JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

 Mho òr 4/6, ồng Nguyễn Tấn Dũng kuang gơs gơnap gơnoar atbồ hơđăng rlao jơh dà lơgar bal mờ kuang đơng lam bồ ờ uă gah, sơnah lơh broă dà lơgar neh lơh broă mờ kuang đơng lam bồ tờm ngan càr Quảng Ninh bè bơta mut lơh kơ nòl bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtìan càr dê. Ồng Nguyễn Tấn Dũng jờng rơ mờ đơs niam broă lơh ngan kung bè ală cồng nha lơh geh tơl làm tàm ală gah tàm nam 2013 mờ 5 nhai bồ nam do bơh mpồl Đảng, gơnoar atbồ mờ làng bol càr Quảng Ninh. Jờng rơ càr Quảng Ninh tàm broă lơh ngan tam gơl sră nggal lơh broă dà lơgar, ồng Nguyễn Tấn Dũng tơngkah càr, pal tơr gùm tam gơl atbồ, lơh bè lơi nhap nhar rlau, ai geh bơta buơn boài làng bol mờ mpồl lơh sa kă bro in bơtàu tơnguh. Gơ rềng tus broă lơgar Lo ơn tìs dra khoàng Hải Dương 981 tàm tiah geh gơnoar lơh sa mờ tiah dà lềng lơgar Việt Nam dê, lơh tìs jơnau pơr gon anih duh broă dunia bè adat dà lềng nam 1982, lơh tìs jơnau ringbal dờng màng đah 2 lơgar Việt Nam mờ Lo, ồng Nguyễn Tấn Dũng đơs tờm, nùs nhơm ờ tam gơl bơh Đảng mờ dà lơgar Việt Nam dê là sồr Lo tă dra khoàng lik bơh tiah geh gơnoar lơh sa mờ tiah dà lềng lơgar Việt Nam dê. Việt Nam geh gùng dà broă lơh tam dră mờ ală broă lơh ngap lơngai jat adat boh lam dunia. Ồng Nguyễn Tấn Dũng đơs loh, Việt Nam kơp kờ` tam klac lơh bơ yô mờ Lo, moya pal gàr niam gơnuar tờm mờ tu\ do Việt Nam gam sền sơ wì tus broă lơh kơrnuat boh lam. Kung tàm dơ\ lơh broă, ồng Nguyễn Tấn Dũng bal mờ kuang đơng lam bồ ờ uă gah, sơnah lơh broă dà lơgar neh ai jơnau đơs broă rơndap lơh bơ song ờ uă jơnau dan bơh càr Quảng Ninh dê.

Wèt tus ngai tiah kis dunia, ngai 5/6 mờ poh dà lềng mờ bồt dà lềng nam 2014, tàm kơnhoàl Núi Thành, anih duh broă càr Quảng Nam neh bơyai pơrjum mờ tơngu me “Pal lơh kờ` kơrian dà lềng gơguh tih mờ sền gàr bal dà lềng tơlir niam” mờ broă tus bal bơh 1 rơbô nă kuang bàng, làng bol mờ mpồl ơruh pơnu. Tàm ală nam pa do, càr Quảng Nam kung neh gơtìp mờ ală bơta gơl^k geh bơh tiah kis tàm broă bơ\t bơtàu [òn lơgar, lơh ală broă lơh, tiah lơh sa mờ măy mo\k, tiah lơh sa, broă nhơl chờ, tơnguh bơtàu broă lơh ka mờ ròng phan tàm dà lềng, bồt dà lềng. Tàm pơrjum, ồng Lê Văn Thanh kuang jăt jơng atbồ anih duh broă càr Quảng Nam neh đơs tus bơta kuơ màng bơh poh lơh broă dà lềng mờ bồt dà lềng lơgar Việt Nam dê kờ` tơnguh jơnau g^t wă mờ broă lơh tus ală gah, mpồl lơh broă bal mờ làng bol tàm broă sền gàr mờ tơnguh bơtàu kơl jăp phan geh is, tiah kis dà lềng mờ bồt dà lềng.

 Drim òr 4/6, Anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar càr Kon Tum lam lơh broă lơh “ Sơmbat tê bal, tă pơ gồp bơta pràn tài bồt dà lềng dà lơgar, geh bơta tus bal bơh 300 nă cau ala mat tus mờ cau jat yàng, cau geh bồ tơngoh bơsram jak, ơruh pơnu, kuang bàng, cau lơh broă sa priă nhai dà lơgar mờ cau lơh broă tàm gùt càr. Tàm dơ\ lam lơh, ồng Ngô Trường Sơn kuang jat jơng atbồ mpồl mblàng lam gùng dà broă lơh mpồl đơng lam Đảng càr Kon Tum yal bè ală bơta tàm dà lềng đah mat tơngai lik, kai mờ ală bơta kờp du\ bơh gơnoar atbồ lơgar Lo dê bè broă sơ gràm dà lềng đah mat tơngai lik, lơh gơbàn ờ niam tàm kơnhòal. Tơ nơ\ dơ\ lam lơh, ală mpồl bal, cau 1 nă să neh tă pơ gồp geh mờr 1 tơmàn 500 tơlak priă dong kờl kuang bàng, cau ling gam lơh kơ nòl tàm dà lềng Hoàng Sa. Ồng Trần Bình Trọng kuang atbồ anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar càr Kon Tum pà git, geh mhar pơyua priă do tus kuang bàng, cau ling gam lơh kơ nòl tàm dà lềng Hoàng Sa.

Jơnau yal tàm lồi mho òr 4/6, Gah sền gàr cau lơh ka Việt Nam, gơwèt Gah lơh sa mờ tơnguh bơtàu bòn lơgar dà lơgar pà g^t: ngai òr, lơgar Lo neh ngui 35 nơm ơhò lơh ka mờ lòs bal mờ broă dong kờl bơh 2 nơm ơhò ling tàm dà neh pơhìn ơhò lơh ka lơgar Việt Nam. Lơgar Lo gam ai sùm 115 nơm ơhò, tàm hơ\ geh ơhò ling tàm dà lềng, ơhò lơh ka tòm kơrian ală ơhò lơh broă di pal mờ adăt boh lam lơgar Việt Nam kờ` tus hờ dra khoàng jờu Hải Dương-981 lam sồr lơgar Lo tơl^k dra khoàng jờu bal mờ ală ơhò gròng l^k bơdìh tiah geh gơnoar lơh sa mờ dà lềng lơgar Việt Nam dê. Ngai 4/6, ală ơhò sền gàr lơh ka Việt Nam neh tam dră mờ bơta pràn tàm broă ngài mờ dra khoàng jờu Hải Dương-981 bơh 7 tus 9 hải lý kờ` lam sồr, dră wơl mờ broă lơgar Lo ai dra khoàng jờu ờ di pal tàm tiah dà lềng lơgar Việt Nam. Tàm tiah do, lơgar Lo sùm ai di pơgăp 115 nơm ơhò lơh broă tàm tiah đah măt tơngai l^k, đah jum măt tơngai l^k dra khoàng jờu Hải Dương981, 1 nơm rơndeh par sền gròi par uă dar gùt dar dra khoàng jờu do. Bu\ lah bè hơ\, ơhò lơh ka lơgar Việt Nam neh rơcang, pleh lài mờ broă kơrian bơh ơhò lơgar Lo mờ lơh ka sùm tàm tiah dà lềng geh gơnoar. Mpồl sền gàr cau lơh ka Việt Nam gam tơnguh sùm broă sền gàr gơnoar ù tiah tàm dà lềng dà lơgar dê.

 Ngai òr 4/6, mpồl kuang bàng mpồl duh broă ala mat làng bol càr Dak Nông bơh ồng Điểu Kreh kuang atbồ mpồl duh broă ala mat làng bol càr Dak Nông lam bồ mờ ală kuang bàng mpồl duh broă ala mat làng bol bòn drà Gia Nghĩa neh tìp mat mờ cau te\ khà ntum Dak Nia bòn drà Gia Nghĩa. Tàm dơ\ tìp mat, uă cau te\ khà neh geh jơnau đơs dră wơl broă lơgar Lo ơn tìs dra khoàng Hải Dương 981 tàm tiah dà lềng geh gơnoar tờm bơh Việt Nam dê rlau 1 nhai do, mơ kung ai tơng go\ bơta ring bal tus mờ ală broă lơh bơ song tu\ do bơh Đảng mờ dà lơgar he dê. Bal mờ hơ\, ală cau te\ khà dăn ală kơnă, ală gah broă lơh sền sơ wì, bơ song ală bơta bè bơcri lơh nia gùng che ồs đèng drơng jơnau kờ` ngui tàm rài kis, lơh broă sa, bơcri lơh gùng lòt bòn lơgar, hìu pơrjum bòn, hìu bơsram ơdu\ bơh sơn rờp, geh broă lơh gàr niam cồng nha kung bè bơ song bơta ờ diơng ală broă lơh dà sàng kloh, gùng lòt, tàm broă rơndap lơh tiah drà Gia Nghĩa pal yal tơngit, yal loh làng làng bol in git, broă ai ù, tơm priă, rơndap bòn ơm kis pa tàm bòn lơgar gam uă bơta ờ niam pal geh tă bơ song, broă lơh sră ngui ù gam lơỳai, lơh gơbàn kal ke làng bol in, càr pal sền gròi tơnguh khà dong kờl tus mờ kuang bàng lơh broă tàm bòn.

 Drim òr 4/6, mpồl tam klăc ơruh pơnu kơnhoàl Cư\ Mgar, càr Dak Lak neh bơyai pơrjum dờng dơ\ 7, tơngai lơh broă bơh nam 2014 tus 2019. Do là pơrjum dờng khà kơnhoàl geh anih duh broă mpồl tam klăc ơruh pơnu càr Dak Lak đơng lam kờ` sền wơl broă lơh ai ală kơnhoàl, bòn drà, [òn dờng càr in tàm broă bơyai pơrjum dờng di mờ broă lơh, tơngu me broă pơrjum mờ ală broă tam gơl pa jăt gùng dà broă lơh bơh mpồl tam klăc ơruh pơnu Việt Nam dê. Tơngai lơh broă bơh nam 2014 tus 2019, mpồl tam klăc ơruh pơnu kơnhoàl Cư\ Mgar lơh ngan tơmu\t pa 4 rơbô nă ơruh pơnu, crơng gơs mpồl lơh sa kă bro kơnòm să, mpồl ơruh pơnu cau lơh broă mờ măy mo\k, tơnguh bơtàu mpồl bơdìh mờ anih lơh sa kă bro dà lơgar. 100% mpồl geh lơh jăt ală broă bơto bơtê adăt boh lam, sền gàr tiah kis, nhai ơruh pơnu lơh broă kàl rơlô bơkang mờ ală broă lơh tàm rài kis lơh sa mpồl bơtiàn.

 Ngai òr 4/6, anih duh broă làng bol càr Tây Ninh neh geh dơ\ lơh broă mờ mpồl kuang bàng mpồl duh broă dà lơgar Campuchia tài kơ nòm dềt càr Svay Riêng bơh mò Pov So Pheap kuang jat jơng atbồ càr, kuang atbồ mpồl duh broă dà lơgar Campuchia tài kơ nòm dềt càr Svay Riêng lơh kuang lam bồ mpồl. Tàm dơ\ lơh broă, 2 gah neh yal bè broă sền gàr mờ sền gròi kơ nòm dềt tơngai lài, mơkung cri bơyai ờ uă broă lơh kờ` kơryan bơta kơ nòm dềt lơgar Campuchia lòt dan sa tàm Tây Ninh, ngan là rơndap broă crơng gơs “ Mpồl tam klac 2 lơgar tài kơ nòm dềt gan tiah nhàr lơgar” đah càr Tây Ninh, Long An lơgar Việt Nam mờ càr Svay Riêng lơgar Campuchia. Tu\ do càr Tây Ninh ờ geh kơ nòm dềt lơgar Campuchia lơh broă tàm ală mpồl lơh sa kă bro, mìng geh ờ uă kơ nòm dềt kơnư dàn. Ală cau do kăn ngan atbồ. Tây Ninh neh tơmut ală oh do ai sền gròi ing tàm anih tờm sền gàr dong kờl mpồl bơtìan càr mờ tơ nơ\ hơ\ geh jàu lơgar Campuchia in.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

 Gah cri bơyai broă mờ lơgar ndai lơgar Nga ngai òr 4/6 pà git, ồng Sergei Lavrov kuang atbồ gah cri bơyai broă mờ lơgar ndai lơgar Nga geh dơ\ tìp mat mờ ồng John Kerry kuang atbồ gah cri bơyai broă mờ lơgar ndai lơgar Mỹ tàm càr lơgar Paris lơgar Tây tàm ngai do 5/6. Jơnau yal do kung geh mò Jen Psaki cau pơlam đơs gah cribơyai broă mờ lơgar ndai lơgar Mỹ dờp geh ngan. Tàm dơ\ tìp mat, 2 gah geh cribơyai bè bơta tàm lơgar Ukraine, tàm hơ\ geh dơ\ yal bơr guh at gơnuar broă bơh ồng Poroshenko kuang atbồ lơgar Ukraine pa geh pồ geh bơyai lơh tàm ngai 7 nhai do, bơta tàm lơgar Sirya mờ broă săng sơbì phàu crong hóa học bơh lơgar do dê.

Mò Penny Pritzker kuang atbồ gah kă bro lơgar Mỹ đơs la, lơgar Mỹ kờ` pờ ơnàng broă lơh sa mờ châu Á-do là tiah gam tơnguh bơtàu mhar ngan gùt dunia. Bu\ lah bè hơ\, ală broă bơchồt bơh lơgar Lo tàm dà lềng đah măt tơngai l^k pa do, lơh kal ke tàm tiah do, lơh ờ niam tus mờ broă lơh sa kă bro. Đơs tềng đăp mờ mpồl ală anih lơh sa kă bro lơgar Philippin mờ lơgar Myanmar dơ\ do kung tơrgùm mìng tàm ală broă lơh sa tàm broă lơh bơh ồng Barack Obama kuang atbồ lơgar Mỹ dê. Châu Á-Thái Bình Dương di gơlan geh blơi uă phan kă bro mờ broă lơh di pơgăp 10 rơbô tơmàn đôlar tàm nam 2022, uă rơlao 2 dơ\ jăt mờ khà tu\ do.

 Dar cri bơyai pa kờ` tơn jơh dơ\ tam lơh is jo\ jòng mờr 6 nhai do tàm lơgar đah jum Sudan neh gơtip ơm wơl. Ală kuang bàng cribơyai ờ yal jơnau mùl màl, mơya pà git, 1 dơ\ pơrjum uă đảng tàm hơ\ geh gơnoar atbồ lơgar, ală mpồl geh phàu, ală mpồl lơh broă mpồl bơtiàn, gah jat yàng tàm lơgar do geh bơyai lơh tàm ngai do tàm hìu lơh broă bơh mpồl tam klac châu Phi. Dơ\ tìp mat kờ` lam lơh 1 tơngai pa bơh broă lơh gơ rờm bal geh bơta tus bal cri bơyai bơh uă gah tàm lơgar đah jum Sudan. Cồng nha pơrjum do kung geh gơ rềng tus ală dơ\ cri bơyai tơn đah ală gah tàm tơngai tus.

 Ală mpồng nhàr dà lơgar tòm ngan gan ală rơbàng g^t gơ\p lơh bơyô tàm dà dòng Mekong bơh lơgar Lào mờ lơgar Thái Lan neh tơmù uă ngan broă cau lòt rê tàm tơngai pa do. Di lah lài do pah poh geh di pơgăp rơlao 10 rơbô nă cau lòt gan den tu\ do mìng gam di pơgăp 6 rơbô nă cau. Geh bơta do là tài jơnau yal lài bơh ală anih lơh broă 2 lơgar dê tơmù khà làng bol lòt gan tiah nhàr dà lơgar kờ` tơl niam bơta lơngăp lơngai tơnơ\ mờ dơ\ lơh gơlừ tàm lơgar Thái Lan ngai 22/5 lài do. Gah rơndeh par lơgar Lào kung pà g^t, geh uă cau năc dan blơi vé đì rơndeh par tus lơgar Thái Lan neh sơbì dơ\ par. Nam lài, cau nhơl chờ bơh lơgar Thái Lan tus lơgar Lào geh nggùl khà tàm khà rơlao 3 tơlăk 700 rơbô nă cau lơgar bơdìh tus tàm lơgar Lào. Di lah bè bơta tàm lơgar Thái Lan gam ờ ring niam, di gơlan gam aniai uă ngan tus mờ gah nhơl chờ lơgar Lào tàm nam do.

 Gah lơh sơ nơm lơgar Ảrập Xêut pà git, khà cau chơt tài bơ tờp virus Corona, gam geh sơnđan la kòp gùng tă nhơm Trung Đông tàm lơgar do neh gơguh tus 282 nă. Jat jơnau đơs bơh gah lơh sơ nơm dê, lơgar do neh dờp geh 688 nă cau bơ tờp virus Corona kờp bơh tu\ sền go\ cau sơn rờp gơbàn kòp tàm nam 2012. tàm khà do geh 282 nă cau chơt mờ 53 nă cau gam geh sơm tàm hìu sơ nơm. Kòp gùng tă nhơm Trung Đông là kòp mờr ndờm bè kòp gùng tă nhơm kơn jơ\ SARS neh geh tu\ lơh aniai tàm châu Á tàm nam 2003, lơh git nđờ rbô nă cau bơ tờp kòp. Mơya ờ di bè kòp SARS, kòp gùng tă nhơm Trung Đồng ờ huan bơ tờp bơh kòn bơnus tus kòn bơnus.