JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Ngai òr 18/9, tàm gơlăng kuang atbồ lơgar, ồng Trương Tấn Sang kuang atbồ lơgar neh wă ồng Takehiko Nakao kuang atbồ anih priă jền bơtàu tơnguh châu Á ADB gam geh dơ\ tus còp mờ lơh broă tàm lơgar Việt Nam. Ồng Trương Tấn Sang đơs tờm, 1 tàm ală jơnau kờ` mờ Việt Nam wèt tus hơ\ là rơndap tăp sèng wơl broă lơh sa, kơ\ kơljap broă lơh sa dờng, bơtàu tơnguh kơ\ kơljap, lik bơh bơta pơn dờm lơh geh khà priă dimơ. Ồng Trương Tấn Sang kơp kờ` pơnjat tai dờp geh bơta dong kờl bơh ADB dê bè priă bơcri, dong pơlam broă lơh, bơto bơtê mpồl cau lơh broă geh bơta chài uă, bơtàu tơnguh lơh sa suơn sre mờ ờ uă gah geh ai lài bơtàu tơnguh bơh Việt Nam dê. Ồng Trương Tấn Sang pà git, nàng drơng jat jơnau kờ` mut gơ rờm bal dunia ngai sơ lơ uă, Việt Nam neh mờ gam mut lơh tam gơl ờ uă adat boh lam gơ in dipal, bơtàu tơnguh phan bơna, tam gơl anih bơcri priă kă bro, gơ hòi bơcri priă tơn bơh lơgar ndai, lơh geh bơta buơn bùai nàng mpồl lơh sa kă bro in lơh broă, ngan là mpồl lơh sa kă bro dềt mờ dimơ.

Mho òr 18/9, tàm càr lơgar Viêng Chăn lơgar Lào, mò Tóng Thị Phóng kuang jat jơng at bồ gơnoar ala mat dà lơgar neh tus tìp mat mờ mò Pani Yathôtu kuang at bồ gơnoar ala mat dà lơgar Lào, di tu\ tus bal pơrjum dờng AIPA 35. 2 kuang at bồ geh pơnjat tai đơs tờm pơnjat tai lơh ngan tus bơta tam klac kuơ màng mờ tam klac tơl làm bơh 2 Đảng, 2 lơgar mờ bơta tam klac bơh 2 jơi bơtìan Việt Nam-Lào oh mi. Mò Tòng Thị Phóng neh đơs jơnhua bơta đơng lam mờ bơyai lơh dơ\ pơrjum AIPA 35 bơh Gơnoar ala mat  dà lơgar Lào, mơ kung đơs tờm bơta geh cồng nha bơh AIPA 35 geh bơta ta\ pơ gồp dờng ngan bơh Gơnoar ala mat dà lơgar tus ngap lơngai, ờ do ờ da\ mờ bơtàu tơngguh bơh ala\ lơgar geh jơng, kung bè tus broa\ lơh gơs mpồl bơtìan ASEAN. Việt Nam geh lơh ngan jơh pràn bal mờ Lào geh ta\ pơ gồp tàm ala\ tơnggu me, kơrnuat bơh dơ\ pơrjum.

Drim òr 18/9, mpồl kuang bàng gơnoar ala mat dà lơgar bòn dờng Hà Nội bơyai lơh pơrjum ai jơnau đơs tă pơ gồp bơh ala mat ală gah, mpồl lơh broă bòn dờng tàm rơndap adat sền gàr mpồl bơtiàn tam gơl. Digơlan rơndap adat do geh ringbal tàm pơrjum dơ\ 8 gơnuar ala mat dà lơgar kơnă 13. tàm dơ\ pơrjum, ală kuang bàng ai tơng go\ bơta ringbal uă mờ broă rề ơnàng cau geh tus bal sền gàr mpồl bơtiàn pal geh tus mờ cau lơh broă jat sră pơr gon geh tơngai bơh 1 nhai tus hơ đơm 3 nhai nàng pleh bơta pơr lồm adat boh lam mpồl lơh sa kă bro dê mờ sền gàr gơnoar kuơ cau lơh broă in. Mơya pal sơ lơ atbồ kes priă sền gàr mpồl bơtiàn, cih loh bè kơnòl tàm broă rề ơnàng cau tus bal sền gàr mpồl bơtiàn.

Drim òr 18/9, ồng Hoàng Trung Hải kuang jat jơng gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđang rlao dà lơgar, kuang at bồ anih duh broa\ dà lơgar lòt jòi cau gơbàn rềs àr neh tus còp mờ tus sền bơta mut lơh broa\ lơh anih tờm dà lơgar đơng lam at bồ, tam dra\ mờ bơta gơbàn aniai, jòi cau gơbàn rềs àr. Tàm do, ồng Hoàng Trung Hải  neh lam sồr cau tờm bơcri pơnjat tai sền ngan broa\ lơh, lơh ngan mut lơh nàng gờ` ai broa\ lơh tàm mut lơh nàng drơng broa\ lơh đơng lam, tam pà broa\ lơh jòi dong kờl cau, tam dra\ mờ gơbàn bơh trồ tiah aniai tàm tơngai tus. Broa\ lơh anih tờm dà lơgar đơng lam at bồ, tam dra\ mờ trồ tiah aniai, tus jòi cau la broa\ lơh nàng geh lơh pa phan bơna mờ ròt đơng lam lam sồr bơyai lơh geh jòi cau gơbàn rềs àr bơh lơgar Việt Nam broa lơh ngai slơ kuơ màng mờ jal mhar ngan tàm tơngai rềp do. Broa\ lơh geh lơh tàm Long Biên-Hà Nội tus tu\ do neh lơh gơs hìu , mut tàm tơngai crap măi moc\ mờ lơh gơs. Kờp jơh khà priă bơcri là rlau 200 tơmàn.

Tài gơtìp aniai bơh mìu càl rơbut dờng sồ 3, ală ngai do tàm càr Dak Nông geh uă dơ\ mìu sơr, lơh bơta tơrlah ù gơlik geh tàm uă tiah, lơh kòl gùng lòt mờ hoàc huơr tus mờ broă lơh sa suơn sre. Tus mho òr, tàm gơl gùng bơh ntum Quảng Phú, kơnhòal Krông Nô tus ntum Quảng Hòa, ntum Dak Glong neh geh uă tiah gơtìp tơrlah ù, lơh kòl gùng lòt. Bal mờ hơ\ là ờ uă tờm chi dờng bơh đăng bơ nơm gơtìp gơ lồ rơyas, uă pơnai lu\ dờng pơhìn dùh tàm gùng tu\ mìu sơr pơnjat tai gơlik geh. Uă cau kis kềng gùng rơndeh 4B, ntum Quảng Phú, kơnhòal Krông Nô gam ờ suk ơm ngan. Tềng đăp bơta tơr lah ù gơlik geh, gah gùng lòt mờ pơndiang phan càr Dak Nông pơ gồp bal mờ gơnoar atbồ tàm bòn lơgar gam ai phan bơna, mai\ mok nàng lơh kơ\ ală gơl gùng geh jơnau pơhìn gơlik geh tơrlah, mơkung ntrờ` ală hìu nhă lik bơh tiah pơhìn gơlik geh tơrlah bơ nơm.

             Uă hìu làng bol tàm ntum Tân Nghĩa, kơnhoàl Di Linh, càr Lâm Đồng gam kơlôi rcăng ngan tài jơnau gơmù ù gơlik geh tàm uă tiah, mờ ală tềl rơdàng dờng geh tàm gi\t nđờ jơ\t lồ ù, uă gơl gùng gơtìp gơmù ù mờ uă jrong đèng gơtìp gơ pừ. Gơnoar atbồ tàm tiah do neh ntrờn ờ uă hìu làng bol tàm tiah ngòt rơ ngơ\t mờ ai mpồl cau lòt sền sùm bơta gơlik geh nàng di tu\ bơsong ală jơnau digơlan gơlik geh pa. Jăt ồng Lê Ngọc Chánh kuang atbồ anih duh broă làng bol ntum Tân Nghĩa, kơnhoàl Di Linh, càr Lâm Đồng, dơ\ gơmù ù dơ\ do geh 3 hìu ơm tàm tiah ngòt rơ ngơ\t neh geh gơnoar atbồ bòn lơgar lam lòt ntrờn, mơkung dong kờl 15 tơlak priă dùl nă cau nàng kơ\ kơl jăp rài kis. Ntum pơn jăt tai ai mpồl cau lòt sền sùm nàng rcăng lài sơndră wơl di lah geh jơnau ờ niam gơ aniai.

 Tơ nơ\ rlau 1 nam geh lơh sră bơcri priă, drim òr  18/9 tàm tiah lơh sa mờ mai\ mok Nhơn Trạch, kơnhòal Nhơn Trạch, càr Đồng Nai, mpồl lơh sa kă bro Okatsune Việt Nam neh bơyai lơh dơ\ mut lơh broă. Do là rơndap broă di gah lơh sa mờ mai\ mok dong kờl, lơh gơlik ală bơta kong rơndeh, bồm kong rơndeh, mai\ ràu cao áp, mai\ ngui tàm broă lơh niam rơndeh dờng mờ lơh kloh niam tiah ơm kis bè mai\ pìh phan jùt jơng, mai\ tam gơl dà nhớt, mai\ jồp kơmbuh, mai\ lơh kloh rơndeh dờng mờ ală bơta phan bơna gơ rềng ndai. Phan lơh gơs bơh hìu mai\ do geh tơlik tac wơl hờ lơgar Nhờk, mơkung tac tus drà kă bro tàm lơgar mờ kơn hòal. Rơndap broă geh priă bơcri 1 tơlak 400 rbô đôlar Mỹ.

Pơgăp 11 jiơ nggùl ngai òr 18/9, tàm gùng Lê Duẩn, sơnah bòn Ea Tam, bòn dờng Buôn Ma Thuột, càr Dak Lak, neh gơlik geh dơ\ rềs àr gùng lòt lơh chơ\t cau, tu\ cau măi rơndek pờ mpồng rơndeh dờng ờ kơrnhia, lơh rơndeh măi gơtìp gơ tơm. Lài mờ dơ\ gơlik geh rềs àr, rơndeh dờng nhơl chờ bàng sồ 47C-074.98 gam ơm rềp kềng gah gùng Lê Duẩn. Tu\ rơndeh măi bàng sồ 47P8-4551 lòt tus rềp den cau măi rơndeh dờng ni sơna pờ mpồng, lơh cau klau măi rơndeh măi pleh ờ thàn, neh tơm di tềng mpồng rơndeh dờng, jơh 3 nă cau đìh tàm rơndeh măi tàm hơ\ geh ùr bơklau mờ dùl nă kòn ùr 2 sơnam gơpừ jơh tàm gùng. Dùl tu\ bal, rơndeh dờng bàng sồ 89C-008.55 lòt dùl gah gùng bal lòt tus, klơn pơ ùr, lơh pơ ùr chơ\t tơn tàm gùng lòt jun tus hờ hìu sơ nơm. Bơklau mờ kòn ùr dềt gơtìp sồt să dùl ê\t. Anih lơh broă geh gơnuar pà git, cau chơ\t tàm dơ\ rềs àr do là lo\ Trần Thị Út 19 sơnam, cau măi rơndeh pơndiang phan là bi Nguyễn Hữu Hậu 34 sơnam, ơm tàm bòn 2, ntum Cư Ni, kơnhoàl Ea Kar.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

 Ală anih đùh sră tàm Scotland neh ngan ngồn til mpồng tu\ 10 jiơ măng, jat jiơ tiah do dê tàm ngai òr, hơ\ là drim do, ngai 19/9 jat jiơ lơgar Việt Nam, tơn jơh dơ\ lùp jơnau đơs làng bol kah yau, kờ` sac rơ wah là Scotland geh tam cah lik bơh lơgar Anh tơ nơ\ rlai 300 nam rềp mềr nàng gơs là 1 lơgar is halà ờ. Broă lơh kờp sră đùh neh mut lơh mơ, mờ cồng nha geh yal tàm ngai do. Jat gơnuar atbồ lơgar Scotland, khà cau tus bal đùh sră là uă ngan, pơgap 80% mờ mìng 1 jiơ lài mờ tu\ tơn jơh dơ\ lùp jơnau đơs làng bol, kung gam gal ngan làng bol tus ală anih đùh sră. Tu\ do ờ mìng cau Scotland mờ lơgar Anh, mờ gùt châu Âu kung bè dunia ndrờm kơp cồng nha bơh dơ\ lùp jơnau đơs làng bol do, tài bơta do gơ rềng tus rơnàng tơ nơ\ do lơgar Anh dê, kung bè geh gơ rềng tus mpồl cau tam cah is gam ngai sơ lơ pràn tàm châu Âu tàm tơngai do.

Tàm dùl kơrnuat ring bal ngai  òr 18/9, Gơnoar ala măt dà lơgar Châu Âu neh hòi jà kuang bàng đơng lam bồ Châu Âu săng te\ jơh ală jơnau ring bal mờ lơgar Nga, tàm hơ\ geh bal rơndăp broă lơh gùng ding jun nhơm chu Hiòng dà hòr tiah đah jum. Kờn lơh uă broă lơh tơlik tăc phan bơh lơgar Nga tus ală tiah tàm dùl mờ đah jum Châu Âu, lơgar Nga neh sơnđờm lơh rơndăp broă lơh gùng ding jun nhơm chu Hiòng dà hòr tiah đah jum gan dà lềng Jù bơh nam 2012. Rơndăp broă lơh do ai gơnuar jun nhơm chu bơh lơgar Nga tus Châu Âu mờ ờ duh pal lòt gan ù tiah lơgar Ukraine. Gùng ding jun nhơm chu do geh ai lơh broă bơh lồi nam 2015 tus do mờ geh lơh broă lơh geh cồng nha rơndăp lơh tàm nam 2018.

Ồng Vladimir Putin kuang atbồ lơgar Nga ngai òr 18/9 đơs là, mờ broă mut ngui ală broă lơh lơh glài lơh sa tus mờ Nga, ală lơgar tàm tiah đah mattơngai mut plai ù gam ờ sền gròi ală kơrnuat kuơ màng bơh mpồl kă bro dunia dê mờ ờ dờp kơrnuat pơr lòng khat gơ boh mờ ringbal. Jat ồng Vladimir Putin, ală broă lơh glài pơle\ tàm lơgar Nga ờ geh bơta lơi ndai mờ broă ờ dờp ală kơrnuat bơh mpồl kă bro dunia dê. Ồng pà git, broă lơh tờm ngan nàng tam dră mờ ală broă lơh glài là bơtàu tơnguh drà kă bro tàm dà lơgar jat broă lơh geh 1 bơta tàm pơr lòng bè priă jền, tàm hơ\ geh bal mờ broă lơh geh ală bơnah càn mờ ală mpồl lơh sa kă bro gơtùi buơn geh càn rlau.

Gơnoar ala mat dà lơgar Libya ngai òr 18/9, sồr ồng Abdullah al Thinni kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđăng rlau jơh lơgar Libya lam crơng gơs gơnoar atbồ lơgar tung lơtăng mờ kuăng bàng mìng dùl ết nă cau lơm tàm pơgăp 3 ngai tus. Jăt hơ\, ồng Abdullah al Thinni geh pal yal măt kuang bàng tàm Gơnoar atbồ lơgar pa, mìng geh 6 nă kuăng ătbồ tàm ală broă lơh mờ lơgar ndai, broă lơh tàm dơlam lơgar, sền gàr dà lơgar, lơh sơnơm, bơto bơtê mờ atbồ gơnoar atbồ bòn lơgar. Kơrnuat neh geh ring bal mờ 85 sră kờn tàm kờp jơh 103 sră đùh tàm Gơnoar ala mat dà lơgar. Lài hơ\, ngai òr nao 17/9, ală kuang bàng tàm gơnoar ala mat dà lơgar neh ờ dờp jơnau sồr bơh ồng Abdullah al Thinni dê crơng gơs dùl gơnoar atbồ lơgar geh uă kuang bàng mờ 16 nă kuang atbồ gah broă lơh tàm gơnoar atbồ lơgar do.

 Mpồl bác sĩ ờ geh tiah nhàr pà git, 1 nă cau ùr lơh broă dong kờl is cau lơgar Tây bơh mpồl do dê neh bơ tờp virus Ebola tu\ gam lơh broă tàm lơgar Liberia. Gah lơh sơ nơm lơgar Tây yal, cau ùr do geh jun rê hờ lơgar Tây nàng sơm kòp. Tu\ do mat sơnđăn bơh cau ùr do ờ geh yal mờ ùr do geh jun tus 1 hìu sơ nơm ờs mờng tàm lơgar Tây nàng sơm kòp. Bulah tu\ do ờ hềt geh sơ nơm sơm kòp Ebola mơya ală bác sĩ geh lơh ngan sac rơ wah tơr lòng lài ală bơta sơ nơm pa nàng sơm kòp ùr do in.