JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

 Ngai do 30/5, Gơnoar ala măt dà lơgar pơn jăt tai pơrjum dơ\ 7, mờ uă tơngume kuơ màng. Jăt broă lơh, drim do, Gơnoar ala măt dà lơgar iăt mò Nguyễn Thị Nương kuang atbồ Mpồl lơh broă kuang ala măt bơh Gơnoar ala măt dà lơgar dê sền sră yal rơndăp broă lơh Adăt Bơyai lơh Gơnoar ala măt dà lơgar (tam gơl). Ồng Phan Trung Lý kuang atbồ Anih duh broă kơr nuăt boh lam Gơnoar ala măt dà lơgar mblàng sră yal sền sơ wì wơl rơndăp lơh Adăt Bơyai lơh Gơnoar ala măt dà lơgar (tam gơl) mờ yal mblàng, iăt kơno, lơh tam gơl wơl rơndăp lơh Adăt tă dia phan kă bro mờ lơgar ndai (tam gơl). Tu\ jiơ gam wơl bơh bùi drim, Gơnoar ala măt dà lơgar cribơyai tàm hìu pơrjum bè ờ uă tơngume gam geh jơnau đơs krơi is bơh rơndăp cih Adăt Tă dia sền gròi phan kă bro mờ lơgar ndai (tam gơl). Mho do, Gơnoar ala măt dà lơgar pờ tê ring bal Kơrnuat bè Broă lơh lơh adăt boh lam, kơrnuat boh lam nam 2015, lơh tam gơl wơl broă lơh lơh adăt boh lam, kơrnuat boh lam kơnă 13 mờ nam 2014 bơh Gơnoar ala măt dà lơgar dê.

Ngai òr 29/5, gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Việt Nam mờ gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Hàn Quốc neh bơyai  bal lơh dơ\ cri tơr`a mpồl lơh sa ka\ bro Mê Kông-Hàn Quốc dơ\ 2 tàm Hà Nội. Mờ sơnđan “ Tơngguh broa\ lơh tam tơrbo\ bal ala\ bơta kuơ- geh ai tàm tiah Mê Kông”. Dơ\ cri bơyai mpồl lơh sa ka\ bro Me Kong-Hàn Quốc dơ\ do neh gơ hòi bơta sền gròi bơh ua\ mpồl lơh sa ka\ bro Hàn Quốc mờ ala\ lơgar tàm Mê Kông. Đơs tàm dơ\ cri bơyai,  ồng Bùi Thanh Sơn kuang jat jơng at bồ gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Việt Nam đơs tờm, dơ\ cri bơyai geh bơyai lơh tàm tu\ geh pơrya ngan. Nam 2014 la nam git gơp Mê Kong-Hàn Quốc mờ kung la nam sơnrờp ala\ lơgar Mê Kong mờ Hàn Quốc lơh geh mờ mut lơh broa\ lơh Mê Kong-Hàn Quốc dơ\ 4 tàm nhai 7 tus tàm Seoul. Broa\ bơyai lơh dơ\ cri bơyai mpồl lơh sa ka\ bro Mê Kong-Hàn Quốc dơ\ 2 ờ mìng ai go\ ngan tus ala\ pơrgon bơh Việt Nam tus mờ tam klac tàm Mê Kong-Hàn Quốc, mờ gam ai go\ pơrgon bơh Gơnoar at bồ lơgar Việt Nam tơnggu cri bơyai, bơtàu tơngguh git gơp lơh broa\ bal dà lơgar is, lơh geh  broa\ lơh ring bal tus ala\ mpồl lơh sa ka\ bro geh ta\ pơ gồp ua\ rlau mờ chul chồl cồng nha  broa\ lơh do.

 Drim ngai òr 29/5, tàm bòn dờng Pleiku, càr Gia Lai, Gah rơndăp broă mờ bơcri priă dà lơgar, Anih duh broă làng bol càr Gia Lai mờ Anih priă jền dunia-WB bơyai lơh Pơrjum sơnđờm mu\t lơh rơndăp broă lơh tơr mù rbah tiah Tây Nguyên (tàm hơ\ geh 6 càr tàm tiah rơndăp broă lơh là Kon Tum, Gia Lai, Đak Lak, Dak Nông, mờ 2 càr kềng dà lềng tàm gùl lơgar là Quảng Nam mờ Quảng Ngãi). Jăt jơnau đơs bơh ala măt Anih priă jền dunia dê, khà gơmù rbah bơh uă mpồl kòn cau tàm tiah Tây Nguyên gam ờ uă pơndrờm mờ khà gơmù rbah bal bơh gùt lơgar dê. Mờr 74% cau kòn cau tàm tiah do geh rài kis hơđơm khà rbah jăt jơnau cih bơh Gơnoar atbồ lơgar dê, khà kơnòm dềt rơgai mờ kòp tê jê să sùm bơh tiah do dê ơm tàm khà jơnhoa ngan rlau jơh gùt lơgar, khà mu\t bơ srăm tàm kai bơ srăm I kung ơm tàm khà ờ uă ngan. Den tàng bè hơ\, Rơndăp broă lơh tơr mù rbah tiah Tây Nguyên mờ anih priă jền dunia là cau lơh broă bal dong kờl 159 tơlăc đolar Mỹ tàm kờp jơh khà priă là 165 tơlăc dolar Mỹ bơh rơndăp broă lơh dê là dùl broă lơh tơngo\ broă lơh tơr mù rbah bơh Gơnuar ătbồ lơgar Việt Nam dê, đơs niam jơnau kờn pơgồp bal bơh Mpồl ală mpồl di Anih priă jền dunia. Tàm hơ\, bơta tờm bơh rơndăp broă lơh dê là tơr mù rbah ai tiah bòn lơgar in mờ ală mpồl kòn cau bơh tiah do dê.

Mpồl lơh broa\ bơh anih duh broa\ làng bol càr Dak Lak bơh ồng Hoàng Trọng Hải kuang at bồ lơgar lơh kuang lam bồ pa sền gròi ờ ua\ anih nhơl chờ geh gơ rềng tus broa\ bơtàu tơngguh nhơl chờ kơnhoàl Lak. Nàng bơtàu tơngguh nhơl chờ jat gùng li la, kơljap mờ geh cồng nha, pa do, kuang at bồ anih duh broa\ làng bol càr Dak Lak neh lam sồr kơnhoàl Lak gờ` lơh geh broa\ lơh bơtàu tơngguh nhơl chờ tus nam 2020, broa\ lơh tus nam 2030. Tu\ do,  kơnhoàl gam sền wơl bơta nhơl chờ mờ mut lơh broa\ lơh mờ ờ ua\ tơnggu me bè  pơnjat tai bơcri lơh gơs broa\ lơh phan bơna nhơl chờ, tơngguh  broa\ lơh geh lơh, yal tơnggit nhơl chờ, li la broa\ lơh bơh ala\ phan nhơl chờ, lơh geh phan nhơl chờ geh ai go\ bơta krơi is bơh bòn lơgar mờ ala\ broa\ lơh mut lơh nàng geh tus nam 2030, Lak gơ gơs la dùl tàm ala\ anih nhơl chờ phan geh is ơm rlô sa\ bơh càr mờ dà lơgar.

 Bơh nam 2007 tus tu\ do, bă ù tam bùm blàng tàm gùt càr Kon Tum sùm gơguh, bơh 35 rbô lồ, tus nam 2014, neh gơguh tus mờr 55 rbô lồ. Mu\t tàm kàl mìu, tu\ do tàm ờ uă kơnhòal nhàr lơgar bè Đak Glei, Sa Thầy, làng bol gam rơcăng lơ òr ù nàng tam bùm blàng. Pal sền ngăc ngan rlau jơh là tàm tiah kềng brê dà lơgar }ư\ Mang Mrai, kơnhòal Sa Thầy, càr Kon Tum, bă ù tam bùm blàng ngai sơlơ geh rề ơnàng uă tai. Mìng kờp is bòn plei Bar Gok, ntum Sa Sơn, kơnhòal Sa Thầy, tàm 153 hìu làng bol kòn cau tàm do, ndrờm bè hìu lơi kung tam bơh 1 lồ bùm blàng rlau hơđang. Ngan jơnau do neh lơh geh dùl bơta kơn jơ\ kơn ju\t ngan tus mờ broă lơh atbồ sền gàr brê tàm brê dà lơgar }ư\ Mang Mrai.

Tàm bòn dờng Nha Trang, càr Khánh Hoà, gah lơh sơnơm dà lơgar pa bơyai lơh dơ\ pơrjum pah nam dơ\ 9 bơh broa\ lơh wèt tus sang jơh kòp mprơm gơlik mhàm mờ bơta tus bal bơh 50 cau jak chài tus bơh 9 lơgar tus bal broa\ lơh do. Đơs tàm dơ\ pơrjum, ồng Nguyễn Thanh Long kuang jat jơng at bồ gah lơh sơnơm dà lơgar ai git, tàm Việt Nam, kòp  mprơm gơlik mhàm gam la bơta lòng  dờng ngan tus mờ lơh  sơnơm mpồl bal. Kòp do sùm gơlik rah rài tàm nam mờ gơbàn ua\ ngan  bơh nhai 7 tus nhai 10, kờp bal pah nam geh 100 rbô na\ cau gơbàn, tàm hơ\ geh 100 na\ cau gơbàn chơt. Den tàng, Việt Nam sền gròi ngan tus ala\ broa\ lơh rcang sơndra\ kòp mprơm gơlik mhàm geh cồng nha nàng tơmù khà cau gơbàn kòp mờ chơt bơh kòp do

 Lơh sa kă bro bal Việt Nam mờ Nga-Vietsovpetro là mpồl geh cau lơh broă uă ngan, mờ rlau 8300 nă cau, tàm hơ\ geh 80% gam lơh kơnòl broă tàm ală anih lơh broă tàm dà lềng. Tềng đăp broă lơgar Lo ơn dra khuàng Hải Dương 981 tìs mờ kơrnuat boh lam  mờ lơh gơlik bơta tàm gơ jra` tàm tiah geh gơnoar lơh sa bơh lơgar Việt Nam dê, Anih duh broă đơng lam đảng lơh sa kă bro bal Việt Nam mờ Nga-Vietsopetro neh di tu\ mblàng yal tus jơh ală kuang bàng, cau geh Đảng, dùl nùs pin dờn tàm gùng dà, broă lơh boh bơr bơh đảng, dà lơgar, mờ gơnuar ătbồ lơgar Việt Nam tàm tơngai tu\ do. Bal mờ hơ\, lơh jăt jơnau hòi jà bơh Mpồl lơh sa dờng nhơm zờu dà lơgar Việt Nam, Lơh sa kă bro bal Việt Nam mờ Nga-Vietsovpetro neh tă pơgồp mờ jàu pà ai mpồl kảnh sát dà lềng Việt Nam mờ mpồl sền gàr cau lơh ka Việt Nam in khà priă 2 tơmàn.

Di tơng kah 73 nam ngai crơng gơs mpồl kơnòm pa tàu lam lài Hồ Chí Minh, 60 nam  crơng gơs bao\ Thiếu niên Tiền phong, 57 nam jơnau đơs crih kơnòm dềt anih lơh broa\ jơnau đơs Việt Nam, kes pria\ bơsram Vừ A Dính, bao\ Thiếu niên Tiền phong mờ gah gùng đơs crih- jơnau yal tơngit- lơh rài bồ tơngoh VOV3, anih lơh broa\ jơnau đơs Việt Nam geh lơh bal  bơyai lơh pơr lòng kơnòm dềt đơs crih teh kơl`i mờ đơs  pơnđick nam 2014. Dơ\ pơr lòng “ Kơnòm dềt  đơs crih, teh kơl`i mờ đơs pơnđick” 2014 lời kơnòm dềt, kơnòm bơsram bơh 7 tus 15 sơnam gam  tus tơr`a tàm hìu  chài rgơi kơnhoàl, càr, bòn dờng, ala\ anih pờ tơlik jơnau đơs sơndio rùp, ala\ mpồl, anih lơh, hìu bơsram tàm gùt lơgar. Tus dơ\ pơr lòng, ala\  cau kơnòm geh đơs ala\ jơnau pơndick, teh  gùng đơs crih, đơs crih geh ai go\ jơnau pơndick mờ ala\ bơta đơs bè đơs is,  đơs 2 na\, đơs mpồl bal, teh is,  teh bal phan teh gùng đơs crih kòn cau.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

Ồng Jeffrey Feltman kuang jăt jơng atbồ Anih duh broă dunia lơh kơnòl broă bè ală bơta gùng dră bal, pà gi\t, tam lơh lơh chơ\t jê uă cau tàm tiah đah măt tơngai lik lơgar Ukraine gam gơguh tai lơh chơ\t jê tus jơh bal 2 gah in. Yal tềng đăp Mpồl cribơyai sền gàr ngăp lơngai Anih duh broă dunia ngai òr nau 28/5, tàm dơ\ pơrjum bơh sơnrờp bơh anih lơh broă do dê tơnơ\ tu\ lơgar Ukraine bơyai lơh te\ khà pồ kuang atbồ lơgar, ồng Feltman hòi jà mpồl bơtiàn dunia dờp tu\ tơngai niam bơh cồng nha bơh dơ\ te\ khà do nàng tam klăc mờ kờn bal ai dùl rài tơnơ\ do ngăp lơngai, kơ\ kơl jăp, bơtàu tơnguh mờ tơr gùm dùl bơh lơgar Ukraine dê. Ồng Jeffrey Feltman đơs tai jơnau hòi jà bơh ồng Ban Ki-moon kuang atbồ anih duh broă dunia dê, kơp kờ` la Kuang atbồ pa geh pồ lơgar Ukraine dê là ồng Petro Poroshenko geh lơh kơ\ kơl jăp geh bơta tàm dà lơgar.

Libanon pa chul chồl mpồl bơtìan dunia sồr gơnoar at bồ lơgar Israel lời te\ broa\ lơh tìs gơnoar tờm  bơh lơgar Israel do. Jơnau hòi jà do neh geh ồng  Gebran Bassil kuang at bồ gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Libanon ai tơlik tàm jơnau đơs tàm pơrjum bơh kuang at bồ gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai dà lơgar bơh srơh ờ lơh broa\ bal NAM dơ\ 17 geh bơyai lơh tàm càr lơgar Algier bơh lơgar Algeri ngai òr nao 28/5. Tàm dơ\ pơrjum bơh kuang at bồ gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai  dà lơgar bơh srơh ờ lơh broa\ bal dơ\ 17, kuang at bồ gah cri bơyai broa\ lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Libanon  đơs tờm, ờ geh ngap lơngai di lah ờ geh song dơpa\, mờ ờ geh dong dơ pa\ lơi gam  mờ gơbàn gơ glòm tài bơta bơchul mờ gơ gràm.

 Mpồl ling lơgar Thái Lan ngai òr 29/5 yal, geh ală broă lơh kră kơldăng rlau tai tus mờ cau lik dră, tơnơ\ tu\ mpồl ling geh broă lơh lơh gơlừ gơnuar ătbồ lơgar tàm poh lài. Đơs tàm dơ\ pơrjum bău, ồng Winthai Suvaree kuang jăt jơng pơlam đơs bơh mpồl ling Thái Lan dê pà git: Bol an\ geh ală broă lơh dipal bơh lơbơn niam tus pràn kơldăng. Bal mờ hơ\ tai, bol a` sơnđờm cri bơyai mờ cau lik dră nàng lơh geh bơta gi\t wa\. Bol an\ kung geh kơr yăn cau lik dră tơr gùm să gal cau, dilah kờn geh ngui ding dà dờng nàng rơ sềt dà lơh tơn rah cau lik dră.

Dơ\ te\  khà  gơnoar ala  mat châu Âu pa geh đơs tờm bơta kuơ màng bơh làng bol châu Âu. Jơnau bơsram mìng gơ lơm geh ai bơh dơ\ te\ khà  gơnoar ala mat châu Âu  pa do geh lơh bal hia\ ngan: lơh niam bơta pin dờ` bơh làng bol châu Âu tàm ala\ broa\ lơh bơh mpồl tam klac châu Âu. Ala\ cau châu Âu pin dờ` dơ\ đùh sra\ pồ dơ\ do la dùl jơnau geh đơs lài bơh ala\ anih lơh broa\ dà lơgar mpồl tam klac châu Âu. Do di gơlan la dơ\ te\ khà lồi dut bơh châu Âu di lah ờ geh tam gơl. Mpồl tam klac châu Âu kờ` pal sền lơh lài mờ nhap nhar rlau tàm broa\ lơh gơ rờm bal lơh sa mờ mpồl bơtìan, ngan la geh lơh ngan tàm gah broa\ lơh geh  kuơ mùl màl nàng mut lơh geh cồng nha bơh ala\ broa\ lơh nền nòn.

 Ngai òr 29/5, uă làng bol lơgar Ai Cập neh bơyai lơh nô sa chờ hờp jai pha bơh ồng Abdel Fattah el-Sisi kuang atbồ Gah sền gàr dà lơgar lơgar Ai Cập lài do, tàm dơ\ te\ khà Kuang atbồ lơgar bơh sơn rờp tơnơ\ dơ\ tung lơtăng gùng dră bal tàm nhai 7 nam lài. Cồng nha te\ khà tàm ală tiah tàm lơgar Ai Cập geh yal ngai do, mờ rlau 96% sră pồ lời ai ồng Abdel Fattah el-Sisi in. Tơnơ\ tu\ cồng nha geh yal tơn, ală cau kờn ồng El-Sisi tàm càr lơgar Cai-ro neh cuh phàu pơ àr bơkàu sa chờ hờp. Khi lik lòt tàm gùng tơpài bùng bi, tơl iơ\t kèng rơndeh nàng chờ gờm bơta jai pha bơh ồng El Sisi dê mờ kơp kờn tàm ală bơta niam bơne\ ơm tềng đăp.