Jơnau tơng^t tàm lơgar:

Ngai òr, tàm Jeneva, lơgar Thuỵ Sỹ neh bơyai lơh pơrjum du\t ndơl tơnơ\ mờ 4 ngai lơh broă bơh mpồl duh broă tam klăc bal Gơnoar ala măt dà lơgar dunia gam sơnđan là IPU 131. Jơnau đơs tàm pơrjum tơn jơh bơh mò Tòng Thị Phóng, kuang jăt jơng atbồ Gơnoar ala măt dà lơgar bal mờ uă broă lơh bơh mpồl kuang bàng tàm Gơnoar ala măt dà lơgar Việt Nam tàm pơrjum IPU 131 geh bơyô ală Gơnoar ala măt dà lơgar tàm mpồl đơs niam ngan. Broă rơcang nền nòn, di pal mờ mùl màl bơh lơgar Việt Nam bal “Bơta niam Việt Nam” tàm IPU 131 neh lơh ală kuang bàng chờ hờp mờ kơ\p kờ` tàm 1 IPU 132 geh cồng nha tàm Hà Nội.

Ngai òr, tàm Hà Nội, geh lơh Pơrjum pah nam ală cau bơcri priă nam 2014. Đơs tàm dơ\ mu\t pơrjum, ồng Hoàng Trung Hải, Kuăng jăt jơng gơs gơnăp gơnuar ătbồ hơđăng rlau jơh dà lơgar đơs niam ngan bơta kuơmàng bơh broă ală mpồl lơh broă, mpồl lơh sa kă bro rơcăng lài mu\t lơh bơcri priă, hòi jà ală cau lơh broă bal lơgar ndai tam klăc lơh broă bal, lơh sa kă bro bal tàm drà kă bro lơgar Việt Nam, sền do là broă lơh mu\t lơh uă ală broă lơh gơ hòi bơcri priă. Ồng Hoàng Trung Hải đơs tờm gùng dà broă lơh bơh Gơnuar ătbồ lơgar Việt Nam dê tàm broă chul chồl mờ lơh geh tơl ală bơta nàng ală mpồl lơh sa dờng, mpồl lơh sa kă bro, cau bơcri priă lơgar ndai tus bal lơh sa, kă bro tàm Việt Nam. Tàm tơngai pa do, lơh sa tàm lơgar bulah ko\ng bơta gơ rềng uă ngan bơh tung lơtăng priă jền, ờ pràn lơh sa dunia, mơya sùm gàr geh jơnau kờn gơguh tai uă, kuơmàng ală broă lơh tàm pơn ring dờng ngai sơlơ kơ\ kơl jăp. Do là bơnàng jă kuơmàng nàng pơn jăt tai geh dùl tiah bơcri priă mờ ală tu\ tơngai mờ bơta pràn jak ai ală cau bơcri priă tàm lơgar mờ lơgar ndai in tàm tơngai tus.

Mho òr, mpồl kuang bàng gah lơh sa dà lơgar geh ồng Vương Đình Huệ, kuang atbồ gah lơh sa dà lơgar lam bồ neh geh dơ\ lơh broă mờ duh broă sùm mpồl đơng lam Đảng càr Trà Vinh bè broă tơnguh bơtàu lơh sa-mpồl bơtiàn tàm 9 nhai bồ nam, mờ broă lơh jăt jơnau đơs du\t ndơl sồ 56 bơh Gah gùng dră bal dà lơgar dê bè broă pơn jăt tai tam gơl pa, tơnguh bơtàu mờ tơnguh cồng nha broă lơh sa mpồl bal, broă bơ\t bơtàu tai lơh sa suơn sre. Tàm dơ\ lơh broă, duh broă sùm mpồl đơng lam Đảng càr Trà Vinh neh dan mờ Dà lơgar ai tơl bơta niam kờ` càr Trà Vinh geh tus bal ală rơndă broă ODA tàm gah bơ\t bơtàu broă lơh; ai tơl bơta pràn kờ` lơh geh cồng nha ală rơndăp broă lơh bơtơ\t rơbòng dà, bơtơ\t dà lềng ală broă sơndră mờ dà tih mờ sơndră mờ tam gơl trồ tiah gam geh lơh; sền gròi, đơng lam mờ ai tơl priă kờ` lơh jăt ală broă dong kờl anih lơh sa kă bro bơcri priă tàm broă lơh sa suơn sre [òn lơgar; broă lam sồr lơh broă bal, pơgồp bal lơh sa mờ tăc phan geh lơh bơh tàm broă lơh sa, lơh ală bă sre dờng ơnàng…

Dan yal tai ală jơnau tơngi\t kuơmàng ndai:

 Mho ngai òr, tàm bòn dờng Cần Thơ, Mpồl đơng lam Tiah đah jum măt tơngai mu\t dà lơgar pơ gồp bal mờ Anih duh broă đơng lam Đảng [òn dờng Cần Thơ, Anih duh broă đơng lam Đảng càr Vĩnh Long bơyai lơh pơrjum tìp măt ùr kuăng bàng đơng lam bồ mờ ătbồ bơh 13 càr mờ [òn dờng tàm tiah ring dà dờng Cửu Long di dơ\ tơngkah 84 nam Ngai crơng gơs Mpồl tam klăc cau ùr Việt Nam (20/10/1930-20/10/2014). Mpồl bơyai lơh yal wơl bơhiàn mờ bơta dờng kràn sùm bơh ală rơnàng cau ùr Việt Nam dê tàm rài tam lơh dong klàs dà lơgar mờ bơ\t bơtàu dà lơgar ngăp lơngai. Kuơmàng, tàm tu\ tơngai mu\t gơrờm bal mờ dunia mờ bơtàu tơnguh tu\ do, mpồl ùr kuăng bàng neh mờ gam sơr lèt gan uă bơta lòng, tă pơgồp geh kuơ ngan ngồn mờ geh cồng nha tàm jơh ală broă lơh: bơ\t bơtàu Đảng, tơn jơh jơgloh tơmù rbah, bơ\t bơtàu hìu bơnhă hờm ram ngăp lơngai mờ bơtàu tơnguh mpồl bơtiàn...

Mho òr, mpồl tam klăc cau ùr càr Daklak neh bơyai pơlòng mờ pơn jờng kuang atbồ mpồl cau ùr tàm ală ntum jăk nam 2014. tơngu me pơlòng geh: pơlòng bơta chài mờ broă sơbong ală broă gơl^k geh. Di tàm dơ\ do, mpồl tam klăc cau ùr càr Daklak kung neh pơn jờng 41 nă kuang atbồ mpồl cau ùr ntum jăk geh rơwah bơh tàm ală ntum geh cồng nha jăk chài, uă nam tơn geh mpồl cau ùr càr pơn jờng. Là 1 tàm ală kuang bàng geh pơn jờng tàm dơ\ pơlòng, Lo\ H’ Loan Uông, kòn cau Mnông, kuang atbồ mpồl cau ùr ntum Yang Tao, kơnhoàl Lăk đơs: “Tu\ geh tus bal pơlòng “Tìp bal kuang atbồ mpồl cau ùr jăk ntum”, a` chờ hờp ngan tài tàm dơ\ tìp bal do geh tam pà bal ală bơta mờ he neh lơh, mờ a` gơtùi bơsram bal ală rơndăp broă, broă lơh ha là gơtùi bơsram bal bơh ală kuang atbồ mpồl cau ùr tàm ală kơnhoàl ndai, ală kuang atbồ mpồl cau ùr jăk ntum tàm ală kơnoàl ndai kờ` rê lơh broă niam rơlao tàm mpồl cau ùr ntum he dê”.

Mpồl ătbồ drà kă bro làm bă tiah di Mpồl ătbồ drà kă bro càr Lâm Đồng pa ku\p 500 kơl dung phan sih khoáng chất đồng Sunphát, kơl dung kơn jơ\ dùl k^ tàm 5 hìu ràng tăc phơng sih mờ sơ nơm sền gàr phan tam Xuân Trường, Ngọc Khôi, Thế Bản, Ngọc Nông mờ Mai Thức tàm [òn dờng Bảo Lộc, mờ kơ nhoàl Bảo Lâm. Ală kơl dung phơng sih khoáng chất đồng Sunphát tàm 5 hìu ràng tăc do geh ơn tàm kơldung lơh pơrlồm muh măt, kơl dung prăp bơh Mpồl lơh sa kă bro Phát Thiên Phú càr Đồng Nai dê. 4 hìu ràng tăc phan Ngọc Khôi, Thế Bản, Ngọc Nông mờ Mai Thức gơtìp lơh glài mờ priă kờp jơh là 6 tơlăc 400 rbô đông, hìu ràng tăc phơng sih Xuân Trường gam geh pơn jăt tai lùp khàu.

Ngai òr, hìu sơnơm [òn drà Gia Nghĩa, càr Dak Nông neh lơh jăt broă c^t sơnơm vacsin sơndră mờ kòp sởi-Rubella dơ\ sơnrờp ai kơnòm dềt bơh 1 tus 5 sơnam in tàm ală ntum, sơnah [òn tàm [òn drà. Bơh tàm broă sền kờ` g^t, bal mờ broă bơyai lam sồr uă, hìu sơnơm neh rơcang rơlao 5 rơbô 200 ding sơnơm vacsin, 5 rơbô 700 ding c^t, 62 hộp prăp gàr mờ ai 230 nă cau lơh sơnơm tus bal. Di gơlan, tàm dơ\ sơnrờp do geh lơh tus ngai 24/10, gùt [òn drà geh di pơgăp 4 rơbô 500 nă kơnòm dềt bơh 1 tus 5 sơnam geh c^t sơnơm vacsin sơndră mờ kòp sởi-rubella.

Ngai òr, tàm bòn dờng Nha Trang, càr Khánh Hoà, Gah lơh broă sa mờ bơtàu tơnguh bòn lơgar dà lơgar bơyai lơh pơrjum sền wơl broă lơh sa mờ tam phan nam 2014 mờ mu\t lơh broă rơndăp lơh kàl mrềt prăng nam 2014- 2015 tiah kềng dà lềng đah jum tàm gùl lơgar mờ Tây Nguyên. Phan sa lơh geh tàm tiah do dê geh rlau 3 tơlăk 400 rbô tấn, cồng nha lơh geh gơguh rơlau 2 tạ tàm 1 lồ. Tềng đăp măt, Mpồl lơh broă tam phan dà lơgar sồr ală tiah kờn pal tơrgùm tơnhàu kòi mhar, rcăng rơndeh rơndồ, mờ mpồl cau nàng dong làng bol tu\ geh mìu càl rơbut dờng dà ko\ dà cò. Bơta ndai, ală tiah kung kờn pal sền wơl anih lơh gơlik sơntìl, phơng sih, sơ nơm sền gàr phan tam niam.

Jăt đah lơh sơnơm rơcang gàr kòp, Gah lơh sơnơm dà lơgar yal, tàm rơlao 2 nhai, lơgar he neh ngui sră yal gah lơh sơnơm tus mờ cau năc rê bơh tiah geh kòp ebola tàm châu Phi, tus tu do, neh geh rơlao 270 nă cau là cau lơgar Việt Nam mờ cau lơgar bơdìh rê bơh tiah geh kòp tus lơgar Việt Nam. Tơnơ\ mờ rơlao 21 ngai sền gròi să jan jăt kơrnoăt bè broă sơndră mờ kòp ebola, neh geh 250 nă cau ờ geh bơta gơtòp kòp; tu\ do gam 21 nă cau gam tàm tơngai sền să jan ờ hềt tus 21 ngai. Bè hơ\, tus tu\ do, lơgar he ờ hềt geh cau lơi gơtìp gơtòp kòp ebola.

Jơnau tơng^t dunia:

Mho òr, pơrjum dờng châu Á mờ châu Âu dơ\ 10, gam sơnđan là (ASEAM10) neh mùl màl mu\t pơrjum tàm hìu pơrjum dờng [òn dờng Milan, lơgar Italia, do là 1 [òn dờng geh broă lơh sa, kă bro mờ priă jền dòng châu Âu dê. Đơs tàm dơ\ mu\t pơrjum, ồng Herman Van Rompuy, kuang atbồ mpồl duh broă châu Âu neh đơs tus mờ ală cồng nha kuơ màng pơrjum dê bơh pơrjum dờng ASEAM dơ\ 9 geh bơyai lơh tàm càr lơgar Vientian, lơgar Lào nam 2012, pơn jăt tai tơl^k gơnoar mpồl ASEAM dê là 1 kơrnoăt lơh broă bal, cri bơyai dờng ngan bơh 2 châu dê. Ồng Herman Van Rompuy đơs, mờ tơngu me “Lơh broă bal geh kơnòl tài tơnguh mờ sền gàr bơta lơngăp lơngai kờl jăp”, pơrjum ASEAM 10 geh ai tơl^k ală broă chồl pràn broă lơh bal tàm 3 bơta tòm là cri bơyai gùng dră bal, lơh sa bal mờ lơh broă bal tàm ală gah lơh broă ndai, wèt tus tơnkah 20 nam crơng gơs mờ tơnguh bơtàu mpồl ASEAM dê tàm nam 2016.

Ngai òr, đơs tàm dơ\ pơrjum, mò Angela Merkel, Kuăng gơs gơnăp gơnuar ătbồ hơđăng rlau jơh lơgar Đức yal bơr, ală broă lơh lơh glài tus lơgar Nga gơrềng tus bơta tàm lơgar Ucraina là kờ` ngan, mơya jơnau do ờ lơh kơrian broă tìp măt cri bơyai broă mờ Gơnuar ătbồ lơgar Nga. Jơnau đơs do bơh mò Angela Merkel dê geh yal lài mờ tu\ geh lơh pơrjum kuăng bàng dờng màng Mpồl tam klăc bal lơh broă bal Châu Á mờ Châu Âu dơ\ 10-Asem 10, tàm Milan, lơgar Italia, tiah mò Angela Merkel bal mờ ală kuăng bàng đơng lam bồ ndai bơh Châu Âu dê dơ\ sơnrờp geh tìp măt mờ ồng Vladimir Putin, Kuăng ătbồ lơgar Nga tàm uă nhai do.

Cau pơlam đơs anih duh broă dunia bè cau dô pleh pà g^t, mờr 1 rơbô 500 nă cau bơh [òn drà Kobani neh dô pleh tus tàm tiah cau Kurd hờ đah tô lơgar Irăc, tơnguh khà cau sơbì hìu đam tàm [òn drà Kobani dô tus lơgar Irăc rơlao 7 rơbô 300 nă bơh lồi nhai 9 tus tu\ do. Anih duh broă dunia mờ ală mpồl lơh broă ờ di gơnoar atbồ lơgar sền gròi gam dong kờl ală cau dô pleh pa tềng mpồng nhàr dà lơgar Ibrahim Khailil, lài mờ tu\ ală cau do geh mpồl ntrờn ơm kis dunia jun tus tàm anih dô pleh Arbat, lơgar Irăc. Ồng Bankymoon, gơnoar atbồ anih duh broă dunia mờ ală kuang bàng dờng ndai tơl^k nùs nhơm ờ su\k ơm ngan bè bơta niam ờ do ờ dă tus mờ làng bol gơtìp kòl tu\ mpồl dà lơgar islam sò tơm [òn drà Kobani.

Ngai 15/10 pa do, ală kuăng bàng lơgar Trung Phi pà g^t, tam lơh jo\ jòng 2 ngai do tàm càr lơgar Bangui neh lơh rlau 6 nă cau chơ\t mờ g^t nđờ rơhiang nă cau pal sơr bì hìu đam lik dô. Tam lơh gơlik geh tàm măng ngai 14/10 pa do, tu\ ală cau geh phàu lòt jòi sơ wì uă ngan hìu tàm dùl kơnhoàl kềng gah dà dờng Oubangi tàm Bangui, rềp hìu is bơh mò Catherine Samba Panza, Kuăng ătbồ ing lơgar Trung Phi tu\ ală cau geh phàu sò tơm mờ tung kơnau lơh aniai uă hìu làng bol mờ gơ sơ\t aniai 3 nă làng bol.

Ngai òr, mpồl duh broă adăt boh lam lơgar Thái Lan neh ring bal tơngai dơ\ 2 mờ 3 bơh rơndăp broă sền gàr mờ tă dia gan mpồng nhàr dà lơgar lơgar do dê. Jăt ala măt mpồl duh broă adăt boh lam dà lơgar, tơnơ\ mờ tu\ neh tơl^k jơnau yal mờ geh ngui, adăt sền gàr mờ tă dia gan mpồng nhàr dà lơgar Thái Lan geh tơl adăt boh lam tus mờ broă pơn diang phan gan nhàr dà lơgar ha là tam gơl phan pơn diang tàm 10 lơgar tàm mpồl ASEAN kờ` ai tơl bơta [uơn tơrgùm bal mpồl bơtiàn ASEAN; tàm hơ\ geh broă ờ tă dia gan mpồng nhàr dà lơgar.