Tơnơ̆ tŭ rơndăp tăp sèng, sàh Đăk Pxi, càr Quảng Ngãi, tŭ do geh rlau 11 rơbô nă cau, tàm hơ̆ rlau nggùl khà kờp làng bol là làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau. Tơnơ̆ tŭ tơmŭt bal, gơnoar atbồ sàh tơrgùm kờp sền, tam gơl niam rơndăp tap sèng broă lơh sa, mơkung pơn jờng làng bol tam gơl rơndăp tăp sèng phan tam, ngui bơta gơguh jak chài- măi mok tàm broă lơh sa, yờ tơnguh uă cồng nha lơh sa mờ tơrmù rƀah kơnhăp kơ̆. Mờ ală bơta kwơ niam chài ờs mờng bơh yau geh sền gàr mờ ngui niam bơh broă lơh pơrjum mpồl bơtiàn, dơ̆ lơh chờ... Ồng A Sóc, Kwang lam bồ Mpồl lơh broă Mặt trận thôn Đăk Rơ Wang, sàh Đăk Pxi pà gĭt, rài kis bơh làng bol dê ngai sơlơ bè ờs mờ tam gơl niam: “Bàr pe nam do, giă tăc phan lơh geh bơh broă lơh sa suơn sre, ngan là kơphê bè ờs mờ jơnhoa, den tàng tàm ƀòn, lơh sa bơh ală hìu bơnhă dê kung bơtàu tơnguh đau sơl. Oh kòn kòn sau geh lòt bơsram, tơl làm sră cih sră măi, ào mpha, hìu lơi kung geh tơl làm rơndeh rơndồ... Ai bè prap gàr niam chài, làng bol bòl añ gĭt nđờ rài do kung gam sền dờng màng bơta bơhiàn yau do dê, ngan là dơ̆ lơh Yàng kòi pa nàng ưn ngài kàl tam phan geh tơnhào uă. Lài mờ tŭ sa chờ hờp, làng bol rơ̆p bal mờ gơ̆p lòt toah wàs rƀòng dà, khòm wàs wơl ală gùng ding lam dà  sàng goh mờ Dà lơgar neh bơcri priă lơh ai làng bol in. Cau lơi kung kờñ geh hiòng dà sơn rờp cèng brê duh khoai lơm, hòi dan lơh “Ntờc dà chờ hờp” nàng hòi dan ai hìu bơnhă in dùl nam pa geh lơngăp lơngai, pràn kơl dang. Tŭ do geh broă lơh gơnoar atbồ ƀòn lơgar 2 kấp, kwang bàng rềp làng bol rlau den tàng geh bơta kơ̆p kờñ lơi kung ƀuơn ngan yal tơngĭt sơl”.

Geh bal bơta chờ hờp tŭ rài kis ngai sơlơ tam gơl, ồng Brôn Sưu ơm tàm thôn Tươl Ktu, sàh Đăk Đoa, càr Gia Lai pà git, hìu bơnhă ồng tŭ do geh rlau 1 lồ kơphe, pah kàl tơnhàu geh mờr 3 tấn mờ nggùl kơphe gar. Tơnơ̆ tŭ kờp jơh ală bơnah priă tă lơh, hìu bơnhă ồng lơh geh mờr 200 tơlak đong. Jat ồng Brôn Sưu, broă giă phan lơh gơs bơh suơn sre gàr sùm tàm khà jơnhua tàm ală nam rềp ndo neh dong làng bol lơh broă sa Tây Nguyên geh priă jền lơh geh sùm mờ ngai sơlơ bơtàu tơnguh, bơh hơ̆ geh priă jền nàng bơcri wơl ai suơn chi in. Ồng Brôn Sưu chờ hờp yal bè broă lơh sa ồng dê: “Cau Bahnar tàm do uă ngan kis mờ broă lơh sa suơn sre, den tàng bulah giă tac bè lơi den làng bol kung gam gàr sùm 2 bơta tờm chi tờm ngan là kòi sre mờ kơphe. Geh kòi den hơ̆ sồng hờm ram, hơ̆ sồng geh pràn kơldang să jan, lơh kơphe nàng rài kis tam gơl. Mờ bơh tŭ giă kơphe gơguh, làng bol lơh kơphe ngan ngồn geh priă jền prap tềm pềr. Uă cau blơi geh rơndeh măi, lơh geh hìu đam dờng niam, blơi tai ù rề ơnàng broă lơh sa, rài kis tam gơl mhar”.

Ồng Điểu Srao, kòn cau M’Nông, Lam bồ ƀòn Bu Gia, sàh tiah nhàr lơgar Quảng Trực, càr Lâm Đồng, pà gĭt, rài kis bơh làng bol dê gam tam gơl mhar ngan. Bơta sền gròi bơh Đảng, Dà lơgar dê bơh ală broă lơh bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn, tơrmù rƀah kơnhăp kơ̆, bơt bơtàu ƀòn lơgar pa neh mờ gam cèng wơl rài kis hờm ram. Gùng lòt ngai sơlơ dờng niam, phan bơna geh jun pơđiang mhar ngan, oh kòn geh bơsram sră, làng bol geh sền gàr lơh sơnơm niam rlau tai... Do là bơta gơn kơnờm nàng làng bol in tàm sơm bat tê bal bơt bơtàu ƀòn lơgar ngai sơlơ pas niam. Ồng Điểu Srao pà gĭt:“Ală nam pa do, is ồn là nam 2025, bol añ gŏ ƀòn lơgar, Dà lơgar he dê tam gơl uă. Gùng lòt lơh pa, lòt rê ƀuơn ngan rlau, phan bơna tăc geh giă rlau. Tàm Tây Nguyên, tàm Lâm Đồng, Dà lơgar sền gròi bơcri priă lơh, dong kờl niam ngan. Ƀòn lơgar geh gùng che ồs đèng, gùng lòt, hìu bơsram, hìu sơnơm, rài kis làng bol dê ngai sơlơ kơ̆ kơl jăp. Làng bol kòn cau brơn brài ngan, pin dờn, bal mờ gơ̆p lơh sa, sền gàr ƀòn lơgar, pơgồp bơta pràn bơt bơtàu ƀòn lơgar ngai sơlơ bơtàu tơnguh”.

Bi Rơ Châm Póp, kòn cau Jarai ơm tàm ƀòn Kép, sàh Ia Grai, càr Gia Lai yal, bơh broă sơngka sền gàr niam 1 lồ kơphe, rài kis hìu bơnhă bi dê bơtàu tơnguh rlau, lơh geh hìu mờ kơlôi rơcang ală kòn in lòt bơsram. Dà lơgar geh uă broă lơh dong kờl sền gròi tus làng bol jơi bơtiàn dồ êt nă cau, rài kis ƀòn lơgar dê ngai sơlơ hờm ram: “Dà lơgar geh uă broă lơh dong kờl lời ai làng bol in, bơh dong kờl hìu ơm tus broă pà sơntìl chi tam phan ròng, bè ròng kơnrồ me deh kòn. Bơdìh hơ̆ tai, dà lơgar neh bơcri priă lơh gùng lòt ƀòn lơgar, tuh bê tông, lă mờ cài den tàng lơh geh bơta ƀuơn ƀuài tàm broă lòt rê, ờ gam bơta gùng ù kơmbuh, ƀơ̆ ƀơl bè lài do tai. Đèng sòl àng neh geh dŏ rê hờ ƀòn lơgar, rài kis làng bol dê bơtàu tơnguh uă rlau pơndrờm mờ lài do. Giă kơphe jơnhua bè tŭ do, làng bol lơh broă sa ngai sơlơ bơtàu tơnguh rlau”.

Nam 2025 pa do là dùl nam uă kal ke bơta lòng, tŭ trồ tiah lơh aniai, mìu càl rơbŭt dờng, dà tih dà lìu  gơlik geh sùm tus mờ tiah đah Jum tàm gùl lơgar mờ Tây Nguyên. Mơya nùs nhơm tam klăc bal, bơta tàm sơm bat tê bal bơh jơh gùt jơi bơtiàn dê neh dong làng bol tiah mìu càl rơbŭt dờng, dà tih dà lìu neh sơr băc mhar bè ờs wơl rài kis.

Tàm sàh Đinh Văn Lâm Hà, càr Lâm Đồng, bi Ka Vũ pin dờn, sơr lèt ga kal ke, mờ ală broă lơh bơh Dà lơgar dê, bơta tam klăc  bal  bơh làng bol, ƀòn lơgar, Dà lơgar rơ̆p ngai sơlơ pas niam bè lơh sa, ngui niam bơhiàn niam chài, nùs nhơm jơi bơtiàn: “Mut tàm nam pa oh kơ̆p kờñ tơl nă cau geh lơngap lơngai, mìu càl niam nàng lơh sa bơtàu tơnguh mờ Dà lơgar Việt Nam he dê kis gơboh gơbài rlau tai! Să tờm oh kơ̆p kờñ ngan geh uă bơyô tus bal sền gàr ngui niam bơhiàn niam chài jơi bơtiàn dê, hơ̆ là broă lơh niam ngan. Ơruh pơnu kơnòm să geh nùs nhơm lùp bơsram sền gàr bơhiàn niam chài ờs mờng he dê rlau tai, bè: tàñ ồi kòn cau, đơs jơnau pơnđick, dròng cing mồng mờ is ồn khin cha sơnđờm mut lơh broă bơh broă lơh bơhiàn bơh yau tàm ƀòn lơgar dê nàng pơgồp bơnah sền gàr mờ bơtàu tơnguh rài kis lơh sa tiah làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau dê”.

Sền wơl nam 2025, mò H’Riết Êban, mat mờng hòi là mè Phát dê, lam bồ ƀòn Sut Mđưng, sàh Quảng Phú, càr Dăk Lăk ngoh rơngac yal, lòt gan ală dơ̆ trồ tiah lơh aniai, càl rbut dờng, dà tih dà lìu gơlik geh tàm pơn jat sùm, sơlơ gŏ pơn yờ să rlau bè nùs nhơm tam klac bal, tam pà bal, tàm dong kờl bal bơh làng bol ală jơi bơtiàn Việt Nam dê. Tàm ƀòn Sut Mđưng, mờ nùs nhơm “Nha ngan glòm nha sèt, nha sèt dồ êt glòm nha sèt uă”, tơl hìu bơnhă ndrờm tă pơgồp wèt hờ làng bol tiah dà tih dà lìu. Tơl bơnah tă pơgồp bulah dềt mơya hơ̆ là nùs nhơm, kơnòl bơh mpồl bơtiàn dê, pơgồp bơnah lơh gơs priă jền mờ tă pơgồp phan sa uă ngan, dong làng bol gờñ sơrlèt gan kal ke. Mò H’Riết Êban pà git: “Nam do, geh uă ngan càl rbut dờng, lơh aniai kơn jơ̆ kơn jut ngan, kàl lơh sa làng bol dê kung gơtìp gơ rềng. Bulah bè hơ̆, mờ nùs nhơm tàm dong kờl, tam pà bal den tŭ añ hòi jà làng bol ndrờm jơh nùs tă pơgồp bơh phe, àu mpha, dà hùc, ƀañ bùñ, phan ngui sa pal geh, jơh bal mờ priă mat, uă ngan nàng dong kờl tiah đah mat tơngai lik càr dê. Tàm ƀòn añ den bơta tă pơgồp làng bol dê jơh nùs ngan. Añ ngoh rơngac mờ ưn ngài làng bol uă ngan”.

Sơr lèt gan kal ke tềng đăp trồ tiah lơh aniai, làng bol ală jơi bơtiàn tàm Tây Nguyên gam pơn jat tai dùl nùs dùl tồr bal bơt bơtàu rài kis pa.

Sàh Đăk Mar ơm tàm tiah đah mat tơngai lik càr Quảng Ngãi dê, geh tơmŭt bal bơh 2 mpồl lơh broă sră pơ àr gơnoar atbồ yau là Đăk Hring mờ Đăk Mar (kơnhoàl Đăk Hà, càr Kon Tum). Jơh gùt sàh geh mờr 20 rơbô nă cau, tàm hơ̆ uă ngan là làng bol jơi bơtiàn dồ ết nă cau. Làng bol uă ngan tam ală bơta phan tam tờm bè kơphê, kao su mờ tờm chi sa plai mờ kờp jơh bă ù ơnàng rlau 6 rơbô 700 lồ. Tŭ do, tàm tiah do dê neh hời rơ hời lơh geh ală tiah tam phan jŏ ngai drơng broă lơh, geh uă phan bơna geh dờp lơh geh jơnau sồr OCOP. Mò Y Khar, ơm tàm thôn Kon Kơ Lốc, sàh Đăk Mar, càr Quảng Ngãi, pà gĭt: “Bè tam tờm kơphê tàm tiah do dê cau lơi kung tơryang tơryồng lơh sa, rềp mềr, tam klăc mờ dong kờl bal. Mìng is ùr bơklau añ kung neh geh uă bơta lơh ngan, bơdìh mờ tam tờm kơphê hìu bơnhă añ gam ròng sur, iar, ada... nàng lơh geh priă jền ai ngui sa pah ngai in. Bơdìh mờ broă tơrgùm ai tờm kơphê, kòi mờ ală phan tam ndai bol añ kung bơcri priă nàng ròng iar, ada, sur... tam gơl niam rài kis mờ tơnguh tai priă lơh geh”.

Kung tryăng tryồng lơh sa, lơh ngan bơsram lơh ală broă lơh pa, hìu bơnhă bi Y Yưn ơm tàm thôn Bía Tih, sàh Ia Băng, càr Gia Lai gam geh rài kis ngai sơlơ bơtàu tơnguh. Mờ mờr 3 lồ kơphe, kàl do, bi Y Yưn kờp dŭ tơnhàu geh 10 tấn kơphe gar. Bi pà git, ală nam do, bơh priă lơh geh sùm bơh tờm kơphe, hìu bơnhă bi neh lơh geh hìu đam dờng niam, blơi uă phan ngui drơng rài kis, phan bơna măi mok drơng broă lơh sa in mờ blơi rơndeh oto. Jat bi Y Yưn, gơtùi lơh geh cồng nha bè do là kơnờm bơta sền gròi bơh Đảng dê, bal mờ broă rơcang lài bơsram, ngui jak chài măi mok tàm broă lơh sa: “Nam lài, hìu bơnhă lơh kơphe, kòi sre, ròng sur, kơnrồ, iar, rài kis bơtàu tơnguh đau. Nam do, kơphe tơnơ̆ tŭ pik tơnhàu jơh den he ìs rañ, măi hơ̆ sồng tac gar. Kơphe gar nam lài kung gam dồ êt sơl. 2, 3 nam do, kơphe, sầu riêng tac giă jơnhua den tàng rài kis làng bol dê kung tam gơl sơl. Uă hìu bơnhă làng bol kung neh blơi geh rơndeh măi, rơndeh oto, blơi ù… Đơs bal rài kis làng bol dê bơtàu tơnguh uă rlau”.