JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

 Mu\t lơh broă lơh tìp măt cau te\ khà lài mờ pơrjum dơ\ 7, Gơnuar ala măt dà lơgar kơnă 13, mho ngai òr 15/5, ồng Nguyễn Tấn Dũng kuang gơs gơnăp gơnoar at bồ hờ đang rlao jơh dà lơgar bal mờ Mpồl kuang ala măt Gơnoar ala măt dà lơgar bòn dờng Hải Phòng neh tìp măt mờ gal ngan cau te\ khà kơnhòal Hồng Bàng. Bal mờ sền gròi ală bơta dờng mờ Gơnoar ala măt dà lơgar geh tơr gùm cri bơyai tàm pơrjum dơ\ 7, cau te\ khà sền gròi ngan tus bơta gơlik geh kal ke tàm dà lềng đah măt tơngai lik, mơkung tơngo\ loh jơnau đơs ù tiah dà lơgar là dờng màng ngan mờ jơh nùs ngan dră wơl jơh ală broă lơh bơh lơgar Lo dê sơgràm phà gơnoar tờm ù tiah dà lơgar. Mblàng tai bè bơta dà lềng đah măt tơngai lik, ồng Nguyễn Tấn Dũng đơs tờm, Việt Nam sùm jơh nùs kơ\p kờn bal mờ lơgar Lo bơsong ală tam pìt tam phà bơh broă lơh ring lơngai jăt tàm adăt boh lam dunia, ring bal mờ sền dờng màng bal tài bơta kuơ bơh làng bol 2 lơgar dê, tài ring lơngai, kơ\ kơl jăp bơh tiah do dê mờ dunia dê. Ồng đơs tờm: ù tiah dà lơgar là dờng màng ngan, Việt Nam jơh nùs dră wơl ală broă lơh sơ gràm phà, mơkung kràn cê jơh nùs sền gàr gơnoar tờm ù tiah dà lơgar mờ bơta kuơ dipal bơh he dê di pal mờ adăt boh lam dunia.

Mho ngai òr 15/5, ồng Phạm Bình Minh kuang jat jơng gơs gơnăp gơnoar at bồ hờ đang rlao jơh dà lơgar mờ kuang at bồ gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Việt Nam neh geh dơ\ hòi điện cri bơyai mờ ồng Vương Nghị kuang at bồ gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Lo. Tàm dơ\ hòi điện, ồng Phạm Bình Minh dùl dơ\ geh đơs kràn ngan đơs lah mờ sồr Lo pal sờl rê te\ mo dra khoàng zờu Hải Dương-981 mờ ala\ ơhò gam lơh tìs sơ gràm dà lềng di gơnoar tờm, gơnoar tờm mờ di gơtùi bơsong tàm pà jat di adat bơh Việt Nam, đơs tờm broa\ lơh do bơh đah lơgar Lo neh gơbàn aniai ngan tus bơta pin dờ` bal bơh 2 lơgar mờ nùs nhơm bơh làng bol lơgar Việt Nam, lơh trơ wơl wơl mờ jơnau ring bal bơh kuang bàng dờng màng bơh 2 lơgar mờ ala\ kơrnuat pal jat bơh sơnrờp lam sồr bơsong ala\ bơta tàm dà lềng bơh 2 lơgar, tìs adat dunia, lơh tìs wơl broa\ lơh jơnau đơs bal bè broa\ pal lơh bơh ala\ gah tàm dà lềng mat tơngai lik-DOC. Ồng Phạm Bình Minh đơs tờm, Việt Nam neh kơrhia ua\ ngan mờ  geh broa\ lơh kờ` bơsong, neh ai ồng Hồ Xuân Sơn kuang jat jơng at bồ  gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai dà lơgar Việt Nam tus Bắc Kinh kờ` cri bơyai song dơpa\ mờ đah lơgar Lo. Ồng Phạm Bình Minh geh jơnau đơs đah lơgar Lo pal sơnơng nền nòn mờ geh broa\ lơh niam bè ala\ bơta kờ`  sồr bơh lơgar Việt Nam. Bè broa\ pa gơlik geh broa\ ờ niam, lơh aniai anih lơh sa bơh Việt Nam mờ ala\ cau bơcri lơgar, sơndra\ wơl cau lơh broa\ tàm ờ ua\  bòn lơgar bơh Việt Nam. Ồng Phạm Bình Minh đơs tờm, do la ala\ broa\ lơh tìs adat boh lam bơh ờ ua\ cau dùl na\ sa\ sơ mờm bơta nàng lơh tung lơtang, lơh gơbàn aniai mờ ờ do ờ da\ mpồl bơtìan.

Ngai òr 15/5, tàm anih ơhò ơm Cát Lái, bòn dờng Hồ Chí Minh, Mpồl đơng lam Tây Nguyên neh bơyai lơh dơ\ lòt còp Trường Sa ai mpồl kuăng bàng bòn lơgar, kra bòn, kuang bòn bơh càr Dak Lak dê. Mpồl geh 115 nă cau, tàm hơ\ geh 40 nă kuang bàng ală kơnă, 75 nă cau kra bòn mờ cau geh bơngă tàm làng bol kòn cau. Dơ\ lòt còp kờn pơndờm pơnđiang làng bol, kuang bàng mờ cau ling gam ơm kis mờ lơh broă tàm bồt mơ kung tơnguh jơnhoa jơnau kah bè gơnoar tờm ù tiah dà lềng bồt bơlào dờng màng ngan ai kuang bàng ală kơnă mờ làng bol kòn cau tàm ală bòn tàm càr Dak Lak.

Tàm hìu mai\ Alumin Nhân Cơ, geh lơh  tàm ntum Nhân Cơ, kơnhoàl Dak R’lấp, càr Dak Nông, tiah geh rlau 230 na\  cau jak, cau lơh broa\ la cau Lo mờ rlau 600 na\ cau kuang, cau lơh broa\ Việt Nam gam lơh broa\. Jat sền gròi bơh cau ai tơnggit, ala\ broa\ lơh, bơt bơtàu tàm do gam geh lơh bè ờs, sền gàr ngap lơngai gam geh gàr niam, ờ geh broa\ lơh nisơna gơbàn. Ồng Nguyễn Kim Tiệp kuang at bồ cơldu\ lơh broa\ mpồl at bồ broa\ lơh hìu mai\ Alumin Nhân Cơ ai git:“Tơnơ\ geh broa\ gơlik geh tàm Bình Dương nđờ ngai bloh,  ngai òr bol a` geh pơrjum 3 gah bơh cau tờm bơcri lơh Censaco, gah at bồ mờ gah kuang àng geh kuang àng kơnhoàl Dak R’lấp mờ kuang àng Nhân Cơ. Nàng geh yal broa\ gơlik geh mờ kờ` tơmù, pơnyơu ngan bè ala\ cau kuang, cau jak chài lơgar Lo den ba` geh lòt hờ bơdĩh di lah ờ geh broa\ tu\ do mờ geh mblàng pơlam mờ cau la bơta sền gàr ngap lơngai geh gàr niam nàng cau iang nùs,  đah cau tuh lơh lơgar Lo cau kung iang nùs.  Tàm nđờ ngai do, mùl màl tàm tiah lơh broa\ bol a` gam lơh broa\ bè ờs, ờ geh bơta lơi gơbàn, gam geh lơh ala\ broa\ lơh  tàm tơngai gơs”.

 Ngai òr 15/5, càr Lâm Đồng tai neh gi\t go\ tai 41 nă cau bơtờp kòp jơng tê bơr, tơnguh jơh khà cau gơtìp kòp jơng tê bơr tàm càr tus mờr 750 nă, gơguh rlau 3% pơndrờm mờ khà cau bơtờp kòp do tàm tu\ do nam lài. Mờ jơnau đơs ờ go\ di sền ờ sơ\p broă lơh rơcăng sơndră kòp, bal mờ broă pơgồp bal niam ngan mờ ală hìu bơ srăm, bơto pơlam tơnguh jơnhoa jơnau gi\t wa\ tàm broă lơh ai mpồl cau lơh sơnơm bòn lơgar in, gah lơh sơnơm càr Lâm Đồng gam sền dờng màng lơh pràn broă lơh gròi sền mờ mblàng yal tus jơh ală bòn, geh bal ală tiah ờ huan geh cau gơtìp kòp jơng tê bơr. Jăt mò Ka Rèm kuang atbồ hìu sơnơm ntum Phi Tô, kơnhòal Lâm Hà, càr Lâm Đồng, bulah, mờr 3 nhai do tàm ntum ờ sền go\ tai cau lơi bơtờp kòp jơng tê bơr, mơya broă lơh rơcăng sơndră kòp kung gam sùm geh hìu sơnơm do mu\t lơh niam ngan mờ jơh nùs ngan. Băng“ Bơtuah là làng bol geh jơnau gi\t wa\, lơh is khi lòt kham kòp hơ\ sồng khi lòt lùp is bè sơnơm nàng bồm tàm hìu. Sền bè nhai lơi tàm broă rơndăp lơh, gah lơh sơnơm bòn, ntum ndrờm geh gròi sền mu\t lơh gròi sền sền go\ kòp do mờ mblàng yal làng bol in broă chài rơcăng sơndră kòp, broă chài sền go\ kòp. Tàm hìu bơnhă khi là pal lơh kloh niam, lài ngan là kloh niam tàm hìu, đah bơdìh gùt dar hìu, mờ lơh kloh niam să jan\...đơs bal là lơh kloh niam tiah ơm kis. Pơn jăt tai nhai lơi kung pal geh, kòp jơng tê bơr là ờ gơtùi ờ rơcăng ngăc ờ, tài dilah he ờ sền ngăc, kơlôi là ờ geh he hi\u te\, den gơ gơbàn uă là ngòt rơngơ\t ngan”.

Bal mờ broa\ geh dờp sra\ tiah tềl kah yau chài rgơi khà dà lơgar Điện Trường Bà, mang òr nao 14/5, Gah chài rgơi-tàp pràn sa\ ja` mờ nhơl chờ càr Quảng Ngãi neh bal mờ anih duh broa\ làng bol kơnhoàl Trà Bồng bơyai lơh chờ yal phan krơis is “Quế Trà Bồng” geh ai git khà châu Á bè phan pà. Nhai 9 nam 2013, Gah chài rgơi-tàp pràn sa\ ja` mờ nhơl chờ càr Quảng Ngãi neh yal jơnau tơnggit, rùp sa\ ala\ phan krơi is càr dê tus Mpồl bơyai lơh ai git khà Việt Nam nàng geh tus lơh lơh sra\ nggal dờp khà Châu Á. Bơh geh rwah bơh ala\ anih lơh broa\ dà lơgar, ala\ mpồl bơyai lơh nhơl chờ, nac nhơl chờ tàm lơgar mờ lơgar cau, ala\ anih lơh broa\ jơnau yal tơngit, gah bao\, mpồl dờp khà  Việt Nam neh yal top 50 phan bơkah, phan krơi is lơh phan pà bơh Việt Nam, tàm hơ\ geh 3 phan bơh Quảng Ngãi la tỏih Lý Sơn, kèo mạch nha mờ Quế Trà Bồng. Ngan ngồn, mpồl bơyai lơh khà châu Á neh dờp Quế Trà Bồng geh tơl khà la phan pà Châu Á.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.                                      

 Ngai òr 15/5, Pơrjum tam klăc bal lơh sa pòt dà lềng đah tô  rề ơnàng dơ\ 8 neh geh lơh tàm bòn dờng Nam Ninh, tiah at bồ is kòn cau Choang, càr Quảng Tây, lơgar Lo. Cri bơyai neh tơr gùm bơyai bè broă mut lơh tam klăc bal lơh sa pòt dà lềng đah tô rề ơnàng tàm 8 nam do mờ cribơyai uă bè tam gơl pa lơh broă priă jền, bơcri priă, bơtàu tơnguh lơh sa mờ măi moc\, tam klăc bal lơh sa mờ măi moc\ gan tiah nhàr lơgar, tam klăc bal anih ơhò ơm dà lềng mờ lơh ală gùng ntrờn pơndiang phan tàm tiah pòt dà lềng đah tô rề ơnàng kờn chul chồl kă bro, bơcri priă, tìp măt lơh quèng làng bol đah ală lơgar Asean mờ Lo.

Ngai òr 15/5,  ồng Aldulah Gull kuang at bồ lơgar Thổ Nhĩ Kỳ neh pal sang dơ\ tus lơgar Lo nàng tus ù tiah gơlik geh tơrlơm rgồng chah tàm Soma, tiah geh 282 na\ cau chơt mờ rlau rhiang na\ cau gam gơ kòl tàm dơlam rgồng ù. Jat jơnau yal pa ngan bơh Gah năng lượng mờ phan  bơna geh is tàm ù Thổ Nhĩ Kỳ, cau gơbàn aniai bơh dơ\ gơbàn aniai tơr lơm rgồng chah tàm Soma neh tus 282 na\. Kuang bàng lơgar Thổ Nhĩ Kỳ neh jàu 196 nơm bồc cau chơt la cau tơnhàu cah ai hìu nha\ in kờ` tơp. Bơh lùp khàu sơnrờp ai go\,  ròt ồs đèng bơh rgồng chah neh gơlik geh gơ tam tup, lơh  bơrtoh ồs sa mờ tơr lơm rgồng chah.

Tềng đăp bơta gơbàn mờ lơh bơtờp mhar ngan bơh virus lơh gơlik kòp as sồt gùng tă nhơm kơn jơ\ tiah Trung Đông-Mers, kuang bàng lơh broă geh gơnuar lơgar Singgapore tus kham sền bơta duh mrềt tàm să jan\ cau năc tus bơh tiah Trung Đông, kuơmàng là Arập Xê út, kờn kơr yăn jơnau pơhìn kòp lơh bơtờp tàm lơgar do. Gah lơh sơnơm dà lơgar Singgapore pà gi\t, do là broă lơh bơtơl tàm tàm ală blàng rơndeh par kờn sền go\ gờn mờ kơr yăn kòp lơh bơtờp tàm lơgar do. Mơya, broă kham sền bơta duh mrềt tàm să jan\ mìng gơtùi sền go\ tus mờ ală cau gam mờ mờr geh bơta tơngo\ bơtờp kòp. Ai gơ wèt mờ ală cau kòm gơdram tus 14 ngai den broă lơh do là ờ geh cồng nha.

Ngai òr 15/5, tướng Prayuth Chanocha at bồ ling đang gờl Thái Lan neh đơs lah dơ\ gơbàn lik dra\ gơs tam lơh pa ngan tàm Thái Lan, mơ kung geh đơs lài ling klàng geh tus di lah tam lơh slơ gơbàn. Pang bao\ Bangkok Post geh lam jơnau bơh ồng Prayuth đơs tờm, ling klàng lơgar do geh  pal ai tơl ala\ mpồl kờ` tơnjơh tam lơh mờ  sền gàr ngui adat boh lam. Jơnau đơs bơh ồng Prayuth geh ai tơlik tơnơ\ dơ\ sò tơm mờ phàu mờ to gar nat gơlik geh tàm drim ngai òr 15/5, tàm dùl anih geh lơh sàl bơh cau lik dra\ sơndra\ gơnoar at bồ lơgar tàm Bangkok. Dơ\ sò tơm neh lơh 2 na\ cau chơt mờ 22 na\ cau ndai sồt sa\. Ồng Prayuth Chanocha neh đơs lah ngan broa\ tam lơh  ple\ tàm cau ờ geh tìs mờ geh đơs lài ala\ cau lơh sò tơm lời te\ mo broa\ lơh sò tơm do.

 Ngai òr 15/5, sơlàng pơndiang pơgăp 200 nă năc neh gơtìp gơlơ\p tu\ gam lòt tàm dùl dà dờng rềp càr lơgar Dhaka, lơgar Banglades dê. Jơnau yal bơh kảnh sát lơgar Banglades dê pà gi\t, neh jòi bàn 6 nơm bồc tàm dơ\ gơlơ\p sơlàng do mờ broă lơh dong kờl rềs àr gam geh mu\t lơh mhar ngan. Dơ\ rềs àr gơlik geh tàm tu\ pơgăp 3 jiơ nggùl mho ngai òr jăt jiơ tiah do tu\ sơlàng pơndiang năc M.V Miraj-4 gam lòt tàm dà dờng Meghna, ngài mờ càr lơgar Dhaka, pơgăp 27 kơi sồ. Rềs àr gơlik geh tàm tu\ tơngai geh mìu càl rbu\t dờng.