Chờ hờp, hừh nùs – hơ̆ là ală sền gŏ geh bơh làng bol dê bè bơta tam gơl bơh phan bơna dê – “muh măt” bơh dà lơgar dê ală nam rềp ndo. Gơtùi đơs nền: ờ hềt tŭ lơi ală rơndăp tăp tăp sèng phan bơna gùng lòt lơgar Việt Nam dê geh bơcri lơh bal mờ priă dờng, khà lơh mhar mờ jơh nùs lơh ngan uă bè tơngai pa do. Gơl gùng rơndeh lòt mhar đah Tô – đah Jum tiah đah măt tơngai Lik rơhời gơgơs bè “ntìng gòr ngkời” bơh rài lơh sa dê. Ală anih ơhò dà lềng ơm dà jrô tàm Hải Phòng, ƀòn dờng Hồ Chí Minh, geh lơh niam wơl, lơh ơnàng, tơngguh uă pràn jak broă jun ntrờn mờ tăc blơi phan mờ lơgar ndai phan bơna kă bro. Ală ƀlàng rơndeh par tờm kwơmàng geh bơcri priă niam ngan, tàm hơ̆ Ƀlàng rơndeh par ală lơgar Long Thành – broă bơ̆t bơtàu kwơmàng dà lơgar dê – gam geh lam lơh sơrbăc mhar, hơ pơrgon gơgơs gơn kơnờm gơguh pa bơh tiah lơh sa đah Jum dà lơgar dê. Bal mờ gùng lòt, phan bơna năng lượng kung geh bơta bơtàu tơngguh tam gơl pràn sơl. Dồ ròt rơndăp broă lơh đèng càl, đèng măt tơngai geh ai tơmŭt lơh broă. Gùng che đèng jun đèng geh bơcri priă lơh niam wơl jăt gùng dà ngăc ngar, pa rlau, lơh geh jơnau kờñ bơtàu tơngguh lơh sa sồ, lơh sa tơlir. Bal bal mờ hơ̆, ală broă bơ̆t bơtàu tiah drà ngăc ngar, phan bơna sồ, phan bơna yal tơnggĭt jơnau uă mờ mhar geh lơh mhar, lơh gơlik geh bơnàng jă ai Cíñ phủ sồ, lơh sa sồ, mpồl bơtiàn sồ in.

05 nam do, bơcri priă dà lơgar tơrgùm jơh pràn, tàm hơ̆ 80% tơrgùm tàm phan bơna. Uă ngan là nam 2025 do, bơcri priă dà lơgar geh tus 7% GDP. Tàm bơta ală priă jền gam ờ huan geh uă, khà bơh kes priă bơcri dà lơgar lời ai phan bơna in neh đơs nền bơta ai lài nàng lơh jăt jơnau kờñ tam gơl pràn phan bơna – dùl tàm 3 “tam gơl pràn” broă rơndăp lơh geh đơs tàm Jơnau lơh nền tàm pơrjum Đảng dê.

Bơta pal sền ngăc tàm tơngai lơh broă Pơrjum dờng XIII là bơta tam gơl gơcèng bơta tờm ngan bè bồ tơnggoh kơlôi sơnơng phan bơna. Bơh anih uă ngan kơnờm tàm priă kes priă Dà lơgar dê, Việt Nam neh pràn kơldang pờ ơnàng mpồng ai kơnhoàl ù tiah làng bol dê lơh is mờ kơnhoàl ù tiah bơcri priă lơgar ndai tus bal. Là mpồl lơh broă tus bal uă rơndăp broă lơh phan bơna tờm kwơmàng jăt broă lơh lơh broă bal dà lơgar mờ làng bol, ồng Phan Hữu Duy Quốc, Kông ty dờng Bơ̆t bơtàu sồ 1, đơs: “Gah broă bơ̆t bơtàu, bal mờ măy mŏk kal ke, ală broă bơ̆t bơtàu kal ke, ală broă bơ̆t bơtàu jơnhoa ngan rlau jơh Việt Nam dê halà ală rbàng ƀă gan dà lềng dờng ngan, mpồl lơh sa kă bro tàm lơgar lơh gơtùi jơh lơm. Bơta bơtàu tơngguh là niam ngan mờ crăp rơcăng dờp rò ală kơnòl broă dờng”.

Mùl màl bơh ròt broă bơ̆t bơtàu tờm kwơmàng dà lơgar tàm tơngai do neh tơnggŏ ngan ngồn ai bơta wèt sền jŏ jòng bơh Đảng dê bè bơtàu tơngguh phan bơna ndrờm bal, pa, gơcèng bơta ală tiah. Tiến sìh Nguyễn Phước Bắc, lài do Lam bồ Anih Kơlôi sơnơng bơtàu tơngguh lơh sa – mpồl bơtiàn càr Bắc Ninh, mblàng sền: “Bơcri priă dà lơgar tơngai do tơrgùm rơndăp bè khà rơndăp broă lơh, is ồn là tơrgùm tàm ală rơndăp broă lơh dờng ală tiah, pờ ơnàng ù tiah bơtàu tơngguh. Bắc Ninh – Bắc Giang tơnơ̆ tŭ bàr càr tơmŭt bal den jăt tàm dùl bơnàng jă là bơta tàm tơrbŏ bal đah ală kơnhoàl ù tiah bơnơm đah Tô dà lơgar mờ ală tiah ring dà dờng Hồng”.

Mŭt tàm tŭ tơngai pa, jơnau rơcăng cih Jơnau yal Cíñ trị yal Pơrjum dờng XIV pơn jăt tai đơs nền: tam gơl pràn phan bơna pơn jăt tai là dùl tàm ală gơn kơnờm kwơmàng bơh bơtàu tơngguh dà lơgar dê. Bồ tơnggoh kơlôi sơnơng rơndăp ù tiah geh tơngguh tus broă kwơmàng, ai bơtàu tơngguh ù tiah kơnhoàl ù tiah lơh tờm kwơmàng, sơlơ tàm tơrbŏ ală kơnhoàl ù tiah, ală gah. Jơnau kờñ ờ mìng là bơ̆t bơtàu tai uă broă bơ̆t bơtàu, mờ là gơgơs ală phan bơna pa, ngăc ngar, tơlir mờ kơnhăp jŏ, bơh hơ̆ tơngguh uă pràn jak tàm pơrlòng dà lơgar, tơngguh uă bơngă Việt Nam dê tàm ală anih lơh gơlik phan kơnhoàl ù tiah do mờ gùt plai ù.

Cau gĭt wă jrô lơh sa, Pơgru dờng, Tiến sìh Hoàng Văn Cường – Kwang bàng Anih duh broă Priă jền – Kes priă Quôk hội dê sền swì đơs, bồ tơnggoh kơlôi sơnơng pa tàm gơhòi gơ jà bơcri priă phan bơna neh geh tơnggŏ tơn tàm ală rơndăp broă lơh tờm kwơmàng geh sơnđờm lơh dồ ròt tàm nam do.

“Lài do, bol he mìng gơhòi gơ jà uă ngan là tàm rboă phan bơna gùng lòt lơm, mơya tus tŭ do, bol he sền gŏ bơta kwơ gơ dê gơtùi lơh niam tàm jơh ală gah broă. Den tàng bè hơ̆, bol he pal pờ ơnàng gùng dà broă lơh lơh broă bal dà lơgar mờ làng bol tàm ală gah broă bè phan bơna bè lơh sơnơm bè bơto bơtê, ală broă bơ̆t bơtàu niam chài , tàp pràn să jan nàng lơh gơlik geh bơta pràn bơtàu tơngguh”.

Sền wơl tơngai lơh broă Pơrjum dờng XIII, gơtùi gŏ gùng lòt tam gơl pràn phan bơna neh ơn bơnàng jă kơ̆ kơnhăp ai rài bơtàu tơngguh pa in. Tơl gơl gùng rơndeh lòt mhar geh tơrbŏ jòng, tơl nơm ƀlàng rơndeh par, anih ơhò dà lềng ơm geh pờ ơnàng, tơl nơm tiah drà ngăc ngar geh gơgơs…neh mờ gam lơh geh ngan ngồn jơnau kơ̆p kờñ ngan bè dùl Việt Nam bơtàu tơngguh mhar, kơnhăp jŏ. Do ngan là bơta bơtàu tơngguh dờng, lơh geh bơnàng jă nàng dà lơgar pinh dờn mŭt tàm gơl gùng bơtàu tơngguh pa, dờng pràn, pas sơm tàm ală jơ̆t nam tus.