Kàl pik tơnhàu plai kơphê nam do là dồ kàl chờ hờp ngan rlau jơh gơ wèt mờ ồng Hoàng Mạnh Thoan ơm tàm xã Dliê Ya, kơnhoàl Krông Năng, càr Dăk Lăk. Bă sươn ơnàng 3 lồ, tam 250 tờm sầu riêng, 800 jrong tiêu, 200 tờm ƀơ mờ kung gam tơl sơl anih ai 3 rbô tờm kơphê in sơl, kàl lơi kung lơh geh 15 tấn kơphê gar rlau hơđang. Pal sền kwơmàng ngan rlau jơh là bă sươn do kơ̆ kơl jăp ngan, kơphê neh 30 nam do mờ kàl tơnhàu do kung gam lơh geh 16 tấn sơl. Broă lơh sa sươn sre kơ̆ kơl jăp ờ mìng cèng wơl ai hìu bơnhă ồng Hoàng Mạnh Thoan in anih lơh geh priă jền rơ̆ ru, kờp jơh priă rlau 3 tơmàn đong gam pơn jờng ồng pin dờn, rơcăng broă rơndăp lơh dờng rlau tàm nam tus in. Ồng Hoàng Mạnh Thoan, đơs: “Lơh broă lơh sa sươn sre kơ̆ kơl jăp den lài ngan là he geh bơta chờ hờp. Dơ̆ bàr tai là ală hìu coh kơphê niam uă khi neh dan blơi phan anih oh rao. Oh ờ gŏ geh tơl phan nàng tăc tai ờ. Tus nam tơnơ̆ den oh rơ̆p lơh tai dồ farma tai. Dilah mờ ƀươn ƀoài hơ̆ den oh rơ̆p coh măy is mờ ai kơphê tăc tàm dră tăc blơi".

Jăt jơnau yal cồng nha lơh jăt ală kơnòl broă lơh sa- mpồl bơtiàn nam 2024 dê, broă lơh sa sươn sre là anih àng sơrdah ngan bơh ală càr Tây Nguyên dê, mờ khà gơguh pơgăp 5%. Tây Nguyên nam 2024 là tiah tam sầu riêng, macca, kơphê, tiêu…dờng ngan rlau jơh gùt lơgar dê, priă geh bơh tăc mờ lơgar ndai pơgăp 7 tơmàn dolar Mỹ. Ờ mìng mpồl phan lơh geh bơh sươn sre tờm pràn geh khà gơguh pràn bè priă jền, ală phan lơh geh bơh sươn sre tồn lah mìng gơdờp mờ ù tiah klàr rƀah kal ke lơm, bè gar điều, ka kau Tây Nguyên dê kung geh tăc uă ngan sơl tàm drà tăc blơi. Tàm hơ̆, bơta phan ka kau geh khà gơguh pràn ngan rlau jơh, geh tơngai geh tăc tus 12 rbô dolar Mỹ, ndrờm mờ 300 tơlak đong dồ tấn gar rañ, jơnhoa tus 6 dơ̆ khà kờp bal ală nam rềp ndo dê. Ồng Lý Quốc Bảo, kòn cau Nùng ơm tàm thôn 16, sàh Ea Đar, kơnhoàl Ea Kar, càr Dăk Lăk yal, bal mờ bơta chờ hờp lơh geh tơnhàu, geh giă, cau tam ka kau gam chờ hờp tài bơh tăc ƀươn soh. Làng bol gơtùi tăc tơn ka kau gar sùh, mờ giă tàm pơgơl 4 kĭ gar sùh ndrờm mờ 1 kĭ gar rañ. Ồng Lý Quốc Bảo, brơn brài ngan, đơs: “Tŭ giă gơguh tus 35- 40 rbô đong dồ kĭ làng bol neh chờ hờp ngan rlau mơya tơnơ̆ hơ̆ gơ gơguh tus 55 rbô tơn mờ tŭ do gơguh tus 60 rbô den làng bol là chờ hờp ngan. Tờm ka kau geh plai uă dơ̆ ngan mờ dum uă ngan dơ̆. Di pah poh he lòt pik dồ dơ̆ pờng bơcah ai gar sùh. Uă den he hòi mpồl lơh broă bal mŭt pơndiang ai dilah dồ êt den he pơndiang lòt kơng, sir jơh là tơm priă gơ".

Jăt Ƀộ trưởng Ƀộ Broă lơh sa sươn sre mờ Bơtàu tơngguh Ƀòn lơgar ồng Lê Minh Hoan, mŭt tus nam 2024, bơta pràn gơhòi gơ jà bơh Tây Nguyên dê neh ờ gŏ ơm wơl là bơta pràn là tờm chi jŏ nam, tờm chi sa plai lơm mờ gơ rề ơnàng tơn tus jơh bal broă ròng phan, tŭ geh uă cau bơcri priă dờng dan lơh ală rơndăp broă lơh kờp priă tus gĭt nđờ jơ̆t tơlak dolar Mỹ, pơgồp bal mờ ròng phan, tam phan mờ lơh phan. Ƀộ trưởng ồng Lê Minh Hoan, đơs là, do là tŭ niam loh làng ngan nàng ală càr bơ̆t bơtàu dồ rài broă lơh sa sươn sre rơ̆ ru bơta kwơ. Ồng Lê Minh Hoan, đơs: “Añ kơ̆p kờñ ală oh mi kwang đơng lam bồ tàm Tây Nguyên sền do là rah phàu pờ tơlik tŭ niam pa ai Tây Nguyên in bè broă lơh sa sươn sre. Ù tiah gơhòi gơ jà bơcri priă ai Tây Nguyên in bè broă lơh sa sươn sre rơ̆ ru rlau, mpờl gŏ ngan, duh hồl mờ uă jơnau kơlôi rlau, lơh gơlik ai Tây Nguyên in bơtòm tơrgùm bal broă lơh sa sươn sre rơ̆ ru bơta kwơ ờ gŏ di là mìng dồ bơta kwơ lơm ờ".

Bal mờ bơta pràn dơlam is pràn kơldang bơh broă lơh sa sươn sre Tây Nguyên dê kung gam geh bơtơl tai ală bơta pràn bơh bơdìh uă ngan, is ồn là phan bơna gùng lòt. Tơnơ̆ rlau 1 nam nggùl sơnđờm mŭt lơh, gùng rơndeh lòt mhar Khánh Hoà- Buôn Ma Thuột kờp priă 22 rbô tơmàn đong sền bal neh gơgơs rùp. Ală thơk gùng rơndeh lòt mhar bơh sơnrờp tàm ù tiah càr Dăk Lăk neh geh dă cài, yal tềl ngai Tây Nguyên ơnàng gùng lòt dà lềng neh mờr tus rềp ngan. Là càr ờ hềt geh bơta mờng chài lam lơh ală rơndăp broă lơh gùng rơndeh lòt mhar mơya bal mờ ală lơh ngan jơh nùs jơh pràn, Rơndăp broă lơh bơnah 3, gùng rơndeh lòt mhar Khánh Hoà- Buôn Ma Thuột bơh càr Dăk Lăk dê lam lơh kong kơnòl ătbồ. Ồng Phạm Ngọc Nghị, Củ tịc Anih duh broă Làng bol càr Dăk Lăk pin dờn đơs, rơndăp broă lơh rơ̆p lơh jơh broă jàu gờñ. Ồng Phạm Ngọc Nghị, đơs: "Càr Dăk Lăk dan hơ, pơn jăt kràñ cê jơh nùs rlau tai tàm broă jăt sền, chul chồl, ai tơl bơta ƀươn ngan nàng lơh sir rơndăp broă lơh, ngan ngồn Rơndăp broă lơh bơnah 3 rơ̆p lơh gơs tàm nam 2025 mờ jơh ală Rơndăp broă lơh bơcri priă lơh gùng rơndeh lòt mhar Khánh Hoà- Buôn Ma Thuột tơngai dơ̆ I rơ̆p lơh jơh broă jàu jăt di tơngai broă rơndăp lơh dê sồr”.

Jăt tơnơ̆ gùng rơndeh lòt mhar Khánh Hoà- Buôn Ma Thuột, tiah Tây Nguyên rơ̆p geh tai uă gùng rơndeh lòt mhar ndai tai, bè gùng rơndeh lòt mhar Quảng Ngãi- Kon Tum, lòt gan tiah lòt nhơl dà lơgar Măng Đen. Gùng rơndeh lòt mhar Pleiku- Qui Nhơn, tơrbŏ càr Bình Phước mờ càr Dăk Nông mờ gùng rơndeh lòt mhar đah măt tơngai mŭt Tây Nguyên, tơrbŏ 4 càr: Kon Tum, Gia Lai mờ Dăk Nông. Mờ gờñ ngan rlau jơh tàm ală gơl gùng rơndeh lòt mhar tơnơ̆ do bơh Tây Nguyên dê, rơ̆p là gùng rơndeh lòt mhar Tân Phú- Liang Khàng, tơrbŏ càr Lâm Đồng mờ ƀòn dờng Hồ Chí Minh. Rơndăp broă lơh do gam geh bàr pe gơkòl neh geh Phó Thủ tướng ồng Trần Hồng Hà să tờm tơn lòt sền mờ sồr tă bơsong. Phó Thủ tướng ồng Trần Hồng Hà, đơs: “Añ sồr Ƀộ Priă jền pal geh kơlôi sơnơng nàng yal Thủ tướng Ciñ phủ in sền swì nàng geh jơnau lơh nền tàm pơrjum bơh Cíñ phủ dê halà tam gơl Jơnau lơh nền bơh Cíñ phủ dê sồ 78, tơngai lam lơh broă do sơlơ gờñ sơlơ niam. Tài bơh ală gùng dà broă lơh Dà lơgar dê tam gơl uă, ờ geh bơta ring bal mờ rềs àr tàm bơcri priă, geh bal ală cau bơcri priă kung bè ală anih priă jền lòt bal den tàng pal geh sră nggal tă pơgồp jơnau đơs ai Thủ tướng Cíñ phủ in nàng geh jơnau sồr lơh nàng he lơh broă do ring bal, nàng gàr gơ in geh ală jơnau hơ bơh đah Dà lơgar dê”.

Brồ guh pràn kơldang bơh bơta pràn broă lơh sa sươn sre mờ ơnàng gùng bơtàu tơngguh kơnờm ală tam gơl pràn bè phan bơna gùng lòt, Tây Nguyên gam mùl màl mŭt tàm dồ rài pa bềng bơta gơn kơnờm bơtàu tơngguh. Mờ bơta pơgồp bal ndrờm bal đah gơnoar ătbồ, cau bơcri priă mờ làng bol, kơnhoàl ù tiah bềng bơta pràn do hơ pơrgon rơ̆p gờñ gơgơs tiah tờm broă lơh sa sươn sre rơ̆ ru priă jền, mờ rơ̆p lơh geh bal ală bơta kwơ niam chài, brê bơnơm geh is, tă pơgồp tàm bơta bơtàu tơngguh bal bơh jơh gùt lơgar dê bè lơh sa- mpồl bơtiàn, sền gàr niam dà lơgar, lơngăp lơngai.