JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđang rlao jơh dà lơgar pa jàu tus Gah lơh broă sa mờ bơtàu tơnguh bòn lơgar dà lơgar in pà gời ờ sa priă 10 rbô li\t dà sơnơm kơria` kòp Han-Iodine gơ wèt phan ơn prăp dà lơgar dê nàng dong kờl càr Nghệ An rcăng sơndră mờ kòp sồt mbùng gơtă nđias. Kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđang rlao jơh dà lơgar sồr broă pà, atbồ mờ ngui ală dà sơnơm pa yal pal lơh jăt di jơnau cih gam ngui tu\ do. Tàm nhai 8 pa do, kòp sồt mbùng gơtă nđias neh gơlik geh tàm uă ntum tàm kơnhoàl Con Cuông, càr Nghệ An dê. Mpồl lơh sơnơm phan ròng càr Nghệ An neh pơ gồp bal mờ gơnoar atbồ bòn lơgar mu\t lơh ală broă lơh rcăng sơndră kòp jăt jơnau cih, neh pà sơ nơm vacccine sồt mbùng gơ tă nđias nàng lam ci\t sơnơm rcăng sơndră mờ kơrian kòp tàm tiah geh kòp.

Mho òr 11/9, tàm hìu  lơh broa\ Gơnoar at bồ dà lơgar, ồng Vũ Đức Đam kuang jat jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđang rlao jơh dà lơgar neh wa\ mpồl at bồ bơh ala\ cau lơh bao\ ASEAN bơh ồng Benny Antirpoda lam bồ gam geh dơ\ tus còp mờ lơh broa\ tàm lơgar Việt Nam. Đơs wơl bơnga\ bơh mpồl tam klac lơh bao\ ASEAN tàm tơngai do, ồng Vũ Đức Đam kơp kờ` tàm tơngai tus, mpồl tam  klac gah lơh bao\ ASEAN geh pơnjat tai geh ua\ sap đơs kuơ màng, geh ta\ pơ gồp tàm bơtàu tơngguh, ngap lơngai, ờ do ờ da\ tàm kơnhoàl mờ dunia, ngan la wèt tus mpồl bơtìan ASEAN tàm nam 2015. Ồng Vũ Đức Đam đơs tờm, Gơnoar at bồ lơgar Việt Nam sùm sền kuơ mờ dong tơl  bơta bươn boài ai tus mpồl cau lơh bao\ Việt Nam chồl guh bơnga\ la rbàng tơrbo\ tơngguh broa\ lơh tam klac mờ ala\ mpồl cau lơh bao\ ASEAN đơs is mờ tàm dunia đơs bal, chul chồl bơta tam klac, lơh geh bơta bơsram bal broa\ lơh, pơ gồp bal tơngguh bơta git wa\, bơta tam klac bơh ala\ lơgar tàm kơnhoàl mờ dunia.

Mho ngai òr 11/9, tàm Hà Nội, Anih duh broă chài rơ gơi, bơto bơtê ơruh pơnu, kơnòm pa tàu mờ kơnòm dềt bơh Gơnoar ala mat dà lơgar dê bơyai lơh dơ\ pơrjum mờ ală gah sơnah lơh broă dà lơgar geh gơ rềng, iăt yal bè bơta mu\t lơh kes priă dà lơgar nam 2014 mờ kờp du\ lài kes priă dà lơgar nam 2015 tàm ală broă lơh: chài rơ gơi yal tơngi\t jơnau, tàp pràn să jan\ mờ bơto bơtê. Jăt mò Ngô Thị Minh kuang jăt jơng atbồ anih duh broă chài rơ gơi, bơto bơtê ơruh pơnu, kơnòm pa tàu mờ kơnòm dềt bơh Gơnoar ala mat dà lơgar dê, den tơngai lài, broă bơcri priă jền ai broă lơh hìu bơnhă mờ kơ nòm dềt in gam uă bơta ờ hềt niam. Bơh gròi sền, mò Minh đơs là: Tu\ do, bơta ờ niam tàm nùs nhơm bồ tơngoh bơh hìu bơnhă dê, bơta tam lơh tam pờng tàm hìu bơnhă gam lơh aniai uă ngan tus kơnòm dềt. Tơngai tus, kờn pal geh bơta bơcri priă dipal rlau ai broă lơh hìu bơnhă in, mơkung tam pà kes priă bơcri priă dong kờl ală cau là kơnòm dềt ờ pràn jak, bè kơnòm kue\t kơlte, kòn đời, gơbàn kòp HIV…Mìng is tus mờ broă bơto broă lơh mờ lơh geh broă lơh, mò Ngô Thị Minh, đơs là, gam geh bơta hoàc hươr dờng ngan tàm broă bơcri priă:“ Bol an\ neh geh jơnau sền mờ đơs, neh lòt gròi sền, lùp sền mờ an\ go\ bol he hoàc huơr dùl bơnah kes priă dà lơgar bè hơ\, mơya, bơh sơn rờp tơn, bol an\ neh tơlik bơta do mơya ờ hềt tă bơsong geh. Hơ\ là bơto broă lơh pal gơ jăt bal mờ lơh geh broă lơh mờ lùp sền jơnau kờn ngan ngồn bơh mpồl bơtiàn dê. Dilah tiah lơi cau gơ jăt bal geh mờ lơh geh broă lơh den ai khi in càn tai priă jền. Tu\ hơ\, sồng yal la ai priă jền hơ\. Mơya, tàm do là bol he ai khăt jơh tơl nă cau in, den tàng khi digơlan dùl nùs bal mờ anih bơto broă lơh, ngui sa jơh priă jền bơh dà lơgar dê, geh sră cơng tàng bơsram broă lơh mờ ờ lơh geh broă lơi ờ”.

Mho òr 11/9, tàm Hà Nội, anih lơh broa\ dòng kờl sơnơm tơm ba phan bơna dà lơgar neh bơyai lơh tơnjơh ơdu\ bơto  bơtê broa\ lơh tai tus ala\ cau kuang tàm mpồl dong kờl sơnơm tơm ba phan bơna lơgar Lào mờ bơyai lơh ky\ sra\ ring bal tam klac bơh mpồl dong kờl phan bơna sơnơm tơm ba bơh ala\ càr geh bal gùng nhàr lơgar bơh Việt Nam –Lào. 2 gah neh cri bơyai  bè tơnggume broa\ lơh, gùng dà broa\ lơh bơh Đảng, Dà lơgar geh tàm tơl lơgar tàm broa\ lơh dong kờl kòn bơnus, ala\ jơnau yal  tơnggit bơh sơnrờp bè mpồl dong kờl sơnơm tơm ba phan  bơna Việt Nam-Lào, adat lơh broa\ bơh đah dong  kờl sơnơm tơm ba phan bơna, broa\ lơh kuơ màng bơtàu tơngguh  bơh mpồl dong kờl sơnơm tơm ba phan bơna Việt Nam tus nam 2020. Mpồl dong kờl sơnơm tơm ba phan bơna Việt Nam neh yal ala\ jơnau sơnđan yal tơnggit bè broa\ lơh bơt bơtàu mờ bơtàu tơngguh mpồl, yal tơnggit mờ bơtàu tơngguh cau lơh broa\, lơh broa\ mờ lơgar cau dong kờl kòn bơnus, sền gàr pràn kơldang sa\ ja`, mblàng pơlam, lam sồr ai mhàm dong kờl is kòn bơnus, rcang lài, tam dra\ mờ aniai. Mơ kung, ala\ cau bơsram neh tus lòt sền ala\ dơ\ tus sền mùl màl, bơsram bơta mờng ala\ broa\ lơh geh cồng nha tàm broa\ lơh dong kờl kòn bơnus bơh mpồl dong kờl sơnơm tơm ba phan bơna ala\ càr Vĩnh Phúc, Tuyên Quang, Thanh Hoá mờ Quảng Ninh.

Mho ngai òr 11/9, tàm Anih tờm pờ tơlik jơnau đơs dà lơgar hìu sồ 58, gùng Quán Sứ, bòn dờng Hà Nội, ala mat Anih jơnau đơs Việt Nam geh dơ\ lơh broă mờ ala măt Mpồl lơh sa dờng sơnio rùp lơgar Nhờk-NHK. Tàm dơ\ lơh broă, ồng Nguyễn Xuân Huy kuang jăt jơng atbồ dờng anih jơnau đơs Việt Nam đơs la, dơ\ tìp măt là tu\ niam nàng 2 gah gi\t wa\ rlau bè gùng dà lơh broă tàm broă lơh măi moc\ pờ tơlik jơnau, bơh hơ\ tam pà bal bơta mờng chài lơh gơlik ală jơnau đơs pờ tơlik mờ sơnio rùp, kuơ màng â ală măi moc\ jak chài neh mờ gam geh ngui tàm NHK. Ồng Nguyễn Xuân Huy kơ\p kờ`, Mpồl lơh sa dờng sơnio rùp lơgar Nhờk sơlơ tam klăc bal mờ anih jơnau đơs Việt Nam tàm broă tơnguh jơnhoa bơta niam ală gah pờ tơlik jơnau, ngan là mu\t lơh jăt mờ măi mok jơh ală jơnau đơs pờ tơlik jơnau.

Mang òr 11/9 tàm Hà Nội, Gah lơh broa\ sa mờ bơtàu tơngguh bòn lơgar dà lơgar neh bơyai lơh drà bòn lơh broa\ Việt Nam dơ\ X. Drà la broa\ lơh nàng ka\ bro bơh gah lơh broa\ lơh sa Việt Nam dê tàm nam mờ  bơta dờng geh tus 300 anih ràng phan mờ bơta tus bal bơh rlau 200 mpồl lơh sa ka\ bro. Drà bòn lơh broa\ Việt Nam dơ\ X la  broa\ lơh nàng tơngguh rlau tai ala\ broa\ lơh yal tơnggit mat phan ka\ bro, phan tàm lơgar mờ lơgar cau,  tus sền  ka\ bro, ky\ pơrgon ka\ bro, blơi phan…pơ gồp bal ai phan bơh bòn lơh broa\ gơs la phan bơna ka\ bro geh gơtùi tac  yòm mờ geh khà  kuơ jơnhua.

Anih duh broă làng bol càr Dak Lak pa geh sră nggal pơyua tus Gah gùng lòt pơndiang phan càr mờ ală anih duh broă làng bol ală kơnhoàl, bòn drà mờ bòn dờng: Ea H’Leo, Krông Buk, Cư\ Mgar, Buôn Hồ, Buôn Ma Thuột bè broă lơh mhar tơngai pơrgon ai priă jền mờ rcăng priă ngui tàm broă ai ù lơh rơndăp broă lơh gùng Hồ Chí Minh. Jăt hơ\, anih duh broă làng bol càr Dak Lak sồr ală kơnhoàl, bòn drà mờ bòn dờng pa yal tus kờp sền broă lơh, tơr gùm lơh mhar tơngai pơrgon ai priă jền mờ rcăng broă rơndăp lơh mờ priă ngui tàm broă ai ù lơh rơndăp broă gơ wèt bòn lơgar atbồ mờ yal tus Mpồl atbồ rơndăp broă lơh gùng Hồ Chí Minh in di mờ tơngai neh sồr, Gah gùng lòt pơndiang phan càr Dak Lak jăt sền, chul chồl ală mpồl, mờ bòn lơgar geh gơ rềng lam mu\t lơh niam.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

 Lơgar Nga digơlan saltê wơl dipal ală broă lơh glài bơh Mpồl tam klăc Châu Âu dê tus mờ lơgar do. Do là jơnau yal bơh ồng Alexander Lukashevich kuang pơlam đơs bơh Gah cribơyai broă mờ lơgar ndai lơgar Nga yal tàm ngai òr 11/9, tơnơ\ ală kuang bàng đơng lam bồ Châu Âu pà gi\t, khi gam chul chồl ală broă lơh lơh glài tam dră wơl lơgar Nga gơ rềng tus bơta Ukraine. Gah ai tơngi\t jơnau Interfax yal jơnau đơs bơh ồng Alexander Lukashevich dê pà gi\t, gơ jăt tàm broă lơh bơh Mpồl tam klăc Châu Âu dê mờ lơgar Nga rcăng geh broă lơh saltê wơl dipal.

Ngai òr 11/9, ồng Lý Hiển Long kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđang rlao jơh dà lơgar Singgapore neh tus Quảng Đông, sơnđờm dơ\ tus còp lơgar Lo tàm 7 ngai bơh ngai 11 tus 18/9. Jat rơndap broa\,  bal mờ càr Quảng Đông, ồng Lý Hiển Long neh dơ\ tus còp mờ lơh broa\ tàm ala\ càr, bòn dờng ndai bơh lơgar Lo dê bè: Thâm Quyến, Quế Lâm, Hồng Kông  tus bal mờ geh jơnau đơs tàm dơ\ mut lơh drà ràng tơlik Lo-ASEAN dơ\ 11 geh bơyai lơh tàm bòn dờng Nam Ninh, càr Quảng Tây.

Dùl dơ\ lùp mpồl bơtiàn bơh pang bău tiơng pơn rơ ngan bơh lơgar Tây dê là Le Figaro yal ngai òr 11/9 pà gi\t, mờr 2 bơnah 3 cau te\ khà lơgar do kờn ồng Francois Hollande kuang atbồ lơgar Tây tơn jơh at gơnoar broă lài mờ tu\ tơn jơh tơngai lơh broă tàm nam 2017. Cồng nha lùp mpồl bơtiàn bơh Pang bău Le Figaro dê yal ai go\, geh tus 62% cau geh lùp kờ` Kuang atbồ lơgar bơh Đảng mpồl bơtiàn lơgar Tây tơn jơh at gơnoar broă gờ` 3 nam. Pal sền ngăc là geh tus 1 bơnah 4 cau te\ khà tàm Đảng mpồl bơtiàn dê tơn kung ring bal mờ jơnau đơs do. Cồng nha pa yal là dùl cơng tàng tai tơnggo\ tus broă ồng Francois Hollande gơtìp sền là kuang atbồ lơgar ờ huan geh cau kờn ngan rlau jơh bơh lơgar Tây dê kờp bơh tơnơ\ rài tam lơh dunia dơ\ 2.

Ngai òr 11/9, bal mờ gùt làm làng bol Mỹ, ala\ cau jak gah gùng dra\ bal, kuang bàng mờ làng bol ala\ cau pròt mhàm gơbàn aniai bal tàm New York, Washingtơn mờ Pensilvania  neh kah kơ lồi rlau 3 rbô na\ cau neh chơt tàm dơ\ sò tơm iơh bơsca aniai ngan geh gơbàn pơgap mờ do 13 sơnam. Tơnơ\ 3 dơ\ ntas klờng, ồng Barack Obama kuang at bồ lơgar Mỹ neh bal mờ kuang bàng Gơnoar at bồ lơgar Mỹ neh lời dùl phut nàng kah kơ lôi ala\ cau gơbàn aniai. Tơnơ\ hơ\,  ồng Obama  neh tus Gah sền gàr dà lơgar nàng geh tus bal bùi kah kơ lôi  kah tus 184 na\ cau,  hơ\ la ala\ cau lơh broa\ bơh Gah sền gàr dà lơgar Mỹ  neh gơbàn chơt tàm ngai jê sồt hơ\.

Gơnoar atbồ lơgar Myanmar ngai òr 11/9 yal, lơgar do pa lời te\ kơrnuat kơria` lòt rê tàm càr tiah đah mat tơngai mu\t Rakhin, tài bơta tàm do gam gơ gơs bè ờs wơl. Myanmar ngui kơrnuat kơria` lòt rê tàm càr Rakhin kờp bơh nhai 6 nam 2012, tơ nơ\ tu\ lơgar do gơlik geh ală dơ\ tam lơh đah ală gah jăt yàng lơh uă cau chơ\t mờ sồt să. Kơrnuat kơria` lòt rê tơ nơ\ hơ\ geh rề ơnàng ngui tàm 6 tiah tàm Mandalay tàm nhai 3 pa do, tu\ tiah do gơlik geh sùm ală dơ\ tam lơh tus sò tơm tàm ală anih lơh broă bơh ală mpồl dong kờl dunia dê. Làng bol tàm tiah do wàm pơrhiăt la, broă gơnoar atbồ lơgar Myanmar ngui kơrnuat kơria` lòt rê neh lơh aniai ờ niam tus broă lơh sa kă bro, nhơl chờ mờ kă bro bơh càr tiah đah mat tơngai mu\t bềng bơta pràn bơtàu tơnguh do.