VOV4.K’ho- Ờ di là cau bơceh cih jơnau yal geh ală pang sră tăc geh uă cau blơi bal mờ gi\t nđờ jơ\t rbô pang sră ờ, mơya, Nguyễn Văn Thiện, cau tàm Mpồl cau cih sră mờ bơta niam chài càr Daklak neh tơngo\ tềl kah mờ bơta cih sră đơs pơnyơu ndơ\p ndơr jrô ơnàng ngan: yal bè ală bơta àng mờ klam jơngo bơh rài kis krơi sơ [ơi, kal ke ngan gơtùi gi\t dê.

Jơnau yal lơyah pa “Jơnau nhơl sươn tơlir”- dùl sơnđan mat ờ go\ di lơh gơlik bơta kờn jòi gi\t mờ loh làng là gơlơh ndrờm bè dùl bơta lòng cau sền. Tàm jơnau yal do, geh uă jơnau yal lơyah sơnđờm bơh “jơnau nhơl”, bè “Jơnau nhơl sươn tơlir”, “Jơnau nhơl cau bơtau”, “Jơnau nhơl mu\t tàm [ào”…Digơlan cau sền sră neh quèng mờ jơnau kơlôi sơnơng, là pang sră văn học, ngan là jơnau cih văn xuôi, cau yal wơl bal mờ gơ\p in iat, nàng ai jơnau bơsram bè mpồl bơtiàn đơs pơnyơu là bè hơ\.

Mơya, Nguyễn Văn Thiện den krơi, bi đơs là cih sră là dùl jơnau nhơl, mờ rài kis đơs ngan kung là dùl dơ\ lòt nhơl sơl, ală bơta lơh geh mờ roh bơh kòn bơnus dê tơnơ\ pah dơ\ nhơl tơngo\ tơn tàm rài kis ờs mờng pah ngai. Bơh ală dơ\ lòt nhơl bè hơ\, geh cau ơm wơl, geh cau hi\u roh te\ ờ go\ jòi bàn tai gùng rê…Cau cih jơnau yal do nhơl bal tàm ală jơnau nhơl hơ\, mờ yal wơl mờ dùl gùng cih jơnau tàm pơn yơu ndơ\p ndơr, sồr cau sền jơnau yal pal ai jơh bồ tơngoh mờ bơta kơlôi sơnơng bơh he dê.

Nhơl kung bè ngan, ngan kung bè nhơl bè hơ\, mơya Nguyễn Văn Thiện sùm kơlôi sơnơng bè ală bơta àng bơta klam jơngo tàm rài kis. Den tàng bè hơ\, tơl jơnau yal bơh bi dê gơlơh bè lam cau sền lòt mu\t tàm rài kis iang lơhă jo\ jòng, tơn jơh mờ dùl dơ\ lơh pràn tàm bồ tơngoh, kơno săp ntas bơto tơngkah lài, đơs wơl bơh mpồl bơtiàn dê. Jat cau cih jơnau yal, Nguyễn Văn Thiện đơs, den ală jơnau kơlôi sơnơng tồn lah dờng kung mìng sơnđờm bơh rài kis gùt dar să he lơm:“Bơta gơdan ờ mìng is pang sră do lơm gời ờ mờ văn học kung bè hơ\ sơl, sùm geh bơh sơn rờp bơh rài kis. Jơnau yal lòt nhơl sươn tơlir kung là jơnau yal rài kis gùt dar he sơl. Cau sền sră tàm Tây Nguyên, bè Daklak, Ban Mê sền den gơlơh bè sền go\ loh làng ngan ù tiah [òn lơgar, tu\ tơngai, jơnau yal, rùp hin Tây Nguyên gơ ơm tàm hơ\ uă ngan. Bơnơm Cư\ Mang, dà croh Kroa, dà dờng Năng…ală rùp hin hơ\ gơ gơs mờng quèng ngan tàm jơnau bơceh cih sră bơh a` dê, mờ cau sền sră kung neh quèng sơl. Jơnau yal do geh 39 jơnau ndrờm yal gùt dar ală jơnau yal tàm bơnơm Cư\ Mang, tàm Buôn Mê, tàm Tây Nguyên, den bơta gơdan sơnđờm geh bơh rài kis”.

Tơnơ\ pang sră jơnau yal lơyah “Tơngai tềng đăp mpồng đang trồ” mờ yal yau “Dà mat tơlir jù”, “Jơnau nhơl sươn tơlir” bơh Nguyễn Văn Thiện dê pơn jat tai ai geh uă bơta kờn gơboh bơh cau sền sră dê bơh ală jơnau đơs dềt rơhền, lơbơn lơmư, niam ngan mờ ngềt ngơ\t ngan, bơtơl tàm hơ\ là bơta nggàc dờng nisơna: “Nhơl tai ih, nhơl tai ih, trồ ờ go\ hềt àng ờ!”. Là dùl tàm ală kờn gơboh jơnau cih bơh Nguyễn Văn Thiện dê, bi Nguyễn Thị Đào, kis tàm [òn drà Buôn Hồ, càr Daklak, pà gi\t:“A` quèng mờ gi\t bi Thiện pơgăp 4 nam do, sơnđờm sền jơnau yal bơh Thiện dê bơh 2 nam do. Thiện geh bơta krơi is bơh tu\ tơngai bơh sơn rờp a` sền tus tu\ do, bơh pang sră “Tơngai tềng đap mpồng đang trồ”, ală jơnau yal geh tơngume [alhiă rlau, [ươn gi\t rlau gơ wèt mờ cau sền. Tus jơnau yal yau “Dà măt tơlir jù”, Thiện cih gơlơh wờl să ngan, jê sồt ngan bè làng bol Tây Nguyên. Mờ tu\ do jơnau yal pa do, neh tam gơl mờ dùl bơta cih krơi is ngan, jat jơnau đơs pơnyơu ndơ\p ndơr, đơs pơnyơu ndơ\p ndơr mơya bềng ngan rùp hin, mơya geh wơl dùl gùng lòt is là tàm jơnau yal bơh Thiện dê geh dùl rài kis is ờ ndrờm mờ dùl nă cau lơi ờ”.

Kung ndrờm bal dùl jơnau gi\t wa\ bè jơnau yal “Jơnau nhơl sươn tơlir” gơ wèt mờ uă cau sền sră, mò Trần Thị Ánh Nguyệt, cau tàm Mpồl cih sră mờ bơta niam chài càr Daklak, kung đơs là: văn bơh Nguyễn Văn Thiện dê là ală jơnau cih ờ gơtùi ờ sền dùl dơ\ ờ.“Tơnơ\ tu\ sền jơnau yal “Jơnau nhơl sươn tơlir” bơh Nguyễn Văn Thiện dê bơceh cih, a` sền go\ cau cih jơnau yal do gơlơh bè lam cau sền lòt sền dùl kơnhoàl ù tiah pa. Mờ bơta jơnau yal do, bơh mat sền go\ bơh dùl nă cau cih sră dê, jo\ jo\ mpờl go\ geh nùs nhơm bơh cau bơceh jơnau nri\ dê, mờ săp cih jơnau bềng bơta gơboh, cau cih neh đơs wơl bơta geh ngan tàm rài kis gam geh uă bơta kơlôi rơcang uă ngan bè bơta geh mờ roh bè kòn bơnus mờ mpồl bơtiàn bal mờ ală bơta ờ niam tàm tơl bơta ờ hềt sền go\ tàm rài kis dê. Tàm jơnau yal do, a` sền go\ cau cih jơnau do gơ lơh bè jat gùng cih sơlơ\u krơi is wơl, bơta sơlơ\u krơi is wơl gơlơh bè geh uă tàm tơl tơngume jơnau yal, rùp hin tờm geh tu\ là tus tơl jơnau nền cê. Tài bơh tơngo\ bơta sơlơ\u krơi is wơl den tàng cau cih jơnau yal do neh lơh geh dùl jơnau yal dùl rài kis ờ geh ngan mờ tu\ sền neh lơh pràn tàm nùs nhơm ngoh rơngac bơh cau sền dê”.

Ờ mìng là cau cih sră lơm, Nguyễn Văn Thiện gam là dùl nă cau pơgru cèng tơl akhar bơh he dê tus bơto kơnòm bơsram he dê in tơn. Dong kơnòm bơsram lòt tus mờ broă lơh cih sră mơkung bơto tơngkah mờ bơto pơlam ală jơnau kis niam dipal tàm rài kis. Nguyễn Văn Thiện, đơs bè do: “A` geh ù tiah is, kung là dùl nă cau pơgru bơto kơnòm sơl. Bơdìh mờ cih sră den pah ngai lòt bơto kơnòm, pah nam lòt bơto ală oh in bơta chài cih sră tàm ală sàl rlô bơkang bè Bơta [ô brê bơnơm, Kàl rlô bơkang tơlir, Bơnơm bơkàu…Den tàng bơdìh mờ cih ai cau dờng in, den neh geh bàr pe jơnau cih wèt tus ai ală oh dềt in sền…Bơh bơta bơto pơlam, lơh quèng, tàm pơndrờm den ală oh sền jơnau cih bơh a` dê mờ gi\t geh ală jơnau mờ a` kờn đơs bè kơnhoàl ù tiah Tây Nguyên, bè bơnơm Cư Mang, bè brê bơnơm dờng ơning ơnàng, bè ù tiah ring tềng hơđang bơnơm dờng…niam ngan mờ ngan ngồn là gam geh uă bơta kờn pal kơlôi sơnơng, mờ bơh hơ\ ală oh tih dờng rlau mờ geh uă ngan oh tu\ do neh ìa gai cih sră mờ cih chài ngan, niam ngan”.

Bal mờ bơta mờng chài mờr 20 nam lơh broă cih sră, jơnau yal “Jơnau nhơl sươn tơlir” bơh Nguyễn Văn Thiện dê pơn jat tai tơngo\ nùs nhơm niam ngan, bơta cih nền nòn ngan bơh tơl jơnau yal bơh he dê. Jơnau yal dơ\ do lơh tềl dùl bơta dờng kràn rlau bơh cau cih sră Nguyễn Văn Thiện dê, kơ\p kờn ngan dùl rài kis wil tơl mờ niam bơne\ rlau .

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến