JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Mho òr 27/8, tàm hìu lơh broă gơnoar ala nat lơgar Lo, ồng Lê Hồng Anh kuang geh jơng gah gùng dră bal dà lơgar, lơh broă sùm tàm mpồl đơng lam Đảng dà lơgar, là kuang dong broă bơh ồng Nguyễn Phú Trọng kuang atbồ đơng lam Đảng dà lơgar he neh geh dơ\ tìp mat cribơyai mờ ồng Tập Cận Bình kuang atbồ đơng lam Đảng, mơlà kuang atbồ lơgar Lo. Tàm dơ\ tìp mat, bơta mờ 2 gah sền gròi là bơta git gơp lơh broă bal 2 Đảng, 2 dà lơgar Việt Nam mờ Lo. 2 gah ringbal broă sền gàr mờ bơtàu tơnguh niam bơne\, pràn kơldăng, kơ\ kơljap tàm tơl gah broă lơh, mơkung đơng lam ală anih lơh broă geh gơ rềng bơh tơl gah dê lơh jat niam bơta git wă bal bơh kuang đơng lam bồ dờng màng 2 Đảng, 2 dà lơgar, mut lơh jat niam “ Jơnau ringbal bè ală kơrnuat kuơ màng đơng lam bơ song bơta tàm dà lềng đah Việt Nam mờ Lo”, sền gròi niam ală bơta gơlik geh mờ bơ song niam tơl bơta tam pìt tam phà, bơta ờ ringbal tàm dà lềng, sền gàr ngap lơngai tàm dà lềng đah mattơngai lik, lơh jat jơnau kơp kờ` mờ bơta kuơ dờng màng, jo\ jòng bơh làng bol 2 lơgar dê, tă pơ gồp tàm bơta ngap lơngai, kơ\ kơljap, pas ơm bơh kơn hòal dê. Ồng Tập Cận Bình đơs tờm, Đảng, gơnoar atbồ lơgar mờ làng bol lơgar Lo sền dờng màng ngan bơtàu tơnguh git gơp mờ lơgar Việt Nam mờ ring bal, kuang đơng lam bồ dờng màng 2 Đảng, 2 dà lơgar geh sơ lơ sền gròi, đơng lam, sền gàr git gơp 2 lơgar bơtàu tơnguh pràn, kơ\ kơljap, đơng lam mut lơh niam ală bơta git wă bal, kờ` lơh wơl mờ bơtàu tơnguh git gơp 2 Đảng, 2 dà lơgar mờ kuang đơng lam bồ 2 gah neh ringbal tàm dơ\ tus còp dơ\ do.

Mho òr 27/8, ồng Nguyễn Phú Trọng kuang atbồ đơng lam Đảng dà lơgar lơh broă mờ duh broă sùm mpồl đơng lam Đảng càr bal mờ kuang bàng tòm càr Hà Giang. Lơh jăt kơrnoăt pơrjum dờng dơ\ 11 Đảng dà lơgar mờ kơrnoăt pơrjum dờng mpồl đơng lam Đảng càr Hà Giang dơ\ 15, bu\ lah gam uă kal ke, mơya càr Hà Giang gam tơnguh sùm khà tơnguh bơtàu lơh sa tơngai bơh nam 2011 tus 2013 geh rơlao 10% tàm 1 nam; rài kis tơl nă cau tàm nam 2013 geh 14 tơlăk 600 rơbô priă, tơnguh rơlao 2 dơ\ jăt mờ nam 2010. Khà hìu rơbah gam mờr 27%. Broă bơ\t bơtàu Đảng geh uă tam gơl niam. Càr Hà Giang kung gam lơh ngan rơcang pơrjum dờng Đảng ală kơnă. Đơs tàm dơ\ tơn jơh lơh broă, ồng Nguyễn Phú Trọng kuang atbồ đơng lam Đảng dà lơgar neh đơs tòm: Hà Giang là càr kuơ màng bè bơta lơngăp lơngai, sền gàr dà lơgar; ù tiah geh is ờ niam mờ kal ke. Bu\ lah bè hơ\, tàm ală nam do, mpồl đơng lam Đảng, gơnoar atbồ, ling klàng mờ làng bol ală kòn cau tàm càr Hà Giang geh lơh ngan uă, lơh ngan pràn, lam sồr geh bơta pràn gùt làng bol geh cồng nha chờ hờp ngan tàm uă gah lơh broă.

 Di tơngkah 69 nam ngai sơn tờm dà lơgar, 2/9, mho òr 27/8 tàm gơlăng kuang atbồ lơgar, ồng Trương Tấn Sang kuang atbồ lơgar neh tìp mat rềp mềr, pơn jờng ală kuang ala mat mpồl đơng lam Đảng ală mpồl lơh sa kă bro dà lơgar. Tàm dơ\ tìp mat, kuang đơng lam bồ mpồl Đảng ală mpồl lơh sa kă bro dà lơgar pà git, pah nam, ală mpồl lơh sa kă bro dà lơgar tă pơ gồp mờr 40% priă dia dà lơgar mờ rlau 30% khà gơguh GDP gùt lơgar dê. 5 nam do, mpồl Đảng ală mpồl lơh sa kă bro dà lơgar neh tus bal dong kờl gàr tơl niam rài kis mpồl bơtìan 10 rbô 500 tơmàn, ai geh broă lơh 1 tơlak 300 rbô nă cau in. Ồng Trương Tấn Sang sồr kuang đơng lam bồ ală mpồl lơh sa kă bro dà lơgar mhar kờp sền, rơndap tăp sèng wơl phan bơna, mơkung lơh ngan jòi drà kă bro pa, tơnguh bơta pràn pơr lòng mờ broă mut ngui khoa học công nghệ pa, nàng tơnguh khà tă pơ gồp GDP, lơh rài lơh sa geh bơta tam gơl pràn.

“Broă pơlòng, pơn jờng pal geh lơh di cau, ba` ngòt, sền gròi sră nggal pal ndrờm bal, di pal mờ geh broă sền gròi nền nòn”. Hơ\ là jơnau đơng lam bơh mò Nguyễn Thị Doan kuang jăt jơng atbồ lơgar, mờ là kuang jăt jơng atbồ mpồl duh broă pơlòng, pơn jờng dà lơgar tàm pơrjum cri bơyai bè ală broă tơnguh khà niam broă lơh mpồl pơlòng, pơn jờng ală gah, mpồl lơh broă dà lơgar, geh bơyai lơh drim òr tàm Hà Nội. Ală kuang bàng kung tơrgùm cri bơyai mờ ai jơnau đơs tus mờ ală broă kờ` tơnguh khà niam broă lơh tàm ală mpồl pơlòng, pal tơnguh broă sền gròi bơh mpồl duh broă pơlòng, pơn jờng dà lơgar tus mờ broă lơh mpồl dê, kuơ màng ngan là tam gơl pa tơngu me, broă lơh di pal mờ bơta geh krơi is bơh tơl mpồl pơlòng, tơnguh khà niam broă pơn jờng di pal, sơng dơ pă mờ di tu\.

 Ngai òr 27/8, gah bơto bơtê mờ bơsram càr Dak Lak bơyai lơh pơrjum tơn jơh nam bơsram 2013- 2014 mờ mut lơh kơnòl nam bơsram pa 2014-2015. Jat jơnau yal bơh gah bơto bơtê mờ bơsram càr Dak Lak, nam bơsram pa do, càr geh tai 25 hìu bơsram geh khà tơl dà lơgar, tơnguh khà hìu bơsram geh khà tơl dà lơgar tus 275 hìu bơsram. Gùt càr geh rlau 30 nă kơ nòm bơsram jak dà lơgar, ơm dơ\ 2 tàm 10 càr tiah đah tàm gùl lơgar mờ Tây Nguyên. mờ pơgap 1 rbô hìu bơsram, rlau 450 rbô nă kơ nòm bơsram ală kai, nam bơsram pa 2014-2015 do, gah bơto bơtê mờ bơsram càr Dak Lak neh rơcang tơl làm bè phan bơna, mpồl cau pơgru, kờ` gàr niam cồng nha bơto bơsram. Tàm hơ\ càr sền dờng màng bơto bơtê tơl làm tus mờ kơ nòm bơsram bè ală bơta, sơ lơ tơnguh ală broă lơh bơdìh mờ tơngai bơsram tàm ơdu\ tus mờ kơ nòm bơsram, mơkung geh ală broă lơh mùl màl nàng di tu\ dong kờl broă lơh bơto bơsram tàm tiah kal ke.

 Ngai òr 27/8, anih duh broă càr Dak Nông bơyai pơrjum tơn jơh 3 nam lơh broă broă tă priă sền gàr brê. Do là càr ơm dơ\ 5 tàm khà 33 càr tàm gùt lơgar geh bơta pràn lơh broă broă do, mờ khà priă di pơgăp 50 tơmàn priă tàm 1 nam. Tơnơ\ mờ 3 nam lơh jăt, Kes priă sền gàr mờ tơnguh bơtàu brê càr Dak Nông neh geh rơlao 124 tơmàn priă bơh broă sền gàr brê bơh ală mpồl geh dờp bơta kuơ bơh brê dê. Kờp tus tu\ do, càr Dak Nông neh bơcri rơlao 95 tơmàn priă ai ală cau tòm brê in là ală mpồl lơh broă dà lơgar, anih duh broă ală ntum mờ mpồl lơh broă tàm ală [òn rềp mờ brê. Tàm hơ\, geh rơlao 1 rơbô 50 hìu geh dờp brê sền gàr, pah nam dờp bơh 3 tus 5 tơlăk priă tàm 1 hìu kờ` sền gàr brê geh jàu. Khà priă do, bu\ lah ờ uă, mơya neh pơgồp bal tơnguh rài kis làng bol in, tơnguh kơnòl sền gàr brê.

Càr Quảng Ngãi gam mut lơh lòt sền ờ do ờ dă ală hìu mai\ pờ tơlik ồs đèng lài mờ `hai mìu nam do. 5 hìu mai\ pờ tơlik ồs đèng là Hà Nang, Cà Đú, Sông Riềng, Đak Dring mờ hìu mai\ pờ tơlik ồs đèng pơ gồp bal bơ tơt rơ bòng dà Nước Trong geh tơr gùm lòt sền bè khà ờ do ờ dă. Tus tu\ do, jơh ală mpồl atbồ hìu mai\ pờ tơlik ồs đèng ndrờm geh broă rơndap lơh rơcang sơndră mìu càl, gàr niam ờ do ờ dă tàm `hai mìu càl. Ồng Nguyễn Thanh Lạc, kuang jat jơng atbồ đah atbồ bơ tơt rơ bòng dà mờ rơcang sơndră mìu càl rơbut càr Quảng Ngãi pà git:“Mpồl lòt sền sồr tơngkah ală cau tờm atbồ bơ tơt dơng dà pal pơ gồp bal jơh nùs rlau tai mờ ală tiah, ngan là tiah đah jum, sền gròi tus broă yal jơnau tơngit. Tu\ geh broă yuh dà jat broă mut ngui den pal yal làng bol tiah đah jum in git nàng rơcang lài pleh, kờ` pleh gơbàn hoàc huơr tus mờ tiah đah jum.”

 Jăt khà kờp bơh Đah sền gàr mờ tă dia mpồng nhàr dà lơgar yal, tàm 7 nhai nam 2014, lơgar Việt Nam neh tăc tus lơgar Nga  geh rơlao 960 tơlăk dôlar Mỹ. Geh ờ uă mpồl phan geh tơnguh pràn bè phan tà` may, măy mo\k, phan lơh broă. Tàm khà ală bơta phan tăc mờ lơgar Nga 7 nhai nam 2014, phan tà` may ơm dơ\ 2 bè khà geh uă, geh mờr 90 tơlăk dolar, tơnguh rơlao 15% jăt mờ tu\ do nam lài.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

Gah yal jơnau tơngit lơgar Mỹ pa pà git, gơnoar atbồ lơgar do gam lam sồr crơng gơs 1 mpồl tam klac dờng nàng dong kờl tus mờ rơndap broă lơh ling klàng pơle\ tàm mpồl dà lơgar Islam pồ is tàm lơgar Sirya tàm tu\ cribơyai rề ơnàng ală broă lơh đùh bồm tàm tiah đah tô lơgar Iraq.Jat jơnau yal do, Mỹ gam cih mat ală lơgar jat bal, mờ ală lơgar tàm Trung Đông kờ` chồl pràn broă jòi geh bơta kờ` dong kờl tus mờ mpồl dră wơl tàm lơgar Sirya halà 1 broă lơh ling klàng digơlan gơlik geh tàm lơgar do. Ală lơgar tàm sră cih mat geh Australia, Anh, Jordan, Quatar, Arập Xêut, Thổ Nhĩ Kỳ mờ ală lơgar Arập.

Dơ\ te\ khà kuang atbồ lơgar pa tàm lơgar Afghanistan gam di gơlan gơtìp ờ geh lơh, tu\ ồng Abdullah Abdullah kuang bàng tơl^k măt te\ khà ngai òr 27/8 mùl màl ờ tus bal tàm broă sền wơl sră pồ. Lài mờ hơ\, tài ală broă yă te\ khà geh bơyai lơh ờ di pal, lơgar Afghanistan neh tơl^k kơrnoăt sền wơl khà sră pồ kuang atbồ lơgar tềng đăp mờ broă sền gròi bơh anih duh broă dunia kờ` tơn jơh tàm kơn dang neh jo\ bè cau lơi geh uă khà sră pồ di pal. Broă sền sră neh gơtìp ơm ing bơh drim òr, tu\ ală kuang sền gròi ồng Abdullah yal ờ tus bal sền.

 Gah yal jơnau tơngit lơgar Malaysia ngai òr 27/8 pà git, ling lơgar do mờ ling lơgar Mỹ sơn rờp bơyai lơh tàp ling bal tàm càr Sa-bat, rềp mờ dà lềng đah mattơngai lik kờ` sền gàr ngap lơngai tàm tiah do. mờ tiah gah dà lềng jòng, kal ke, rềp mờ tiah tung lơtăng tiah đah jum lơgar Philippin, Sa-bat là tiah mờ ală bol sò tơm iơh bơsak sùm ơm mpồn, nàng kup ris cau kờ` dăn priă tơ wài. Tơngai rềp ndo, Mỹ mờ Malaysia sùm bơyai lơh ală dơ\ tàp ling dờng, tàm hơ\, Mỹ ai bal mờ rơndeh par tam lơh pa ngan rlau jơh bè F22 nàng tàp ling.

Nhơl chờ Việt Nam nam 2014 geh bơyai lơh tàm 2 ngai bơh ngai 13 tus ngai 14/9 tus tàm càr lơgar Tokyo, lơgar Nhờk. Do la nam dơ\ 7 pơn jăt tơn, nhơl chờ Việt Nam geh bơyai lơh tàm lơgar Nhờk mờ cau lơgar Việt Nam ơm kis tàm lơgar Nhờk pah nam kơ\p kờ` geh bơyai nhơl chờ kờ` tìp bal bơta chài rơgơi mờ tam pà bal nùs nhơm niam. Neh geh150 rơbô nă cau neh tus nhơl chờ nam lài là 1 cơng tàng pà go\ broă lơh geh cồng nha bơh broă lơh bơta chài rơgơi do. Mpồl bơyai lơh kơ\p kờ` kung geh ờ uă ngan 150 rơbô nă cau tus mờ dơ\ nhơl chờ nam do.

 Hilạp gam dờp geh bơta dong kờl bơh mpồl tam klac châu Âu nàng tam dră mờ  bơta ồs sa brê gam gơlik geh tàm ală tiah đah tàm gùl lơgar do. Bơh uă ngai do, tiah đah tàm gùl lơgar Hilạp neh gơlik geh git nđờ jơt dơ\ ồs sa brê dờng ngan. Jat jơnau yal pa ngan rlau jơh, neh geh 2 nă cau, 1 nă ling crùh ồs mờ 1 nă làng bol chơt tài ồs sa brê. Git ndờ rbô lồ blàng `hơt, phan tam gơtìp ồs sa jơh mìng tàm 2 ngai. Anih yal lài trồ tiah lơgar Hilạp đơs lài, tàm ală ngai tus, trồ tiah tàm tiah do gam duh ngan, rlau 43 đồ C, bal mờ hơ\ là bơta ro kơn ra`.

 Anih duh broă sền gàr rềs àr bơh trồ tiah lơgar Ấn Độ ngai òr 27/8 neh yal, 2 ngai do neh geh tai 10 nă cau chơ\t mờ rơlao 1 tơlăk 200 rơbô nă cau tàm tiah đah tô măt tơngai l^k lơgar do gam gơtìp aniai tài dà cò, dà bam. Tàm rơlao 10 ngai do, tiah đah tô măt tơngai l^k lơgar do neh gơl^k geh ală dơ\ mìu dờng, lơh dà tàm dà dờng tih, lơh gơbam dà, lơh tơrlah ù tàm uă tiah. Tu\ do, gơnoar atbồ càr Bramaputra neh crơng gơs rơlao 200 anih ntrờn lơh anih ơm rơlao 165 rơbô nă cau roh hìu in.