Tàm pang sră cih kah wơl “Bơh làng bol mờ gơlik”, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, cau să tờm tơn cih 10 jơnau sơn tơm să bơngă neh cih wơl tŭ jiơ hơ̆: “Ơm ntàu tềng hơđơm bồng bi, nùs bềng lìu bơta dòn kơnờm, bol hi neh dồ dờ bal sền jơ̆t jơnau sơn tơm să bơngă: “Bol hi, cau tàm Mpồl Việt Nam Mblàng yal Ling tơngklàs dê, dan ai bơngă bơh dồ nă cau ling dong klàs dà lơgar dê mờ sơn tơm să tềng hơđơm nha bồng bi pơrhê sơrmañ pram nơm đar”… “Tơnơ̆ tơl jơnau sơn tơm să, ală săp đơs dờng “Dan sơn tơm să!” dồ dờ bal tai geh đơs pràn kơldang, klo dờng jơh gùt bă brê. Bồ tơnggoh kơlôi sơnơng bơh bol hi dê tàm ală tŭ jiơ dờng màng hơ̆ ờ gŏ chài ngan đơs. Gĭt nđờ dà kơlhề tam lơh dờng ngan bơh rài ồng rài bèp lài dê, bơh ală cau ling kăc màng, bơh làng bol he, dồ phuk jiơ lơyah ngan nisơna mpờl gŏ glŏ gơcrà ngan tàm jơnau kah wơl. Dồs dà lơgar, jơnau gơjrañ hìu bơnhă in, jơnau đơs gơjrañ kwềng jê sồt ngan jơi bơtiàn dê, jơnau gơjrañ ngan rơnàng ătbồ, lơh ai mhàm duh tàm să gơlơh bè mờr rơmbăc tai. Bol hi hŭi tĕ bol hi là pe jơ̆t puan nă cau bal mờ ală phàu crong ƀa rah ƀa rài, mờ gŏ do là jơh dùl mpồl ling lŭ lòs, kră kơnhăp, ờ bơta pràn lơi jai tam lơh pha, crăp rơcăng plàt lề cau sò tơm. Dòn kơnờm, chờ chờr, ngoh rơngăc”…

Bơh brê Trần Hưng Đạo mờ bàr xã Tam Kim, Hoa Thám, kơnhoàl Nguyên Bình, bol hi jòi rê tus xã Minh Tâm, là tiah ơm bơh hìu ồng Dương Mạc Thăng dê, lài do là Ƀí thư Tỉñ ủy càr Cao Bằng (kòn klau ồng Dương Mạc Thạch dê, hơ̆ là Xích Thắng- Kwang bàng cíñ trị bơh sơnrờp bơh Mpồl Việt Nam Mblàng yal Ling tơngklàs dê). Wă bol hi tàm hìu dềt, ồng Thăng đơs là, tiah do rài yau mìng geh bàr pe hìu tus ơm, gùt dar mìng là brê chi che lơm, phan brê jàñ lơm. Hìu ơm bơh hìu bơnhă ồng Dương Mạc Thạch dê bè là pôs đồng lơngăp lơngai nàng ală oh mi kwang bàng Đảng dê lơh broă kăc màng. Tiah do neh sền gŏ uă tŭ jiơ kah yau, là tiah Wa Hồ neh 2 dơ̆ tus sồr lơh broă lơh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp kung neh geh tus kis mờ sồr lơh srơh kăc màng tàm do. Ồng yal là, geh tìp Wa Hồ, Wa Giáp mờ tus bal lơh uă broă lơh den tàng bèp ồng dê mhar ngan lòt jăt kăc màng, gơgơs là kwang bàng lam lài bơh tiah do dê. Ồng Dương Mạc Thăng kah wơl jơnau bèp he dê yal bè ngai tơnggơs Mpồl Việt Nam Mblàng yal Ling tơngklàs; bè dơ̆ piang sàu bơsàp, ờ geh bŏ, tơnggŏ bơta kơ̆p kờñ, jơh nùs lơh ngan mờ nùs nhơm wă wờng bal kong kal ke bal. Ồng Dương Mạc Thăng, yal: “Wa Giáp bơyai sơl mờ Mpồl Đơng lam mpồl, dơ̆ sàu piang bơh chờm là dơ̆ sàu piang gời, ờ geh boh, ờ geh biăp, tài bơh gĭt nền tŭ mŭt tàm mpồl, geh tŭ tơnơ̆ do lòt tam lơh rơ̆p geh tŭ kal ke, geh tŭ ờ geh phan lơi sa, den tàng nàng tơnggŏ loh bơta jơh nùs lơh ngan mờ rơcăng lài nùs nhơm sơrlèt kal ke. Jăt ồng kra añ dê yal, tŭ rê tơrgùm, ală cau tàm mpồl cau geh àu sèt, cau ờ geh tơl àu mpha. Lòng kơlôi tĕ ih, tŭ hơ̆ mrềt rlau mờ tŭ do mờ ală cau ling mìng geh dồ blah àu dồ blah mpha lơm, cau ling kong jai geh bơta mrềt hơ̆ kung neh là jơh nùs lơh ngan rao, khin cha jak chài rao”.

Bè tŭ jiơ kah yau do, Đại tướng ồng Võ Nguyên Giáp geh cih wơl: Tàm tŭ kàl prang trồ tiah bơnơm jơnhoa mrềt noăt ngan. Tàm dồ bă ù ơnàng tàm gùl bă brê dờng ơning ơnàng ngan bal mờ ală sèng chi song ngan, Mpồl Việt Nam Mblàng yal Ling tơngklàs dơ̆ sơnrờp bơtòm tơrgùm mpồl niam ngan rơndăp tăp sèng ngan tềng hơđơm nha bồng bi pơrhê ngan. Ala măt Ală Tỉñ ủy Cao- Bắc- Lạng bal mờ gal ngan cau ala măt làng bol Tày, Nùng, Mán bơh bàr càr Cao Bằng mờ Bắc Kạn dê tus bal, ntàu gơs 2 sèng bàr gah cau ling. Añ geh jàu kơnòl ala măt Mpồl cau yal bơr tơnggơs Mpồl Việt Nam Mblàng yal Ling tơngklàs mờ yal loh kơnòl broă bơh Mpồl dê gơ wèt mờ Dà lơgar.

Tàm Pơrjum ling klàng làng bol, sền gàr is, ling griăp ƀòn gùt lơgar dơ̆ sơnrờp bơyai lơh tàm kơnhoàl Định Hoá, càr Thái Nguyên ngai 24/05/1947, Anih duh broă đơng lam Đảng ling klàng Mpồl ling klàng Dà lơgar mờ ling klàng làng bol dà lơgar Việt Nam neh yal Kơrnoăt sồr bơh Cíñ phủ dê ai lơh jăt “Jơ̆t jơnau sơn tơm să bơngă” mờ “Jơ̆t bàr bơta lơh glài hòi jà làng bol” bơh cau tàm mpồl ling klàng làng bol, sền gàr is mờ ling griăp ƀòn dê. Pơn jăt hơ̆, dơ̆ yal bơr geh lơh. Jơ̆t jơnau sơn tơm să bơngă neh geh să tờm ồng Võ Nguyên Giáp ki ngàm sền dờng ntas bal mờ ală săp ntas tàp tê nggồr dờng bềng lŭ lòs driau dờng: Dan sơn tơm să…Dan sơn tơm să.

Tơnggume tờm bơh 10 jơnau sơn tơm să dê, hơ̆ là dòn song ngan mờ Dà lơgar, mờ Đảng mờ Làng bol, crăp rơcăng tam lơh phi să tềng hơđơm nha bồng bi pơnrơ dờng ngan bơh Dà lơgar dê. Hơ̆ là bơta pràn dờng màng, đơs nền nùs nhơm tam klăc, bơta kơ̆p kờñ jơh nùs tam lơh, jơh nùs jai pha, ờ ngòt phi să, bòl glar kal ke jơh nùs sền gàr lơngăp lơngai is, gơnoar tờm bơh dà lơgar dê, sền gàr làng bol. Trung tá ồng Nguyễn Quân, lài do là kwang bàng Mpồl 599 Cau ling Trường Sơn, lài do là Phó Kwang drơng kơnòl Jơnau kah yau, Hìu bơsram Đảng Tổng Kụk Dong broă, nam do neh 95 sơnam đơs là he bơtuah bơtoài ngan mờ chờ hờp ngan tŭ tus bal tàm mpồl ling bơh nam 1946 tơn mờ sơrlèt jơh 2 dơ̆ tam lơh mờ cau sò tơm thàm phà bơh jơi bơtiàn dê. Jơh dồ rài kis lơh broă ling klàng sơlơ dong ồng gĭt gŏ jrô ơnàng rlau bơta dờng màng bơh 10 jơnau sơn tơm să bơngă. Ồng Nguyễn Quân, đơs: “Jơ̆t jơnau sơn tơm să bơh Mpồl ling klàng dê den bơta kwơmàng ngan hơ̆ là dòn song, gơ geh bơta tàm gơrềng đah mpồl ling klàng mờ Đảng, mờ Làng bol. Tus tŭ do mờ Đảng, kung gam tơnggŏ sơl là dồ mpồl dòn song ngan, bơta dòn song hơ̆ gơjăt bal jơh rài kis, mờ ală cau ling. Bol hi mŭt tàm tiah tam lơh tiah đah Jum nam 1968, tŭ hơ̆ gĭt nền mŭt tiah tam lơh den ờ gŏ gam kơnờm tai ngai rê wơl, mơya kung gam jơh nùs lòt sơl, bè hơ̆ bơta lơi gơchul gơ chồl lòt tam lơh taih? Kơmàng ngan hơ̆ ngan là kơnòl mờ Đảng, mờ Làng bol, mờ lơngăp lơngai is khăt gơboh is bơh Dà lơgar dê”…Rùp mòn Dơ̆ tơnggơs Mpồl Việt Nam Mblàng yal Ling tơngklàs tàm tiah tềl lời wơl Dà lơgar Brê Trần Hưng Đạo

Dipal mờ jơnau sơn tơm să hơ̆, bơh dồ mpồl ling mờ 34 nă ling, mpồl ling klàng he neh rơhời bơ̆t bơtàu, bơtàu tơngguh. Tŭ do, tềng jơng bơnơm Slam Cao, 10 jơnau sơn tơm să bơngă geh cih ki ngàm ngan tàm pang tơrñang tiah tềl lời wơl tiah tơnggơs Mpồl Việt Nam Mblàng yal Ling tơngklàs. Trung tá ồng Nguyễn Ngọc Quân, Kwang bàng Cíñ trị Pôs đồng Ling sền gàr tiah nhàr lơgar Quang Long, Gah Đơng lam Mpồl ling Sền gàr tiah nhàr lơgar càr Cao Bằng, đơs nền: “Drim ngai dơ̆ bàr pah poh, ntàu tềng hơđơm nha bồng bi chờ hờp bơh Dà lơgar dê, geh sền dờng jơ̆t jơnau sơn tơm să bơngă bơh ling geh griăt dê, bol hi, tơl nă ling geh griăt tàm Mpồl ling klàng Làng bol Việt Nam ndrờm gơlơh chờ hờp, pơñiờ să, wă wờng jrô ngan bơta kwơ bơh 10 jơnau sơn tơm să bơngă bơh ling geh griăt dê. Să tờm añ bal mờ ală oh mi kwang bàng cau ling tàm mpồl ling sùm hơ mờ prăp kah, bơh hơ̆ sùm pơnđơl lơh jăt niam gơnoar broă, kơnòl broă tàm tơl broă lơh, tam klăc, ring bal, sơrlèt tơl bơta kal ke, bòl glar, dờp mờ lơh sir jak tơl kơnòl broă geh jàu”…

Bal mờ 34 nă cau ling bơh chờm mờ ală rơnàng Mpồl ling klàng Làng bol Việt Nam, 10 jơnau sơn tơm să bơngă king crŭ ngan kung gam sùm prăp kah tàm tơl nă kwang bàng, cau ling. Ờ mìng là mpồl ling tam lơh, kơnhăp tê ià ngkơr phàu sền gàr kơ̆ kơl jăp kơnhoàl ù tiah, dà lềng, kơlwàng trồ bơh Dà lơgar dê lơm mờ ală bi gam ngai mang sùm cèng wơl rài kis hờm ram, chờ hờp, lơngai lơngò ai làng bol in. Is ồn, tàm ală dơ̆ trồ tiah lơh aniai, kòp bơtờp, rềs àr gơ aniai, gĭt jơ̆t jơ̆t rbô nă kwang bàng, cau ling neh ờ ngòt phi să, bòl glar kal ke tàm tiah nhàr lơgar nàng sền gàr làng bol, lơh jăt wil tơl jơnau sơn tơm să bơngă, sơng pơrhê tai nha bồng bi pơnrơ ngan mờ Đảng, Dà lơgar dê jàu kơnòl…