JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Tàm 2 ngai, 4 mờ 5/12, ồng Phạm Bình Minh kuang jăt jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hờđang rlao jơh dà lơgar, mơkung la Kuang atbồ Gah cribơyai broă mờ lơgar ndai dà lơgar còp ngan ngồn lơgar Lào. Ngai òr 4/12, ồng Phạm Bình Minh neh geh dơ\ tìp mat cribơyai broă mờ ồng Thoongloun Sisoulith kuang jăt jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hờđang rlao jơh dà lơgar Lào mơkung là Kuang atbồ Gah cribơyai broă mờ lơgar ndai dà lơgar Lào, cribơyai ală broă lơh chul chồl gi\t gơ\p 2 gah mờ yal bè gùng dà broă lơh bè ờ uă bơta tàm tiah do mờ tàm dunia mờ 2 gah sền gròi bal. Bàr nă Kuang jăt jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hờđang rlao jơh dà lơgar Việt Nam mờ Lào kung yal bal mờ gơ\p in gi\t bè gùng dà broă lơh mờ lơgar ndai bơh lơgar he dê, mơkung yal gùng dà broă lơh mờ sền đơs bè ờ uă bơta tàm tiah do mờ dunia mờ 2 gah sền gròi bal, bè bơta dunia mờ tàm tiah Châu Á- Thái Bình Dương, ală broă lơh bơ\t bơtàu mpồl bơtiàn Asean. Ồng Phạm Bình Minh đơs tờm, Việt Nam geh kờn bal mờ tam klăc bal niam mờ lơgar Lào dờp lơh kơ nòl broă geh cồng nha gơnuar broă Kuang atbồ Mpồl Asean tàm nam 2016.

Kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hờ đang rlao jơh dà lơgar pa bơsir rlao 25 tơmàn pria\ ai tus Gah adat boh lam  dà lơgar nàng mut lơh broa\ lơh dong kờl adat boh lam tus cau rbah, làng bol kòn cau tàm ala\ ntum rbah tơngai bơh 2013-2020. Kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hờ đang rlao jơh dà lơgar sồr broa\ atbồ mờ ngui khà pria\  bơsir geh mut lơh jat geh cih ngui bè tu\ do. Pơnjat hơ\, cau rbah, làng bol kòn cau mờ cau geh dong kờl adat boh lam ndai jat geh cih bơh adat boh lam geh ờ sa pria\ dong blàng adat boh lam, tus bal geh yal ya\, tus ya\, ala mat đah ya\, ala\ broa\ lơh ndai jat geh cih bơh adat boh lam bè dong kờl adat boh lam.

Pơn jăt tai dơ\ lòt lơh broă tàm ală càr Tiah đah tàm gùl lơgar, mho ngai òr 4/12, ồng Nguyễn Thiện Nhân kuang geh jơng Gah Gùng dră bal dà lơgar mơkung là Kuang atbồ Anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Việt Nam bal mờ mpồl lơh broă neh tus còp ală hìu bơnhă geh sră dong kờl bơh dà lơgar, hìu bơnhă làng bol lơh ka càr Khánh Hoà. Còp mờ lùp sền bè broă lơh ơ hò lòt lơh ka tàm dà lềng Trường Sa bơh hìu bơnhă 2 nă làng bol lơh ka dê là ồng Mai Thành Phúc mờ Lê Tuấn Hiệp, ơm kis bal tàm bòn Thành Đạt, ntum Phước Đồng, [òn dờng Nha Trang, càr Khánh Hoà, do là 2 hìu bơnhă làng bol lơh ka pơn rơ jak, geh bơhiàn lòt lơh ka tàm dà lềng ờs mờng bơh yau. Tàm do, ồng Nguyễn Thiện Nhân neh pơn jờng mờ cih dờp ală jơnau kơ\p kờn bơh ală làng bol lơh ka dê tu\ khin cha dan càn priă dong kờl ờ sa priă cồng uă nàng lơh pa ơ hò lơh ka să composite pràn ngan:“ Mpồl tus tìp bi mờ hìu bơnhă, chờ hờp bal mờ bơhiàn ờs mờng bơh yau bơh hìu bơnhă dê, rnàng cau dơ\ 4 lơh broă lòt lơh ka tàm dà lềng. Lơh broă kơlôi rcăng he in mơkung pơ gồp bơnah sền gàr bòn lơgar dà lềng, bồt bơlào. Tu\ do, kung gam jơh nùs lơh ka, he pal lơh tam gơl pa, tam gơl tus lơh wơl ơ hò lòs halà ơ hò composite. Bi geh bơ srăm geh sră cơng tàng bè hơ\ là niam ngan. Ngai do, mpồl lơh broă geh phan pà kuơmàng, cèng bơta tă pơ gồp bơh làng bol dê dong kờl bơtàu tơnguh lơh sa dà lềng, bồt bơlào”.

Di tàm dơ\ do, Anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Việt Nam neh dong kờl tơl hìu làng bol lơh ka tàm dà lềng Trường Sa in 300 tơlak priă nàng lơh ơ hò.

Tàm 2 ngai ngai òr mờ ngai do 4 mờ 5/12, tàm [òn dờng Buôn Ma Thuột, càr Dak Lak, hìu cah r`a làng bol jơnhua rlau jơh dà lơgar geh bal mờ anih duh broa\ gơnoar kòn bơnus lơgar Australia bơyai lơh cri tơr`a bè gơnoar geh dơ\ cah r`a drờm bal. Tus bal cri bơyai geh kuang bàng at bồ ala\ hìu cah r`a ala\ càr tiah tàm gùl lơgar-Tây Nguyên. Gơnoar geh dơ\ cah r`a drờm bal  la dùl tàm gơnoar kòn bơnus kuơ màng ngan, geh cih tàm ua\ ngan bơta pơrgon dunia mờ kơnhoàl. Tàm Việt Nam, gơnoar do geh cih loh làng tàm Sơnoa boh lam mờ ua\ adat boh lam. Tơngai lài,  hìu cah r`a làng bol ala\ kơna\ neh sền kuơ lơh niam broa\ cau ya\ tàm dơ\ pơndang cah r`a tềng dơ\ cah r`a, dong tơl bơta tus cau gơbàn ya\, cau tus bal bal ya\ mut lơh tơl ala\ gơnoar mờ kơnòl tàm broa\ lơh cah r`a. Bulah bè hơ\,  gam geh ala\ dơ\ cah r`a oàn tìs, khà lơh di bơta kờ` geh  dơ\ cah r`a ndrờm bal la ờ hềt ring bal.

 Nàng rcăng lài sơndră mờ mrềt nuăt, jơgloh tơ hìr ai rơpu kơnrồ in, tơrmù bà aniai hoàc hươr tàm broă ròng phan tàm kàl mrềt prang nam 2014-2015. Kuang atbồ Gah Lơh broă sa mờ bơtàu tơnguh bòn lơgar dà lơgar pa geh Kơrnuat sồr sồ 9648, sồr Anih duh broă làng bol ală càr, [òn dờng tiah kơh bơnơm đah tô dà lơgar, đah tô tàm gùl lơgar mờ Tây Nguyên đơng lam ală anih lơh broă tàm càr rcăng lài sơndră wơl mờ bơta jơgloh, mrềt nuăt ai rơpu kơnrồ in. Rcăng lài ngui kes priă rcăng lài bơh [òn lơgar dê nàng ngui tàm broă lơh rcăng sơndră jơgloh, mrềtnuat rơpu kơnrồ in; dong kờl phan ngui mờ priă jền ai ală hìu ròng phan rbah, hìu geh sră dong kờl bơh dà lơgar, hìu làng bol kòn cau nàng lơh niam wơl, căng kìng wàng ròng phan mờ blơi phan sa bơ tơl ai rơpu kơn rồ in. Bơto yal mờng chài rcăng sơndră jơgloh mrềt nuat rơpu kơn rồ in bơh ală bòn lơgar dê mờ geh broă rơndăp lơh sơndră wơl di tu\ tu\ gơbàn mrềt nuăt aniai uă ir.

Mut lơh broa\ lơh rơndap wơl rài  broa\ lơh  broa\ sa, kàl prang nam 2015,  càr Thái Bình geh tam gơl 1 rbô lồ kòi kàl prang gơs tam tơngời. Kờp du\ tơl broa\ lơh geh ba\ ù bơh 30 tus 50 lồ, tam mìng dùl sơntìl tơngời mờ bơyai lơh ky\ pơrgon blơi jơh tơngời tam geh mờ mpồl bơceh lơh. Broa\ mut lơh tam gơl 1 rbô lồ ù lơh kòi kàl prang gơs tàm tơngời la dùl broa\ lơh tàm bơta mut lơh rơndap wơl broa\ lơh sa sươn sre mờ Thái Bình gam mut lơh, nàng lơh geh ala\ tiah lơh sa phan bơna geh ky\ sra\ pơrgon bơh tềng lơh tus mờ tac bro, nàng gàr niam khà broa\ lơh sa sươn sre tàm dùl ba\ ù lơh sa.

 Mìu dà ko\ lơh gơbam dà tàm 2 ngai do tàm kơnhoàl Quảng Điền, càr Thừa Thiên- Huế lơh uă hìu đam bơh làng bol dê gơbam tàm dà, ală bơtơt kơrian\ dà, bơ tơ\t gơtìp tơrlah aniai uă ngan tus rài kis bơh làng bol dê. Uă tiah thòng tiah lơyah bè ntum Quảng An, Quảng Thành, Quảng Thọ…kơnhoàl Quảng Điền, càr Thừa Thiên Huế kung gam gơbam dà sơl, den tàng broă ơm kis bơh làng bol dê kal ke ngan. Tềng đăp bơta mìu dà ko\ dà cò gam gơlik geh kal ke, nàng sền gàr niam màng kis mờ phan bơna làng bol dê, kơnhoàl Quảng Điền neh sơlơ sồr ală tiah tam jàu cau lơh broă sùm tàm tiah gơbam jrô dà, ală tiah dà croh dà dờng tih jơnhoa nàng yal lài làng bol in ờ di lòt rê uă, pleh gơbàn rềs àr pơlai ngan.

Dùl sền gròi bơh ala\ bác sĩ bơh hìu sơnơm sơm kòp ồm sa ru\  [òn dờng Hồ Chí Minh geh yal tàm dơ\ cri bơyai kòp ồm sa ru\ tàm sa\ gam geh  lơh ai git cau klau gơbàn kòp ồm sa ru\ toh tàm ala\ nam rềp do gam  geh ai go\ gơguh. Gal ngan ala\ cau do drờm geh git kòp nèh jơla. Sền tàm 27 na\ na\ cau kòp la cau klau tus kham kòp tàm hìu sơnơm kòp ồm sa ru\ [òn dờng Hồ Chí Minh di bơh nam 2008-2013, ala\ bác sĩ sền go\ sơnam kờp bal bơh kòp ồm sa ru\ toh la 59. Bơta sùm gơbàn go\ bơh kòp ồm sa ru\ toh tàm cau klau ua\ ngan la gơlik toh as kra\ tềng tam gùl mờ ờ jê. Cau kòp ua\ ngan geh git tàm tu\ tơngai 2, tơngai 3 bơh kòp ồm sa ru\ toh, geh tus 73%.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

            Ngai òr 4/12, ồng Vladimir Putin kuang atbồ lơgar Nga neh sền sră pơyua dà lơgar in tềng đăp Gơnoar ala mat dà lơgar. Sră pơyua mờ ngai òr ồng Putin sền là Sră pơyua dà lơgar dơ\ 21 tàm jơnau kah yau lơgar Nga pa mờ là sră pơyua dơ\ 11 bơh ồng Vladimir Putin dê tàm gơnoar broă Kuang atbồ lơgar Nga. Mơya, tàm tu\ tơngai lơgar Nga mờ dunia gam geh ală bơta kal ke bè ală bơta gi\t gơ\p dunia, aniai uă tus rài kis gùng dră bal, lơh sa mờ mpồl bơtiàn…sră pơyua nam do geh mpồl bơtiàn sền gròi mờ kơ\p gơn ngan. Jơnau sền gròi dờng ngan rlau jơh là ală gùng dà broă lơh dờng màng tàm broă lơh tàm lơgar mờ tàm dunia bơh lơgar Nga dê tàm tơngai tus; broă lơh nàng ai dà lơgar lik klàs bơh bơta kal ke tu\ do. Ală bơta geh mpồl bơtiàn đơs uă là broă tam gơl kal ke ờ gơtùi gi\t lài bơh priă jền dê tàm drà kă bro lơgar Nga.

Tàm 2 nam do tàm lơgar Lo neh geh rlau 80 rbô na\ cau geh Đảng gơbàn git go\ tìs, tàm hơ\ geh rlau 23 rbô na\ cau neh gơbàn lơh glài bơh lơh glài tus kơnjơ\ rlau. Do la khà sồ ngan ngồn geh anih duh broa\ sền gròi dà lơgar bơh Đảng cộng sản lơgar Lo geh yal di tòm 2 nam lơgar do geh tơlik  mờ mut ngui 8 geh cih  tus mờ cau geh Đảng (4/12/2013). Broa\ tơlik ngui mờ mut lơh jat 8 geh cih geh đơs la broa\ lơh kràn ngan bơh ala\ rnàng kuang bàng dơ\ 5 bơh lơgar Lo, lam bồ lài la ồng Tập Cận Bình kuang atbồ đơng lam Đảng, mờ la kuang atbồ  dà lơgar, nàng geh lơh pràn ngan tus mờ ala\ bơta sa kuề sa kùa, lơh niam srơh broa\ lơh Đảng, geh lơh niam bơta pin dờ` làng bol dê tus mờ bơnga\ atbồ bơh Đảng cộng sản lơgar Lo.

Tàm Pơrjum dunia bè Afghanistan geh lơh tàm càr lơgar London, lơgar Anh, Gơnoar atbồ lơgar Mỹ mờ lơgar Anh dùl dơ\ tai đơs tờm, jơnau pơrgon pơn jăt tai dong kờl gơnoar atbồ lơgar tam klăc bal pa tàm lơgar Afghanistan tơ nơ\ nam 2014 tu\ ală mpồl ling tam lơh lơgar ndai lik rê jơh bơh dà lơgar tàm tiah đah jum Châu Á do tơ nơ\ 13 nam tus bal tam lơh. Jăt ồng John Kerry kuang atbồ Gah Cribơyai broă mờ lơgar ndai lơgar Mỹ, gơnoar atbồ lơgar pa bơh ồng Ashraf Ghani kuang atbồ lơgar Afghanistan dê neh geh ală broă lơh kờ` tơn jơh bơta ngui priă jền bơh broă lơh tìs mờ geh mờ sa kuề sa kùa kờp bơh tu\ guh at gơnoar tàm nhai 9 pa do, tơ nơ\ dơ\ tàm jàu làng bol lơh tờm bơh sơn rờp tàm jơnau kah yau lơgar Afghanistan dê.

Dơ\ pơrjum Gơnoar ala mat dà lơgar dơ\ 8, kơna\ 7 bơh lơgar Lào geh lơh bơh ngai 9-16/12. Ala\ kuang bàng tus pơrjum geh iat jơnau yal tơnggit, cri bơyai mờ ring bal ua\ ngan bơta kuơ màng bơh dà lơgar Lào. Dơ\ pơrjum geh geh sền wơl cồng nha mut lơh rơndap niam pria\ jền dà lơgar 6 nhai lồi nam 2013-2014, cồng nha mut lơh broa\ lơh chồl chồl pơn jờng lơh sa phan bơna. Dơ\ pơrjum Gơnoar ala mat dà lơgar Lào dơ\ 8, kơna\ 7 dơ\ do geh pơrya kuơ màng ngan tus mờ gùt Đảng, gùt ling klàng mờ gùt làng bol ala\ kòn cau Lào oh mi. Tàm tơngai lơh geh dơ\  pơrjum,  Gơnoar ala mat dà lơgar Lào geh crơng gơs dùl mpồl drơng broa\ sồ điện thoại pờ sùm mang ngai nàng ala\ anih lơh broa\, mpồl bơtìan mờ làng bol Lào gơtùi geh đơs tơn  he dê tus Gơnoar ala mat dà lơgar Lào.

 Ngai òr 4/12, dùl nơm rơndeh par MiG 29, bơh lơgar Nga dê gơtìp gơ rung dùh tàm bơdìh càr lơgar Moscow, lơgar Nga, 2 nă cau măi rơndeh par bơtuah ngan klàs chơ\t. Jăt Gah ai tơngi\t jơnau Interfax, lơgar Nga dê, dơ\ rềs àr gơlik geh tàm tiah đah jum măt tơngai lik càr lơgar Moscow, mìng ngài mờ bòn làng bol ơm kis pơgăp bàr pe jơ\t thơk lơm. Ală kuang bàng geh gơnoar gam lùp khàu kờn gi\t jơnau bơh tài lơh gơbàn rềs àr do.