JƠNAU TƠNGGIT TÀM LƠGAR.

Mho mang òr 22/10 tàm gơlang kuang atbồ lơgar, ồng Trương Tấn Sang kuang atbồ lơgar wă ồng Michael Froman kuang ala mat gah kă bro lơgar Mỹ gam còp mờ lơh broă tàm lơgar he. Tàm dơ\ wă, ồng Trương Tấn Sang  ưn ngài lơgar Mỹ neh kờ` nùs nhơm lơgar Việt Nam dê, kuơ màng là bơta dà lềng đah mattơngai lik tàm ală dơ\ cribơyai tàm kơnhòal mờ dunia, pơ gồp bơnah sền gàr ngap lơngai, kơ\ kơljap, pas sơm tàm kơn hòal. Ồng Trương Tấn Sang kơp kờ` lơgar Mỹ sền gròi uă rlau tai tus mpồl bơtìan ASEAN mờ bơngă là lơgar tam klac lơh broă bal dờng ngan lơgar Mỹ dê tàm kơn hòal. Sồr Mỹ mhar ringbal sang kơrnuat ờ ai tac phàu crong tus lơgar Việt Nam. Ồng Michael Froman chờ hờp sền go\, kờp bơh tu\ jơnau pơr gon kă bro 2 lơgar geh ki\, lơh sa mpồl bơtìan Việt Nam dê bơtàu tơnguh ngai sơ lơ pràn. Ồng Michael Froman đơs tờm, mờ cribơyai TPP, 2 gah gam ơm tàm tu\ tơngai kuơ màng ngan.

 Mho òr 22/10, pơn jăt tai pơrjum dơ\ 8, Gơnoar ala mat dà lơgar kơnă 13, ală kuang bàng pơrjum tàm hìu pơrjum dờng, tơrgùm cri bơyai bè ờ uă tơngu me gam geh jơnau đơs ờ ndrờm bal tàm rơndăp broă bơyai broă lơh Gơnoar ala mat dà lơgar tam gơl. Ồng Đỗ Văn Đương mpồl kuang bàng bòn dờng Hồ Chí Minh pơgồp jơnau đơs bè khà niam kuang bàng Gơnoar ala mat dà lơgar, bơh tàm gơnoar broă lơh bơh kuang bàng tàm Gơnoar ala mat dà lơgar jăt sơnoa boh lam ai tơl^k là cau ala mat nùs nhơm mờ jơnau kơ\p kờ` làng bol dê. Den tàng, kuang bàng sồr bơtơl tàm rơndăp broă khà niam kuang bàng pal “Jơh nùs đềt mềr mờ bơta kuơ dà lơgar, jơi bơtiàn mờ bơta kuơ làng bol dê”. Jăt ồng Đỗ Văn Đương, ală khà niam do kờ` tơl niam tu\ kuang bàng geh jơnau đơs pal geh tàm nùs nhơm kơ\ kờ` dà lơgar, jơi bơtiàn, làng bol dê. Bè bơta ngăc ngar geh tơl^k tàm rơndăp broă, kuang bàng đơs là, gam ờ loh làng ngan. Ală kuang bàng tàm Gơnoar ala mat dà lơgar pal geh jơnau kơlôi sơnơng mờ broă lơh ndơ\p ndơr is, pal geh bơta pràn, ngăc ngar ala mat làng bol, khin đơs, khin lơh, khin dờp kơnòl tềng đăp mờ cau te\ khà bè jơnau đơs, broă lơh să tòm dê.

 Ngai òr 22/10 tàm bòn dờng Hồ Chí Minh, gah lơh broă sa mờ bơtàu tơnguh bòn lơgar dà lơgar bơyai lơh pơrjum “Yal ală bơta bơtàu tơnguh bơta chài lơh broă pa, drơng rơndap broă rơndap tăp sèng wơl gah lơh sa suơn sre mờ broă lơh bơt bơtàu bòn lơgar pa tiah đah jum dà lơgar”. Jơnau yal tàm dơ\ pơrjum đơs loh, mut ngui gơguh jak bơta chài lơh broă pa neh pơ gồp bơnah tơnguh cồng nha lơh geh mờ bơta niam phan lơh gơs bơh suơn sre. Tus tu\ do, 90% bă kòi, rlau 40 tus 60% bă tàu, chi sa plai geh ngui sơntìl pa. geh uă jơnau đơs tàm dơ\ pơrjum đơs là, broă mut ngui ală bơta gơguh jak bơta chài lơh broă, rề ơnàng ală broă lơh sa suơn sre pa bè blàng sre lồ dờng lơh lài, blàng sre tam klac bal, broă lơh tam klac bal, geh chul chồl mhar broă tam gơl pa rài lơh sa suơn sre.

 Tàm 2 ngai bơh ngai 21 tus 22/10, mpồl tam klăc ơruh pơnu càr Lai Châu neh bơyai pơrjum dờng dơ\ 3, tơngai lơh broă bơh nam 2014 tus 2019. Tu\ do, càr Lai Châu geh rơlao 130 rơbô nă ơruh pơnu bơh 16 tus 30 sơnam, geh 1/3 khà kờp làng bol tàm gùt càr. Bơh nam 2009 tus tu\ do, mpồl tam klăc ơruh pơnu càr Lai Châu neh hòi jà ală ơruh pơnu lơh 177 broă lơh, bơnah broă lơh ơruh pơnu dê; pà rơlao 1 rơbô pò phan hìu nhă geh sră dong kờl bơh dà lơgar, ơruh pơnu koe\t kơl te, kơnòm bơsram rơ[ah bơsram jăk; pơgồp bal lơh 48 hìu  nùs nhơm, hìu ơm ngai làng bol ròng ală cau kal ke mờ kơnòm bơsram tàm tiah sar lơgar ngài, tơmu\t mờr 10 rơbô nă cau tàm mpồl, kham sơm kòp mờ pà sơnơm ờ sa priă rơlao 3 rơbô nă cau in…

 Tu\ pơgap 3 jiơ 20 phút mho òr nao 21/10, 1 dơ\ mìu sơr geh bal mờ càl rơbut jo\ jòng di pơgap 10 phút neh gơlik geh tàm ntum Mađaguôi, kơnhòal Dà Huoai, càr Lâm Đồng lơh gơbàn hoàc huơr bè hìu ơm, phan bơna làng bol tàm bòn 4. jat khà kờp bơh sơn rờp anih duh broă làng bol ntum Mađaguôi dê, càl rơbut lơh pồ rơkàng jơh 2 nơm hìu bơh bi Lữ Hồng Trung mờ bi Vương Văn Nhàn, ơm tàm bòn 4, ntum Mađaguôi. Bơtuah ngan càl rơbut gơlik geh ờ lơh hòac huơr bè kòn bơnus, kờp du\ hoàc huơr pơgap 50 tơlak priă. Tơ nơ\ mờ tu\ gơlik geh bơta do, mpồl đơng lam rơcang sơndră mìu càl rơbut dờng mờ tơmù dimơ trồ tiah lơh aniai kơnhòal Dà Huoai neh tus tàm bòn gơlik geh bơta aniai, dờp git ală bơta mờ đơng lam anih duh broă làng bol ntum Mađaguôi dong kờl tơl hìu nhă gơtìp gơ pồ jơh rơkàng hìu 3 tơlak priă nàng lơh niam wơl hìu, mơkung lam sồr mpồl tàm bòn lơgar tus di tu\ dong làng bol pơs wàs, lơh niam wơl hìu ơm, gàr niam rài kis.

 Bơh ngai 10/10 tus 10/11/2014 mpồl cau chài cah rơ`a càr Quảng Trị geh bơyai lơh nhai lơh broă dong kờl adăt boh lam ờ sa priă làng bol tàm càr in. bơdìh mờ 3 anih pơlam tòm tàm bòn drà Quảng Trị mờ bòn dờng Đông Hà, mpồl cau chài cah rơ`a càr geh tam pà 2 mpồl bơyai lơh dong kờl adăt boh lam ờ sa priă ntrờn tus mờ làng bol 4 ntum tiah sar lơgar ngài bơh ală kơnhoàl Cam Lộ mờ Triệu Phong in. Tàm ală kơnhoàl, ală cau chài cah rơ`a neh pơlam bè adăt boh lam, dong kờl adăt boh lam uă làng bol in tàm ờ uă tơngu me bơh adăt ù tiah; broă dong kờl tus mờ cau geh màng, tơm ntrờn ù tiah, ală broă gơrềng tus mờ broă bơsong sră sền gàr mpồl bơtiàn, sră kham, sơm kòp ờ sa priă, broă dong kờl tus mờ hìu rơbah, hìu rềp mờ rơ[ah.

 Càr Sơn La tu\ do rơp geh mờr 90 tàm khà 204 ntum, sơnah bòn geh tơl 2 nă kuang bàng lơh broă kơrnuat boh lam, lơh sră cih mat cau ơm kis tàm hìu nhă, geh 43%. Ală ntum gam wơl kung gam 1 nă cau lơh uă kơnòl broă, den tàng kuang bàng lơh broă kơrnuat boh lam uă ngan là bơ song broă tàm ntum, ờ geh tơngai nàng tus tàm bòn lơgar kờ` mblàng yal, bơto bơtê adat boh lam làng bol in. Kờ` tơnguh jơnhua cồng nha lơh broă bơh rlau 600 nă kuang bàng lơh broă kơrnuat boh lam, lơh sră cih mat cau ơm kis tàm hìu nhă gùt càr tu\ do, gah lơh broă kơrnuat boh lam càr Sơn La gam chồl pràn broă tàm pơ dar, tam gơl gơnoar broă nàng kuang bàng git ală gơnuar broă lơh. Kuơ màng sền gròi tus broă rơndap lài, bơto pơlam kuang bàng kơnòm să, cau ùr.

Ngai òr 22/10, anih lơh broă cảnh sát lùp khào kuang àng [òn drà Gia Nghĩa, càr Dak Nông neh lơh jăt broă ku\p mhar tus mờ Hoàng Hải, deh nam 1965, kis tàm kơnhoàl Đức Trọng, càr Lâm Đồng kờ` lùp khào bè broă lơh sồt să cau. Hoàng Hải là Gơnoar atbồ 1 anih lơh sa kă bro sền gàr tàm kơnhoàl Đức Trọng. Broă gơl^k geh tàm tu\ 11 jơ 30 phút ngai 21/10, tu\ Hải dờn pơ-ùr là Đỗ Thị Thuý hòi điện thoại yal gơtìp bơklao lài do là Bùi Quốc Xuân, deh nam 1972, kis tàm sơnah bòn Nghĩa Đức, bòn drà Gia Nghĩa, càr Dak Nông lơh, Hải jà bal bi Đỗ Văn Năng, bi klao pơ-ùr tus lòt tam lơh. Tus tàm tiah tam lơh, Hải ai phào colt pơhìn, mơya Xuân kung gam at pềs mờ sreh di tềng ngko tê bi Năng mờ mòng sreh tai Hải. Ni sơna, Hải neh cuh 3 nai gar di tềng mat, lơh Bùi Quốc Xuân gơpừ tơn. Tu\ do, anih lơh broă geh gơnoar gam lơh sră kờ` lơh glài ală cau do.

JƠNAU TƠNGGIT DUNIA.

Ngai òr 22/10, tàm càr lơgar Viên lơgar Austra, Iran mờ mpồl 5 lơgar lơh broă sùm tàm mpồl cribơyai sền gàr ngap lơngai anih duh broă dunia mờ lơgar Đức neh lơh wơl ală dơ\ cribơyai cau lơh broă ờs mờng bè broă lơh hạt nhân lơh gơbàn tàm pơndăng bơh lơgar Iran dê. Tàm 2 ngai pơrjum, ală gah kơp kờ`, gơtùi tơnlyah bơta ờ ring bal, kờ` lơh geh 1 jơnau ringbal tơl làm, lài mờ tơngai dut ndơl là ngai 24 nhai 11 tus do. Ală jơnau tơngit rềp mềr mờ mpồl cribơyai lơgar Iran pà git, bơta kòl yan dờng ngan tàm broă bơ song ală tàm pơndăng bè broă lơh hạt nhân lơgar Iran dê kung gam là broă tă săng jơh ală kơrnuat lơh glài tus mờ Iran, ờ di là khà ală mai\ ly tâm hala kơnă lơh uă Urani bơh lơgar Iran dê. Đah Iran kờ` jơh ală kơrnuat lơh glài pal ge tă săng, tàm tu\ lơgar Mỹ den đơs là, êt ngan kung pal pơnjat tai gàr ală kơrnuat lơh glài bơh anih duh broă dunia dê.

Ngai òr 22/10, Gơnoar atbồ lơgar Nhờk yal geh ai 1 mpồl kuang bàng lơh broă kuơ màng tus lơgar Triều Tiên tàm poh du\t ndơl nhai 10 do, kờ` lùp sền broă làng bol lơgar do gơtìp lơgar Triều Tiên ku\p tàm ală nam 1970 mờ 1980 rài lài. Mpồl kuang bàng lơgar Nhờk geh 10 nă, tàm hơ\ geh ồng Ihara Junichi kuang atbồ đah broă lơh ală bơta tàm châu Á mờ châu Đại Dương, gơwèt gah cri bơyai broă lơh bal mờ lơgar ndai lơgar Nhờk lam bồ. Mpồl kuang bàng do di gơlan geh 4 ngai lơh broă tàm lơgar Triều Tiên, tam gơl jơnau tơng^t mờ kuang bàng tàm lơgar Triều Tiên mờ sồr gờ` geh jơnau yal cồng nha mùl màl tàm broă lùp sền làng bol cau lơgar Nhờk kung bè cau lơgar Nhờk gam kis tàm lơgar Triều Tiên.

Ồng Bankimoon kuang atbồ anih duh broă dunia đơs lài, broă ngui ală broă lơh ling klàng tam dră wơl bơta pơhì bơh dà lơgar Islam tàm lơgar Syria digơlan lơh ală mpồl geh phàu cau Sunni ngai sơ lơ duh nùs mờ gơlik geh tam lơh uă rlau tai. Đơs tềng đăp mpồl cribơyai sền gàr ngap lơngai anih duh broă dunia, ồng Bankimoon đơs tờm, jơnau kờ` bơh anih duh broă dunia dê kung gam là jat broă lơh gùng dră bal tàm lơgar Syria, tài mìng geh broă lơh gùng dră bal hơ\ sồng gơtùi bơ song jơh rài duh nùs tàm lơgar Syria.

 Khà cau chơ\t tài kòp ebola tàm tiah đah mat tơngai mu\t lơgar Siera Leon gam tơnguh mhar mờ 20 nă cau chơ\t pah ngai. Jăt ală kuang bàng lơh broă gah lơh sơnơm yal, den broă sền gàr ờ nền nòn gam lơh broă sơndră mờ kòp ebola tàm lơgar Siera Leon gơtìp kal ke. Hơ jơnau lùp bơh cau lơh băo, cau lam bồ mpồl dră mhar mờ kòp ebola tàm bòn dờng Waterloo la ồng David Bangura pà g^t: Bơta tàm bòn dờng Waterloo kal ke ngan tài tàm do geh uă tiah geh jơnau sồr tam cah is. Tu\ do, pal geh bơh 200 tus 300 nơm hìu geh jơnau sồr pal tam cah is, mơya tus tu\ do kung ờ hềt geh mpồl sền gàr bơta lơngăp lơngai lơi, ha là cảnh sát tus kờ` sền gròi ală cau l^k mờ mu\t tàm tiah geh kòp”.

 Ngai òr 22/10, tam lơh gơlik geh tai đah ling lơgar Ấn Độ mờ Pakistan tàm gùng nhàr lơgar dunia tiah tam pìt Kashmir. Pakistan neh ngui phàu crong dềt mờ phàu crong cuh is tàm ală anih mpồl sền gàr ngap lơngai tiah nhàr lơgar Ấn Độ tàm tiah Jammu mờ Samba. Đah Ấn Độ neh cuh sal wơl mơ. Bơh bồ nhai do, tam lơh neh sùm gơlik geh đah Ấn Độ mờ Pakistan tàm tiah nhàr lơgar tam pìt Kashmir. Khà chơt jê bơh 2 gah dê là 21 nă. Geh pơgap 29 rbô nă cau kis rềp tiah nhàr lơgar neh pal sang hìu đam nàng dô pleh.