JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

 Jăt broă lơh tàm pơrjum dờng gah tề lam gùng dră bal Việt Nam dơ\ 8, tàm drim do 27/9, ală kuang bàng sền lơma tài liệu bè cồng nha broă lơh gah tề lam gùng dră bal tơngai bơh nam 2009 tus 2014, pơn jăt mờ hơ\, pơrjum dờng pơn jăt tai geh jơnau đơs tàm hìu pơrjum. Bùi mho, pơrjum dờng bơyai lơh pơrjum tơn jơh. Pơrjum dờng iăt jơnau yal cồng nha pơrjum dơ\ sơnrờp anih duh broă gah tề lam gùng dră bal Việt Nam kơnă 8. Yal khà mat kuang bàng tàm anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar, mpồl kuang atbồ, mpồl kuang bàng duh broă sùm mờ groăt kuang bàng đơng lam gah tề lam gùng dră bal. Kung tàm pơrjum tơn jơh, pơrjum dờng neh tơl^k jơnau hòi jà mờ ring bal kơrnoăt pơrjum dờng.

Dùl tàm ală tơngume kuơ màng bơh pơrjum gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Việt Nam dơ\ 8 là cri bơyai broă lơh :Tơnguh jơnhua gơnoar, cồng nha lơh broă bơh gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Việt Nam; sơlơ tơnguh mpồl tam klac dờng gùt jơi bơtiàn mờ brồ guh làng bol lơh tờm; sền gàr gơnoar mờ bơta kuơ dipal làng bol dê. Cau ala mat Qua Thị Phượng kòn cau Pum tàm càr Ninh Thuận đơs la, tơngai do, kơnờm gah tề lam gùng dră bal lơh niam broă mblàng yal, lam sồr mờ làng bol ală kòn cau ngai sơ lơ git loh ală gùng dà, broă lơh, bơta dong kờl bơh Đảng, dà lơgar dê, ờ gơtìp ală mpồl sò tơm sơ mờm nàng tam cah is, bơ chồt. Mò Phượng kơp kờ`, broă lơh bơh gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Việt Nam kơnă tus geh uă bơta tam gơl pa nàng tơnguh cồng nha broă mblàng yal, lam sồr mờ tơr gùm bơ tòm ală rơnàng làng bol, bơt bơtàu mờ bơtàu tơnguh mpồl tam klac dờng gùt jơi bơtiàn. Mò Phượng đơs:“ Tus bal pơrjum gah tề lam gùng dră bal dơ\ do, kung kơp kờ` gah tề lam gùng dră bal kơnă tus geh ală broă lơh tam gơl pa nàng tơnguh jơnhua rlau tai mpồl tam klac dờng gùt jơi bơtiàn mờ geh ală broă dong kờl lài ngan dong làng bol kòn cau đơs bal mờ kòn cau Prum đơs is bơtàu tơnguh bal mờ ală jơi bơtiàn kòn cau oh mi ndai tàm mpồl bơtìan.”

Pơn jăt tai broă pơrjum dơ\ 31, mho òr 26/9, anih duh broă sùm Gơnoar ala mat dà lơgar ai jơnau đơs bè ờ uă broă dờng gam geh jơnau đơs ờ ndrờm bal bơh rơndăp broă adăt phan geh is, tiah kis dà lềng mờ bồt dà lềng. Bơh tàm dơ\ cri bơyai, geh uă kuang bàng tàm anih duh broă sùm Gơnoar ala mat dà lơgar ring bal bè broă pal tơl^k adat phan geh is, tiah kis dà lềng mờ bồt dà lềng kờ` ai tơl^k tơngu me adăt boh lam ndrờm bal bè phan geh is, tiah kis dà lềng mờ bồt dà lềng; tơmù broă gơl^k geh tam lơh tàm broă lơh, ngui phan geh is,  pơgồp bal tàm broă lơh gơs tơngu me adăt boh lam kuơ màng kờ` lơh jăt gơnoar, gơnoar geh gơnoar, gơnoar cri bơyai dà lơgar bè phan geh is, tiah kis dà lềng tàm bơta dà lềng đah măt tơngai l^k gam gơl^k geh kal ke. Tàm rơndăp broă, broă lơh adăt tòm neh tơl^k geh nhàr bơh adăt phan geh is, tiah kis dà lềng mờ bồt dà lềng bal mờ ală adăt broă lơh ndai. Bu\ lah bè hơ\, do là rơndăp broă adăt ai jơnau dơ\ sơnrờp, den tàng geh ờ uă kuang bàng sồr, mpồl sền sơwì pal sền nền nòn bè broă lơh wơl kờ` tơl niam nùs nhơm ndrờm bal tàm broă lơh adăt boh lam.

 Mho òr 26/9 tàm Hà Nội, mpồl lơh sa dà lơgar mờ gah kuang àng dà lơgar bơyai lơh ki\ kơrnuat pơ gồp bal lơh broă. Jat kơrnuat pơ gồp bal, 6 nhai 1 dơ\, 2 anih do geh yal jơnau tơngit bè bơta lơh sa mpồl bơtiàn mờ bơta sền gàr ngap lơngai, ờ do ờ dă, cồng nha kơ lôi sơ nơng, sền gròi, sền sơ wì mờ broă mblàng yal, bơto bơtê adat boh lam. Tơngume bơh broă lơh pơ gồp bal geh: Pơ gồp bal kơ lôi sơ nơng, cri bơyai tơlik jơnau sồr tus mờ mpồl đơng lam Đảng dà lơgar, gah gùng dră bal dà lơgar, mpồl kuang dong broă Đảng bè ală gùng dà, broă lơh dờng bè lơh sa mpồl bơtiàn gơ jat mờ sền gàr ngap lơngai ờ do ờ dă mờ broă sền gàr ngap lơngai ờ do ờ dă drơng bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn. Pơ gồp bal, bơto pơlam, mut lơh broă lơh sền gàr ngap lơngai broă lơh tàm dơlam is, sền gàr ngap lơngai jơnau yal tơngit, sền gàr jơnau dơp ndơr dà lơgar, pơ gồp bal bơt bơtàu ală gùng dà broă lơh bơtàu tơnguh lơh sa mờ mai\ mok, drơng broă sền gàr ngap lơngai, ờ do ờ dă.

Gah lơh sơnơm dà lơgar pa geh jơnau sồr ală gah lơh sơnơm ală càr, bòn dờng mờ ală hìu sơnơm tơnguh broă sơndră mờ kòp jê mat pơrhê, kuơ màng ngtan là broă sơndră mờ gơtòp gơl^k geh tơn tàm hìu sơnơm. Tu\ do, kòp jê mat pơrhê neh gơl^k geh uă tàm uă càr, bòn dờng. Tàm ală ngai pa do, tàm hìu sơnơm mat Dà lơgar, pah ngai geh bơh 150 tus 200 nă cau tus kham gơrềng tus mờ jê mat pơrhê. Tềng đap mờ kòp do, gah lơh sơnơm dà lơgar sồr ală gah lơh sơnơm ală càr, [òn dờng đơng lam ală hìu sơnơm rơcang gàr kòp, anih pơlam, bơto bơtê bè bơta pràn kơl dang să jan pơgồp bal mờ ală anih lơh broă yal tơng^t tàm ală tiah lam sồr ală broă sơndră mờ kòp tàm hìu nhă, hìu ròng siam kơnòm dềt, hìu bơsram, anih lơh broă, hìu măy, mờ mpồl bơtiàn; tơnguh broă sền gròi, go\ gờ` mờ lơh di tu\ ală tiah geh kòp jê mat pơrhê tàm ală tiah.

Ngai òr 26/9, Gah lơh broă cau ling sồt să mờ mpồl bơtiàn dà lơgar pơ gồp bal mờ anih duh broă làng bol càr Gia Lai bơyai lơh mut ngui bòn kơnòm dềt SOS tàm Pleiku, Gia Lai. Bòn kơnòm dềt SOS Pleiku geh mut lơh bơh nhai 3 nam 2012, tàm sơnah bòn Yên Thế, bòn dờng Pleiku càr Gia Lia, mờ priă bơcri mờr 25 tơmàn bơh mpồl lơh sa dờng Orkla lơgar Na Uy dong kờl. Tàm bă ù ơnàng mờr 30 sàu, bòn geh lơh gơs 12 nơm hìu, mờ uă broă lơh dong kờl, drơng jơnau kờ` ròng siam bơh 110 tus 120 nă kơnòm kòn đời. Bòn gam geh hìu bơsram ơdu\ bơh sơn rờp, geh 6 ơdu\, geh tơl bơta nàng dờp pơgap 200 nă kơnòm bơsram. Oh Sầm Thị Ngân kòn cau Nùng, 14 sơnam là kơ nòm kòn đời tàm kơnhòal Phú Thiện càr Gia Lai geh rò rê ròng siam tàm bòn git, do ngan ngồn là hìu nhă ngap lơngai. Oh đơs:“ Tu\ tus ndo, oh go\ mè jơh nùs mờ sền gròi ai bol oh in lòt bơsram. Àng drim, mè guh nàng tru\ sa bol oh in, sền gròi bol oh in tàm ală dơ\ sàu sa, bic lơhă, lòt bơsram. Ală oh mi tàm hìu nhă kờ` gơ boh mờ tam klac bal mờ gơp. Tu\ geh tus kis ndo tàm 1 hìu nhă bềng bơta kờ` gơ boh, oh chờ hờp ngan.”

 Tàm broă lơh jăt rơndăp broă “Bơto broă lơh cau lơh broă tàm [òn in tus nam 2020” 9 nhai do, hìu bơto broă lơh kơnhoàl Dak Glong, càr Dak Nông neh bơyai geh 14 ơdu\ bơto broă lơh ai 400 nă cau lơh broă tàm bòn in. Tàm hơ\, neh tơn jơh 10 ơdu\ mờ 28 nă cau lơh broă; ai broă lơh 500 nă cau in. Bơdìh hơ\ tai, broă lòt lơh broă hờ lơgar bơdìh kung geh kơnhoàl do sền kuơ, 9 nhai bồ nam gùt kơnhoàl geh 37 nă cau dan lòt lơh broă hờ lơgar bơdìh mờ 7 nă cau neh lòt, 8 nă cau gam lơh sră nggal kơ\p lòt lơh broă. Bơdìh hơ\ tai, kơnhoàl Dak Glong neh tă 6 rơndăp broă ai broă lơh 100 nă cau lơh broă in mờ khà 930 tơlăk priă.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

 Anih duh broă châu Âu bè năng lượng là ồng Guenther Oetinger ngai òr 26/9 pà g^t, lơgar Nga mờ lơgar Ukraine neh mờr tus 1 jơnau ring bal ing bè broă nhơm gas, dong kờl tơn jơh ală jơnau ờ ring bal di gơlan lơh kal ke khà ai nhơm gas kuơ màng tàm kàl mrềt tus do. Đơs tơnơ\ mờ dơ\ tìp bal bơh lơgar Nga mờ lơgar Ukraine bal mờ mpồl tam klăc châu Âu tàm càr lơgar Berlin, lơgar Đức ngai òr 26/9, ồng Oettinger pà g^t, lơgar Ukraine neh ring bal tơm 3 tơmàn 100 tơlăk đơlar Mỹ ai lơgar Nga in tàm lồi nam do. Tam gơl mờ hơ\, lơgar Nga geh ai di pơgăp 5 tơmàn khối nhơm gas lơgar Ukraine in. Ồng Oettonger tơl^k nùs nhơm kơ\p kờ`, jơnau ring bal ing do geh gờ` geh ală gah ring bal tàm pơrjum 3 gah tàm poh tus.

 Gơnoar ala mat dà lơgar Anh ngai òr 26/9 đùh sră kờ` broă lơgar do tus bal ală  đùh bồm mpồl IS tàm lơgar Iraq. Tơnơ\ 7 jiơ cribơyai, ală kuang bàng neh ringbal broă lơh ling klàng mờ 524 sră đùh kờ`, 43 ră đùh dră wơl. Jơh ală kuang bàng bơh Đảng bảo thủ, công Đảng mờ làng bol lơh tờm khat gơ boh ndrờm kờ` broă lơh ling klàng tàm lơgar Iraq, bulah ờ uă kuang bàng kung gam ờ suk bè bơta do, digơlan lơh lơgar Anh gơ mut tàm 1 bơta tam lơh ngài rlau tàm Syria. Jat ờ uă jơnau yal tơngit, ală broă lơh digơlan geh mut lơh gờ` ngan rlau jơh tàm ngai hìng.

 Lơgar Mỹ ờ dờp broă mpồl dà lơgar islam sơnđan is geh rơndăp broă sò tơm di tàm rơndeh ồs [òn dờng New York, lơgar Mỹ, mờ càr lơgar Pari, lơgar Tây mờ ờ jòi go\ ală cơng tàng lơi geh tơl^k jơnau yal bơh ồng Haidre al-Abadi kuang gơs gơnoăp gơnoar atbồ hờ đang rơlao jơh lơgar Iraq yal gơrềng tus mờ rơndăp broă do. Đơs mờ cau lơh [ăo, ồng Ban Rhode kuang jăt jơng atbồ gah sền gàr bơta lơngăp lơngai dà lơgar Mỹ đơs là, “Di lah lơgar Iraq geh jơnau yal gơrềng tus ală broă lơh ha là nùs nhơm kờ` sò tơm iơh bơsăk den pal tam pà ring bal mờ ală anih yal tơng^t mờ ală anih lơh broă geh gơnoar”. Bu\ lah bè hơ\, gơnoar atbồ lơgar Mỹ kung pal kơlôi ală jơnau yal gơrềng tus mờ nùs nhơm sò tơm iơh bơsăk mpồl dà lơgar Islam dê.

Gah yal jơnau tơngit dà lơgar Triều Tiên ngai òr 26/9 pơlam jơnau yal bơr bơh anih duh broă ring bal wơl ngap lơngai lơgar Triều Tiên đơs là, jơnau đơs bơh mò Park Geun Hye kuang atbồ lơgar Hàn Quốc dê tàm New York lơgar Mỹ ngai 24/9 là 1 bơta lòng dờng tus mờ bơta kuơ kung bè ròt mpồl bơtiàn lơgar Triều Tiên dê, là bơta bơ chồt ngòt rơ ngơt ngan, digơlan lơh bơta git gơp 2 lơgar gơbàn aniai. Tàm jơnau đơs tàm pơr jum mpồl ală lơgar geh jơng tàm anih duh broă dunia, mò Park Geun Hye neh sồr lơh 1 anih bal tàm bă ù ơnàng 4 kơi sồ, mờ tiah ờ geh ling klàng 250 kơi sồ đah 2 gah bè broă lơh sơn rờp tàm broă ai gơnoar làng bol kis tàm bơta gơ rờm is tàm 1 tiah ơm kis tơr gùm bal.

 Mpồl lơh sơnơm dunia ngai òr 26/9 pà g^t, geh g^t nđờ rơbô ding sơnơm vaccine kòp ebola tơlòng geh tàm 2, 3 nhai tus. Ală ding sơnơm vaccine do geh tam pà ai ală cau lơh broă gah lơh sơnơm mờ ală cau gam tìp mờ ală cau kòp ebola. Jăt mò Marie Paule Kieny kuang dong broă gơnoar atbồ mpồl lơh sơnơm dunia yal, ờ hềt geh sơnơm vaccine lơi geh sền là ờ do ờ dă mờ geh cồng nha tàm kòn bơnus. Geh ờ uă broă tơlòng neh geh lơh mờ ai lài ngan bơta tơl niam là bơta sơnơm vaccine do ờ lơh aniai tus mờ kòn bơnus.