp ai kơnòm bơsram jăk geh hìu nhă gơtìp kal ke tàm càr do in. Khà priă dong kờl geh bơcri bơh Kes priă lơh broă nùs nhơm Trí Tuệ, càr do geh crơng gơs pơgăp mờ do nggùl nam. Kes priă lơh broă nùs nhơm Trí tuệ Trà Vinh geh khà priă lài ngan là 2 tơmàn priă, pơyoa tàm anih priă jền ha là bơcri tàm chứng khoán gơl^k priă cồng kờ` dong kờl ală kơnòm bơsram kai bơsram 3 in; ală cau bơsram dờng geh rài kis rơbah tàm càr gam bơsram tàm ală hìu bơsram dòng, hìu bơsram Cao đẳng. Geh 225 nă kơnòm bơsram jăk geh rài kis kal geh pà priă bơsram dơ\ do; tơl khà priă geh 2 tơlăk priă kờ` drơng tàm broă bơsram bồ nam bơsram.

 Cơldu\ lơh broă jal mhar mờ kòp bơ tờp bơh đah lơh sơ nơm rơcang gàr lài di gah lơh sơ nơm dà lơgar pa pà git, anih do neh ơm ờ tam cah 2 nă nac cau lơgar Nigeria pin gơ tờp kòp Ebola tơ nơ\ mờ tu\ 2 nă cau do neh jơh duh să. Ala mờ hơ\ là mut lơh ală broă lơh sền gròi tàm mpồl bơtiàn tàm pơgap 21 ngai tàm tiah ơm kis.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

 Gah yal jơnau tơngit lơgar Myanmar ngai òr 20/8 yal lơgar do geh 1 nă cau pin bơ tờp virus Ebola. Hơ\ là 1 nă cau klau lơgar Myanmar pa rê nhơl chờ bơh lơgar Thái Lan tàm mang òr. Bơh sền mhar mhàm, cau klau do neh geh ală tềl tơng go\ bơ tờp kòp Ebola - la virus lơh gơbàn chơt cau tus tu\ do neh lơh rlau 1 rbô 220 nă cau chơt, uă ngan là tàm châu Phi. Gah yal jơnau tơngit lơgar Myanmar pà git, cau kòp do neh geh tu\ lơh broă tàm lơgar Guine mờ lơgar Liberia mờ rê blàng rơndeh par Yangon tu\ 8 jiơ mang òr nao jat jiơ tiah do tàm bơta duh să ngan. Tu\ do, cau kòp pin bơ tờp virus Ebola neh geh jun tus 1 hìu sơ nơm kòp bơ tờp bơdìh bòn dờng Yangon nàng sền mhàm mờ sơm kòp.

Lơgar Aicập pa hòi jà lơgar Israel mờ cau Palestin tơrbo\ wơl ală dơ\ cri bơyai bơh boă lơh gơnoar kòn gùng lơgar do dê, tơnơ\ mờ tu\ ring bal ờ cuh phào tàm dòr Gaza gơtìp tìs tàm lồi ngai 19/8. Ngai òr 20/8, gah cri bơyai broă lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Aicập pà g^t, lơgar Aicập pơlai ngan bè jơnau ring bal ờ cuh phào tàm dòr Gaza gơtìp ờ lơh jăt. Bơta do, di gơlan geh lơh gơl^k tai uă sồt să mờ chơ\t jê tus mờ làng bol mờ lơh bơta ờ niam tàm dòr Gaza gơs sơlơ ờ niam rơlao. Tu\ do, lơgar Aicập gam tơnguh ală dơ\ tìp mờ cau Palestin mờ lơgar Israel kờ` hòi jà ală gah lơh jăt jơnau ờ cuh phào 1 dơ\ tai mờ tus bal cri bơyai bal niam.

 Đơs tàm dơ\ pơrjum bau\ tàm càr lơgar Kuala Lumpur, lơgar Malaysia ngai òr, ồng Hisammutdin Hunsein kuang atbồ gah sền gàr dà lơgar lơgar Malaysia pà git, gơnuar atbồ lơgar do pa cribơyai bè tơngai pơnjat tai bơh broă jòi rơndeh par gơtìp roh MH370, tàm hơ\ geh broă tam pà priă jền lòt jòi mờ lơgar Australia. Jat ồng Husein, dơ\ pơrjum 3 lơgar đah Malaysia, Australia mờ Lo gơ rềng tus rơneh par gơtìp roh MH370 digơlan geh bơyai lơh tàm poh tus tàm lơgar Australia. Bè broă ai phan bơna, ồng Hunsein pà git, 1 nơm rơndeh bơh ling dà lềng lơgar Malaisia dê geh ai tus tiah lòt jòi gam gơtìp ờ niam mai\ mok. Tu\ do, ờ hò do tam tus càr lơgar Jakarta nàng sền khà ờ niam nàng lơh niam wơl.

Lơgar Thuỵ Sỹ pa ờ bài dong kờl ală anih lơh sa kă bro ai phan sa mờ biăp, kơnuh, plai chi bơh mpồl tam klăc châu Âu tàm broă tơmu\t ală bơta phan do lòt gan lơgar Thuỵ Sỹ mờ tus tàm anih kă bro lơgar Nga. Anih lơh broă dà lơgar bè broă lơh sa suơn sre lơgar Thuỵ Sỹ pà g^t, lài mờ hơ\, ală anih lơh sa kă bro dà toh, poăc, biăp, kơnuh, plai chi bơh mpồl tam klăc châu Âu neh dan lơgar Thuỵ Sỹ ai ù tiah lơgar do kờ` tơmu\t ală bơta phan do tus lơgar Nga. Do geh sền là broă lơh mờ geh uă anih lơh sa kă bro tàm châu Âu pleh mờ jơnau kơrian sal tê bơh lơgar Nga dê. Tàm hơ\, lơgar Thuỵ Sỹ ờ geh tàm khà măt ală lơgar gơtìp lơgar Nga kơrian blơi phan geh bơh tàm broă lơh sa suơn sre, tài lơgar do ờ tus bal ngui ală broă lơh glài pràn bơh phương Tây dê tus mờ lơgar Nga, gơrềng tus mờ bơta ờ niam lơgar Ukraine mờ broă bồt Crimea mu\t bal mờ lơgar Nga.

Jat 1 jơnau kơ lôi sơ nơng pa geh anih kơ lôi sơ nơng jak chài lơgar Mỹ yal, khà rơwas tàm châu Phi gam gơmù uă ngan tài bơta nting mòk kơ`au bla. Kờp du\ bơh nam 2010 tus nam 2013, pơgap 100 rbô nơm rơwas neh gơtìp gơ sơt aniai tàm châu Phi. Dilah kờp bal mờ khà rơwas geh deh den mpồl rơwas tàm châu Phi gơmù bơh 2 tus 3% pah nam.