VOV4.K’ho - Geh lơh mờ ai geh bơta jai pha tàm dùl tu\ tơngai lơyah, Kăc màng Nhai Phàm nam 1945 neh lời wơl uă jơnau bơsram kuơmàng ngan ai Đảng mờ làng bol he in, tàm hơ\ geh jơnau bơsram tam klac bal, ai làng bol lơh tờm. Jơnau bơsram do pơn jat tai geh ngui tàm dơ\ tam lơh mờ bol sò tơm Tây, bol sò tơm Mỹ mờ bơ\t bơtàu dà lơgar tu\ tơngai tam gơl pa mờ mu\t gơrờm bal mờ dunia

Kah wơl ală ngai do, ồng Hoàng Ngọc, nam do neh rlau 80 sơnam, kis tàm xã Tân Trào, kơnhoàl Sơn Dương, càr Tuyên Quang, yal: Pơgăp mờ do 72 nam, Bác Hồ bơh Cao Bằng rê tus Tuyên Quang nàng đơng lam broă kăc mạng tàm gùt lơgar. Ngai hơ\, Bác Hồ neh kơnờm tàm làng bol, bal mờ làng bol lơh broă kăc mạng.

Tu\ hơ\, kuang bàng lòt pơrjum Quốc dân Đại hội neh ơm tàm hìu ồng mờ bàr pe hìu bơnhă ndai. Ngai hơ\, jơh ală làng bol [òn lơgar ndrờm tam klac bal, jơh nùs dong kờl kăc mạng. Ală ồng mò dờng sơnam bơto tơngkah oh kòn, kòn sau lơh broă kăc mạng, ơruh pơnu mu\t tàm mpồl tự vệ đỏ, cau ùr piah kòi, gơm biăp piang drơng cau ling in.

Să tờm ồng Ngọc tu\ hơ\ là oh klau dềt 10 sơnam dờp kơnòl broă lòt ê rơpu mờ sền go\ cau krơi mat mu\t tàm [òn là rê yal mờ cau ling in gi\t. Kah wơl nùs nhơm kăc mạng duh hồl ngai hơ\, ồng pà gi\t:

“A` kah, tàm tu\ rơcang Pơrjum Dà lơgar mờ Quốc dân Đại hội, tàm do, cau bơh tiah ờ go\ geh mu\t mờ cau tàm do ờ go\ geh ai lik tus bơdìh, kuang bàng rê tus tàm do ndrờm geh cau lòt jun. Bè kuang bàng tơrgùm rê jơh tàm hìu a`.

Jơh ală làng bol duh hồl ngan rơcang, broă lơi kung kờ` lơm dong kờl lơm ai kăc mạng in. Lòt tus hờ hìu duh khuai, Bác Hồ sồr lơh broă lơi den làng bol lơh broă hơ\ bè lơh kloh niam ù tiah, tru\ gơm biăp piang ai Quốc dân Đại hội in.

Tơnơ\ tu\ Quốc dân Đại hội mu\t pơrjum, geh mpồl cau ala mat chờ gờm pơrjum dờng, mpồl hơ\ cèng bal phe, iar mờ 1 nơm kơnrồ chờ gờm pơrjum dờng. Bác Hồ bơh hơđang bơnàng hìu mù tus ưn ngài làng bol dong kờl kăc mạng”.

Kơnờm tam klac đềt mềr mờ làng bol, kơnờm tàm làng bol, ngui niam bơta pràn bơh làng bol dê, Đảng neh đơng lam làng bol he lơh Kăc mạng Nhai Phàm nam 1945 geh cồng nha.

Ồng Vũ Oanh- lài do là Kuang atbồ Mpồl kuang bàng ala mat kăc màng Hà Nội lòt pơrjum “Quốc dân Đại hội” tàm Tân Trào, lài do kung là Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng Dà lơgar, yal wơl bè do: Kăc mạng Nhai Phàm, tu\ Đảng ờ hềt yal loh làng kuang bàng đơng lam bồ, rơ\p mìng pa geh 5 rbô nă cau geh đảng lơm, bơh Mặt trận Việt Minh neh bơtòm tơrgùm rlau 20 tơlak nă làng bol lơh dơ\ kăc mạng ờ hềt geh bơh lài tus tu\ hơ\ tàm jơnau kah yau.

Ồng Vũ Oanh, đơs ngan: Ngan làng bol neh lơh kăc mạng lòt tus bơta jai pha.

“Đại hội Quốc dân tàm Tân Trào là pơrjum dờng bơh bơta tam klac, tam klac dờng jơh gùt jơi bơtiàn dê. Bác Hồ bơtòm tơrgùm, ai jơnau tam klac dờng nàng ai geh bơta jai pha.

Jơnau đơs tàm bơr “Tam klac, tam klac dờng, cồng nha, cồng nha, cồng nha dờng” mờ pal kơnờm tàm làng bol, ngui niam bơta pràn nàng ai geh bơta jai pha mờ geh làng bol là geh jơh ală bơta. Làng bol lơh tờm kăc mạng mờ làng bol lơh kăc mạng lòt tus bơta jai pha”.

Ai làng bol lơh tờm, tam klac, bơtòm tơrgùm làng bol mờ “ai bơta pràn he tơngklàs ai he in”, Kăc mạng Nhai Phàm neh lơh gơs dùl dơ\ kăc mạng làm uă, pràn kơldang ờ hềt sền go\ bal mờ gal ngan cau tus bal, ờ tam cah is jơi bơtiàn, jat yàng, cau pas halà cau r[ah, cau jak halà cau bơngơl, ờ tam cah is ală rơnàng làng bol tàm gùt lơgar.

Dơ\ ntàu tam lơh dờng hơ\ tơngo\ ai bơta pràn gùt jơi bơtiàn in. Phó Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân, ồng Lê Mậu Hãn, đơs bè do:

“Tơnơ\ tu\ Nhờk lơh gơlừ Tây den srơh kăc mạng bơtàu tơnguh. Bác Hồ jat sền ngan dơ\ hòi jà jơi bơtiàn bol he. Tàm ală tu\ hòi jà tam klac bal jơi bơtiàn hơ\, tềng đap bùng bi Mặt trận Việt Minh, bơh Đảng Cộng Sản dê, bơh hơ\ gơlik jơnau kăc mạng pal lam sồr hòi jà jơh gùt làng bol, lơh jat bùng bi jơi bơtiàn, hòi jà bơta pràn jơh gùt làng bol, khat cau công nhân, cau lơh broă sa sươn sre, cau geh bồ tơngoh jak, cau lơh sa kă bro…cau lơi geh nùs kờ` gơboh dà lơgar ndrờm geh jà lơh bal ală broă lơh dong klàs dà lơgar bơh Việt Minh dê”.

Jơnau bơsram jrô ơnàng ngan bè nùs nhơm tam klac bal, ai làng bol lơh tờm bơh Kăc mạng Nhai Phàm dê neh geh đòm jat mờ ngui tơnơ\ tu\ dà lơgar ring lơngai mờ kuơmàng tàm 30 nam mu\t lơh broă lơh tam gơl pa jat nùs nhơm “Bulah [ươn kàr lơi ờ go\ geh làng bol kung ờ jai sơl, bulah kal ke tus kàr lơi dilah geh làng bol den kung lơh jai jơh sơl”.

Bè hơ\, mơya tàm rài tam gơl pa, uă kuang bàng neh ờ go\ sền dờng màng jơnau bơsram kuơmàng do. Tàm Pơrjum dơ\ 12 bơh Đảng dê neh đơs dùl bơta geh ngan tu\ do là jơnau ơm ngài mờ làng bol bơh dùl bơnah ờ dùl êt nă kuang bàng, cau geh đảng dê.

Gơnoar lơh tờm bơh làng bol dê tàm uă tiah, uă broă gam gơtìp lơh tìs. Den tàng bè hơ\, Pơrjum dơ\ 12 bơh Đảng dê, đơs: “Pơn jat tai ngui niam làng bol lơh tờm mpồl bơtiàn ring bal, jơh ală gơnoar atbồ dà lơgar gơ rê mờ làng bol.

Làng bol lơh tờm pal geh lơh wil tơl, lơh niam tàm jơh ală broă bơh rài kis mpồl bơtiàn dê. Pal ai làng bol in lơh bal tàm jơh ală broă bơh ală broă lơh ală kơrnoat gơrềng tus bơta kuơ mờ rài kis làng bol dê”. Ồng Phạm Thế Duyệt, lài do là Ủy viên Bộ Chính trị, Kuang atbồ Ủy ban Mặt trận Dà lơgar Việt Nam, đơs là:

“Kuơmàng là broă lơh bè lơi ngui niam làng bol lơh tờm, Đảng đơng lam mơya pal ngui niam làng bol lơh tờm. Mìng geh ngui niam làng bol lơh tờm, den hơ\ sồng đơs ngan, broă Đảng sồr, tu\ lơh di halà ờ di.

Ờ go\ tu\ lơi pin wil wơl, mơya jat a` den pal geh bơta lơh nền tàm broă đơng lam bơh Đảng dê mờ ngui niam làng bol lơh tờm là “gùng dà” sền swì, gi\t ală bơta Đảng sồr geh lơh halà ờ”.

72 nam lòt gan, jai pha bơh Kăc mạng Nhai Phàm mờ jơnau bơsram tam klac bal, ai làng bol lơh tờm geh bơta kuơ jrô ơnàng ngan. Tờm kơ\, chi hơ\ sồng kơl jăp.

Tu\ do, jơnau jal mhar gơlik tus mờ ală kấp ủy Đảng, jơh ală anih lơh broă chính trị là pal pơn jat tai mu\t lơh niam làng bol lơh tờm tàm kơnă hơđơm; lơh gơs ală adat boh lam, sền dờng màng, hơ pơrgon, sền gàr gơnoar kòn bơnus, gơnoar mờ kơnòl cau làng bol tàm lơgar dê.

                                            Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến