VOV4.K’ho – Mờ bă brê ơnàng rlau 56 rbô lồ, bal mờ ală jơi chi che li la, brê dà lơgar Cư Amăng Mrai tàm càr Kontum geh rlau 600 jơi phan kis, tàm hơ\ geh 15 jơi phan kis pơn rơ ngan Đông Dương dê. Nàng sền gàr bơta li la sinh học, di mờ khà jờng phan lời wơl kah yau ASEAN, ală nam do, mpồl atbồ sền gàr brê dà lơgar Cư Amăng Mrai kung bè gơ noar atbồ tàm [òn lơgar neh geh uă broă lơh ngan tàm broă kơryan bơta ting mòc nàng sền gàr ală jơi phan kis tàm brê. Bulah bè hơ\, mùl màl ai go\, ờ hềt tu\ lơi phan kis tàm brê dà lơgar do geh ờ do ờ dă mờ li la sinh học den ngai sơlơ gơtìp gơmù:

Mìng tàm rlau 3 nhai do, kuang bàng, cau lơh broă Hạt kiểm lâm brê dà lơgar Cư Amăng Mrai neh tă sờr geh rlau 2 rbô nơm dă ală bơta. Geh mut tàm brê, mat sền go\ ală dă geh sơ\n tràl sơbil ngan, rơcang krơ\ jơng, yồng `ggko bơh phan dờng tus phan dềt bè prò, rơpài lơbơn niam… hơ\sồng gơtùi go\ broă sền gàr phan kis tàm brê bơh brê dà lơgar do dê là kal ke ngan. Lòt jat ală dă phan brê jòng git nđờ kơi sồ mờ ală bol ting mòc pa sơ\n, bi Rơ Manh Tý, cau lơh broă Trạm Đak Tao, Hạt kiểm lâm brê dà lơgar Cư Amăng Mrai mblàng bè do: “Khi pơnggàr kơ\, ờ geh gùng phan brê lòt den gơ pal yar dă. Pơnggàr kơ\ den ờ gơtùi gơ dô. Go\ tiah lơi ha pah den gơ mut là yar dă mơ. Oh mi kung pal sùm lòt tàm brê nàng sền, tă sờr dă, bol ting mòc phan brê ngai sơlơ tràl sơbil, sơ\n dă uă ờ huan lòt lơh broă, lòt sơ\n dă tàm brê den bol khi ờ lòt lơh broă tai”.

Dùl nă cau ting mòc phan brê gơtìp kup

Cau ting mòc phan brê ờm tàm brê dà lơgar Cư Amăng Mrai geh 2 bơta, dùl là ală cau lòt ting mòc mờng chài mờ 2 là làng bol ơm kis bơh jo\ tàm [òn lơgar sền broă ting mòc phan brê bè dùl bơta chài rơ gơi bơh yau. Ồng Đào Xuân Thuỷ, Phó kuang atbồ mpồl sền gàr brê dà lơgar Cư Amăng Mrai pà git, broă ting mòc phan brê gam lơh gơmù mhar ngan li la sinh học bơh brê dê. Kờ` kơryan broă ală bơta phan kis tàm brê gơs phan bơna kă bro, gơs phan sa tàm [àng `ô sa, mpồl neh pal lơh ngan lòt sền, sền gròi kơp kờ` tơmù tus khà lơyah ngan rlau jơh khà phan brê gơtìp yar dă. Ồng đơs: “Bol a` jàu kơnòl tờm ai mpồl kiểm lâm ală trạm tàm [òn lơgar in. Pah ngai, pah ngai pal lòt tàm brê, lòt sền mờ sền go\ ală dă geh sơ\n den pal tă sờr bè lơi nàng tơmù tus khà lơyah ngan rlau jơh ală phan brê gơtìp yar dă. Dơ\ 2 là bol a` sơlơ lòt sền, git\ go\ broă lơh tìs nàng lơh glài mờ bol a` bơyai lơh ală dơ\ mblàng yal tàm ală [òn nàng tơnguh git wă [òn lơgar in nàng sền gàr brê đơs bal, tàm hơ\ geh sền gàr ală jơi phan kis tàm brê.”

Khòm tơr gùm dă bol ting mòc phan brê sơ\n

Bulah neh bơyai lơh git nđờ rbô dơ\ lòt sền, jòi kup, mut lơh anih kơryan tàm ală tiah sùm gơtìp ală cau ting mòc phan brê mut, bè tiah [làng nhơt tàm thòng Ya Book, tàm gùng rơndeh 14C, ală gùng rơndeh càr rềp brê mờ lòt gan brê mơya bơta ting mòc phan brê tàm brê dà lơgar Cư Amăng Mrai ờ mìng ờ gơmù mờ gam ngai sơlơ gơlik geh uă rlau tai.

Dă phan brê dờng

Dilah tàm rlau 2 nam, bơh nam 2014 tus jơh nhai 5 nam 2016, kuang bàng, cau lơh broă tàm do tă sờr geh rlau 1 rbô 800 nơm dă den mìng tàm pơgap 4 nhai do, khà do neh gơguh tus rlau 2 rbô nơm dă phan brê ală bơta. Den tàng, bal mờ broă kơryan bơta ting mòc phan brê tàm brê, mpồl atbồ sền gàr brê dà lơgar Cư Amăng Mrai mờ gơ noar atbồ ală kơnhoàl: Sa Thầy, Ngọc Hồi, Ia H’Drai bơh càr Kontum dê neh pal pơgồp bal kơryan bơh ngài. Ồng Đào Văn Mạnh, Phó kuang atbồ hạt kiểm lâm kơnhoàl Sa Thầy pà git: “Hạt kiểm lâm kơn hoàl neh geh broă lơh bè đơng lam mpồl kiểm lâm ală cac geh tiah rềp nhàr mờ bă brê bơh brê dà lơgar Cư Amăng Mrai dê sơlơ tơnguh rlau tai broă mblàng yal, lam sồr làng bol ba` ting mòc phan brê. Neh bơyai lơh ki\ jơnau pơrgon mờ jơh ală hìu tac phan `ô sa tàm thị trấn Sa Thầy là ba` blơi, tac, ngui phan brê. Sơlơ lòt sền, jòi kup, ngan là sền gròi uă tàm ngai rlô mờ trồ mang.”

Cau lơh broă Trạm kiểm lâm Ya Book tă dă tàm brê

Jat kơlôi sơnơng bơh ală cau khoa học dê, brê dà lơgar Cư Amăng Mrai tàm càr Kontum ơm tàm sơne\ 3 Đông Dương. Tiah đah tô mattơngai mut rềp mờ tiah sền gàr phan geh is brê bơnơm Đông An Pha bơh lơgar Lào dê. Đah mattơngai mut rềp mờ brê dà lơgar Vinachay lơgar Campuchia dê. Bă tiah do pơgồp bal mờ jơi phan kis li la geh bơh lài neh lơh gơs Cư Amăng Mrai in bơta pràn dờng bè tơl bơta nàng gơ gơs dùl tiah sền gàr phan geh is brê bơ nơm dờng ngan kơnă dunia, mờ ală bơta chi che jơi phan kis, tiah kis pơn rơ ngan tiah Đông Nam Á dê. Bulah bè hơ\, dilah ờ gơtùi kơryan jơh bơta ting mòc phan brê bè tu\ do, den ngan là tàm tơngai ờ jo\, phan geh is bơh Cư Amăng Mrai dê digơlan gơtìp aniai kơn jơ\ ngan.

                                 Cau cih mờ yal tơnggit K’Duẩn