VOV4.K’ho – Tam pà bơta kờ` gơboh, dong kờl ală kơnòm dềt r[ah geh rài kis kal ke, kơnòm dềt kue\t kơlte nàng ală oh geh rài kis ờ bơtuah bơtoài geh tai bơta pin dờn brồ guh lơh ngan sơrlèt gan kal ke bơsram niam, tơrmù [à bơta jê sồt kòp tê jê să là broă lơh kuơ ngan, sùm geh Kes priă sền gàr dong kờl kơnòm dềt càr Dak Lak mu\t lơh tàm uă nam do. Bơh bơta sền gròi, dong kờl do, gi\t nđờ rbô nă kơnòm dềt tiah sar lơgar ngài, tiah uă kòl yan kal ke, kơnòm dềt kue\t kơlte bơh càr dê neh geh pơn dờm pơnđiang, bơtơl tai bơta pin dờn lơh ngan brồ guh tàm rài kis.

Rơ\p pa 10 sơnam lơm, mơya oh ùr Lê Mỹ Kim, kơnòm bơsram ơdu\ 5C, Hìu bơsram kai I Hà Huy Tập, kơnhoàl Krông Ana, càr Dak Lak neh pal ko\ng uă ngan bơta jê sồt muat jrùm, kòn đời jơh mè mờ bèp. Mò deh mè bơh oh Kim dê, pà gi\t “Tu\ oh pa tòm 5 sơnam, bèp oh dê gơtìp kòp ồm sa ru\ tàm să mờ chơ\t. Dùl nam tơnơ\ hơ\, tài rài kis kal ke, ờ geh priă jền sơm kòp, mè oh dê kung chơ\t sơl tài gơbàn kòp mprơm gơlik mhàm tềng tơngoh”. Ờ gam mè bèp, oh Kim geh mò deh mè oh dê dờp ròng siam sền gàr. Bulah rài kis hìu bơnhă kal ke ngan, mơya oh neh lơh ngan sơrlèt gan kal ke tàm rài kis mờ tơryang ngan tàm broă bơsram sră mờ neh gơ gơs là ùr kơnòm bơsram jak 5 nam sùm, geh pơgru mờ gơ\p bơyô kờ` gơboh uă ngan. Mơya, gùng lòt tus hờ hìu bơsram bơh oh dê gam uă bơta bòl glar kal ke, tu\ pah ngai oh pal lòt jơng dùl gơl gùng jòng 3 kơi sồ hơ\ sồng tus hờ hìu bơsram. Gi\t geh bơta kal ke, bòl glar hơ\, pa do, Kes priă sền gàr dong kờl kơnòm dềt càr Dak Lak neh pà oh in rơndeh coh kờp priă 1 tơlak mờ nggùl nàng oh in ờ bòl glar rlau tàm gùng lòt bơsram. Oh Kim đơs, bè do: “Rơndeh coh là phan pà geh bơta kuơ dờng màng ngan gơ wèt mờ oh, geh rơndeh coh den oh lòt bơsram gơ mhar rlau. Oh dan hơ là lơh ngan bơsram jak nàng ờ lơh roh bơta kơ\p kơnờm sùm bơh ồng mò, cau pơgru mờ jơh tơl nă cau dê”.

Ai gơ wèt mờ ồng Hoàng Văn Đệ, ơm tàm [òn Sơn Trà, ntum Bình Hoà, kơnhoàl Krông Ana gơlơh ngoh rơngăc ngan tu\ geh Kes priă sền gàr dong kờl kơnòm dềt càr Dak Lak jàu pà rơndeh chồl mờ tê ai oh Hoàng Văn Minh in là kòn klau ồng dê gơtìp ờ niam tàm tơngoh mờr 10 nam do. Rài kis hìu bơnhă ồng Đệ bòl glar kal ke ngan; ờ geh ù nàng lơh sa, ùr bơklau ồng pah ngai sùm pal lòt lơh broă apah, kòn klau den sùm gơtìp kòp jê, lơh sa ngai sơlơ kal ke ngan. Jơnau kơ\p kờ` geh rơndeh chồl mờ tê nàng [ươn tàm broă lòt rê mờ jun kòn lòt bơsram neh gơ gơs geh ngan tàm rài kis. Ồng Hoàng Văn Đệ, pà gi\t: “ Kòn gơtìp kue\t kơlte bè do geh gơnoar atbồ [òn lơgar sền gròi dong kờl pà rơndeh chồl den tàng chờ hờp ngan. Lài do geh rơndeh chồl neh klar ờ diơng mơya tài bơh kal ke den tàng ờ geh priă nàng blơi rơndeh pa. Geh rơndeh chồl mờ tê do den geh dong mè bèp ờ huan gơtìp bòl glar tu\ kơnđu kòn nàng gơtùi lơh geh ală broă ndai”.

Lê Mỹ Kim, Hoàng Văn Minh mìng là bàr tàm gi\t nđờ rơhiang nă oh dềt geh rài kis kal ke, kue\t kơlte geh Kes priă sền gàr dong kờl kơnòm dềt càr Dak Lak dong kờl. Bơh nam 2011 tus tu\ do, Kes priă sùm dong kờl ai mờr 400 nă oh dềt kòn đời ờ geh cau ròng siam sền gàr mờ rlau 1500 nă oh kue\t kơlte, dong kờl priă reh plai nùs, lơh pràn wơl să jan ai mờr 1500 nă oh dềt in mờ priă tă lơh là rlau 14 tơmàn, jàu priă dong kờl bơsram ai mờr 6 rbô nă kơnòm bơsram in, pà phan mờ dong kờl phan sa bơkah tơl pràn ai rlau 24 rbô nă oh dềt geh rài kis kal ke tàm ală ntum tiah sar lơgar ngài, tiah làng bol kòn cau in mờ kờp jơh priă lơh ală broă do là rlau 6 tơmàn. Ồng Lâm Đình Nhiên kuang atbồ Kes priă sền gàr dong kờl kơnòm dềt càr Dak Lak, pà gi\t: jơh gùt càr tu\ do kung gam rlau 9700 nă oh dềt kòn đời, 10.700 nă oh dềt kue\t kơlte. Tơngai tus, kes priă sền gàr dong kờl kơnòm dềt càr Dak Lak pơn jat tai hòi jà tă pơgồp priă jền nàng geh priă dong ală oh mờ hìu bơnhă tơrmù [à dùl bơnah lơi bơta kal ke, geh tai bơta pin dờn lơh ngan sơrlèt gan tàm rài kis: “Nam 2016, Kes priă sền gàr dong kờl kơnòm dềt geh pơn jat tai hòi jà ală mpồl cau tàm càr mờ bơh càr ndai, ală mpồl dunia nàng pơn jat tai lơh ală broă, bè: reh ờ niam tàm jơng te ai ală oh dềt gơtìp aniai bơh sơnơm khih dioxin, kơnòm dềt gơtìp kòp jê plai nùs bơh mè dehg. Bơdìh hơ\ tai, kung gam jơh nùs dong ală anih hìu bơsram kơnòm dềt tiah sar lơgar ngài, priă dong kờl bơsram ai ală kơnòm dềt r[ah sơrlèt gan kal ke bơsram jak lòt bơsram mờ rơndeh chồl mờ tê ai kơnòm dềt kue\t kơlte in”.

Bơh ală broă lơh ngan ngồn mờ geh kuơ ngan bơh Kes priă sền gàr dong kờl kơnòm dềt càr Dak Lak dê neh dong kờl tus gi\t nđờ rbô nă kơnòm dềt bơh càr dê sơrlèt gan ală bơta siău siar, kal ke bè phan bơna, tơrmù [à ală bơta jê sồt bè să jan, nùs nhơm, dong ală oh kis gơrờm bal niam rlau mờ rài kis.

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến