VOV4.K’ho - Bơh pria\ bơsơt cao su gơmù khà pria\ mờ ờ git tus tu\ lơi hơ\ sồng geh gơ guh wơl, den tàng ala\ mpồl lơh sa ka\ bro neh mut lơh broa\ tam gơl brê gơs tam cao su tàm 2 càr Kontum mờ Gialai neh gơtìp kal ke. Ala\ mpồl lơh sa neh ờ sền, khat lời, geh mpồl lơh sa ka\ bro geh lơh gơs tam chi tam ndai. Tu\ geh lơh broa\ lơh bơcri den pria\ cao su rlau 100 tơlak pria\ tàm dùl tấn, den tàng cao su geh tam tàm tiah lơi ờ sền tus bơta ù tiah, trồ tiah gơ geh gơ kờ` lah ờ. Tu\ do, pria\ cao su gơmù hơđơm 30 tơlak pria\ tơl tấn den ờ ua\ suơn cao su neh gơbàn kơl sang nàng geh tam bơta chi tam ndai.
Tu\ tơngai tàm ala\ nam 2008-2010, pria\ jền bơh bơsơt cao su gơguh jơnhua ngan, 1 tấn tac geh rlau 100 tơlak pria\. Kơnờm mờ cao su mờ neh geh ua\ ngan [òn làng bol ơm kis pas gơs mờ ua\ ngan ala\ hìu gơlang geh lơh git nđờ tơmàn pria\, gùng lòt, ồs đèng, hìu sơnơm ntum, hìu bơsram tàm do geh lơh niam ngan. Ua\ ngan ala\ broa\ lơh bơh broa\ lơh bơt bơtàu [òn lơgar pa gơtùi lơh geh tu\ geh suơn cao su. nam 2009, càr Gia lai neh khin cha rơndap geh rlau 60 rbô lồ ba\ brê sar, brê làc mờ ù brê nàng tam pa 50 rbô lồ cao su. Geh 16 mpồl lơh sa ka\ bro, mờ 44 broa\ lơh ơpah ù geh càr ky\ sra\.
Cao su tam tàm ù klàr gam chơt ro rhời
Ồng Mai Ngọc Bình gơnoar jat jơng atbồ mpồl lơh broa\ sa geh kơnòl dùl na\ sa cao su Cư\ Sê geh đơs la: Mpồl chờ ngan bè at geh bìang tu\ geh broa\ lơh tam gơl 3.100 lồ brê tàm ntum Ia Lâu, kơnhoàl Cư\ Prông gơs tam cao su. Dùl anih lơh sa suơn dờng pa di mpồl cao su Cư\ Sê neh geh crơng gơs, hơ\ la anih lơh sa suơn dờng cao su Ia Lâu. Ma\y mok geh ai ngui nàng mus brê ai ù tam cao su. 300 na\ kong nhơn gam rwah mut lơh broa\ nàng lơh suơn ờng sơntìl mờ tam cao su. Mpồl cao su Cư\ Sê la mpồl lơh sa ka\ bro geh pràn ngan bè lơh sa mờ geh bơta mờng ua\ ngan tàm broa\ tam, tơnhàu bơceh cao su. Mơya, mờ broa\ lơh tàm Cư\ Prông, mpồl neh dờp bơta ờ geh cồng nha, lời wơl tơnơ\ geh bơcri rlau 7 nam mut lơh. Ồng Mai Ngọc Bình đơs:“Bè broa\ ơm wơl bơcri lơh sa den mpồl neh sơnơng nền nòn ngan mờ kờp du\ nền nòn ngan, khao học ngan. Tus tu\ do, bol a` geh ai go\ broa\ lơh bol a` dê la di. Broa\ lơh pơnjat tai, dilah geh dà lơgar ai tam gơl ala\ ba\ ù neh tam cao su ờ di pal, ờ geh cồng nha gơs tam ala\ chi tam ndai den mpồl bol a` geh broa\ lơh nàng geh ngui jơh geh cồng nha ba\ ù neh geh jàu mờ ala\ cah tam di pal tàm ba\ ù do mờ ngan ngồn la geh sền gàr tus rài kis phan bơna, nùs nhơm bơh kong nhơn, làng bol kòn cau kis bơh yau mờ bol a` neh rwah ai tơmut khi lơh kong nhơn bơh nam 2010 tus tu\ do neh geh rài kis niam”.
Mpồl cao su Cư\ Sê la mpồl lơh sa ka\ bro geh bơnga\ den tàng khi ờ gơ tam gơl is broa\ lơh mờ broa\ geh tam gơl gơs tam chi tam ndai tu\ ờ hềt ai geh.
Ồng Hồ Phi Hùng gơnoar atbồ Anih lơh sa suơn dờng Ia Lâu kềng gah suơn cao su tam 6 nam.
Bi Trung Văn Đông kong nhơn Tổ 2, anih lơh sa suơn dờng Ia Lâu ai git, bi geh mut kong nhơn bơh nam 2010. Tu\ do, tờm cao su geh gơbàn ờ niam tai bơh bơta kis mờ chơt, den tàng bi mờ git nđờ rhiang kong nhơn tàm do ờ kơnờm tus ngai tơnhàu bơsơt. Rài kis jơh ala\ kong nhơn tàm do ndrờm kal ke lơm:“Oh kờ` lơh mbè lơi nàng mpồl mờ mpồl lơh sa dờng dong bơta kờ` bơtàu tơngguh rài kis kong nhơn kờ` kong nhân geh tai pria\ jền. Tài rài kis bơh kong nhơn tàm do sền suơn chi ờ dờng pràn den tàng kong nhơn dil ngan gơbloh”.
Ala\ lô cao su neh 6 sơnam bơh anih lơh sa suơn dờng Ia Lâu yòp ryòi, tờm ờ dờng. Do la tiah brê klòng, tap ù hơđang ờ lơ ut, mìng bơh 20 tus 30 phơng, hơđơm la ù kơnềt mờ lu\ lơm. Ồng Hồ Phi Hùng gơnoar atbồ anih lơh sa suơn dờng cao su ia Lâu ai git: Ua\ ba\ ù neh pal tam sùm ua\ dơ\ mơya cao su gam sùm chơt. Tàm 3.100 lồ brê tam gơl, anih lơh sa suơn dờng neh tam 2.180 lồ cao su. Tu\ do, mờ 1.540 lồ cao su dờng ờ pràn, gam 940 lồ ờ dờng mờ cao su gơbàn chơt. Mpồl cao su Cư\ Sê neh mut lơh ua\ ngan broa\ lơh, jà ala\ cau jak lam bồ bè ù, bè chi tam tus sền mùl màl, jòi gùng nàng bơsong geh. Mơya jơh ala\ jơnau đơs lồi dut la tờm cao su ờ gơtùi dờng pràn tàm ù tiah do. Ồng Hùng đơs:“Suơn chi tàm anih lơh sa suơn dờng bol a` atbồ la 2.180 lồ, tàm hơ\, geh mờr 1 rbô lồ den la suơn chi tờm ờ dờng pràn. Bơta pràn bơh chi gơbàn cruan, gơlam broa\ tuh lơh sa bol a` dê gơmù lơyah, tu\ do mìng 1 tơlàk pria\ tàm dùl lồ. Bơh brê klòng den ù, tap ù ờ lơ ut, rơyas gơ mut gơ tup mo tềng ù kơnềt den tàng suơn chi ờ gơ dờng pràn geh”.
Tus di tu\ do, càr Gia Lai neh geh 44 rơndap broa\ mờ kờp jơh geh tus 32.400 lồ ù geh tam gơl gơs tam cao su. Bulah bè hơ\, ala\ mpồl lơh sa ka\ bro mìng rơp tam geh 25.200 lồ. Rlau 1/3 ba\ ù chi do gơ ờ dờng mờ gơbàn chơt. Tiến sĩ Nguyễn Huy Hùng kuang jat jơng atbồ gah lùp sền mờ rơndap brê, đơs: “Tàm broa\ lơh tam gơl ngui ù geh ờ ua\ broa\ lơh dờng mờ bol he ờ hềt sền sơnơng bơta pràn gơ kờ` bơh ala\ bơta chi tam. Pơnyơu bè geh pờ ơnàng ba\ ù tam cao su. Tu\ do ờ ua\ tiah, ngan la brê klòng, den chi gơ dờng ờ pràn ngan, ờ dờng geh mờ ờ ua\ chi neh gơbàn kơl”.
Ba\ ù tam cao su bơh Anih lơh sa suơn dờng Ia Lâu-Mpồl cao su Cư\ Sê tàm kơnhoàl Cư\ Prông gơbàn chơt mờ ờ dờng.
Cồng nha bơh lơh sa mpồl bơtìan bơh broa\ lơh bơtàu tơngguh 50 rbô lồ brê tàm ù brê ờ geh chi tàm Gia Lai ờ cèng geh broa\ lơh geh jàu. Ờ ai geh broa\ lơh, tơngguh pria\ geh cau lơh broa\ in, ờ pơ gồp sang sơbì jơgloh tơmù rbah tàm làng bol kòn cau kis tàm tiah rơndap broa\, ờ hềt lơh geh rơndap phan bơna, bơtàu tơngguh lơh sa mpồl bơtìan bal mờ sền gar ngap lơngai dà lơgar tàm tiah nhàr lơgar. Ồng Nguyễn Đức Hoàn kuang jat jơng at bồ anih duh broa\ làng bol càr Gia Lai ai git:“Càr geh ai sền wơl, mờ geh ala\ broa\ ai tơlik la: Mờ ala\ ba\ cao su chơt hala ờ dờng bơh mpồl lơh sa ka\ bro ờ bơcri hala ờ geh bơta mờng tàm lơh sa ka\ bro den bơta chi tam do den pal pơnjat tai geh bơcri sền gàr, hala tam pa, tài cao su la chi tam jo\ sơnam mờ bol he pal dờp khà pria\ tu\ gơguh, gơ mù. Mờ ba\ cao su chơt, ờ dờng bơh ù tiah klàr den pal lơh broa\ lơh tam gơl chi tam ala\ bơta chi tam ndai geh cồng nha rlau”.
Mùl màl tàm Gia Lai, ờ ua\ mpồl lơh sa ka\ bro neh tam gơl is broa\ ngui ù, lơh ờ niam rơndap bơh broa\ lơh sa, geh tam is tàu, tam nhơt, lơh ơnàng suơn dờng ròng ua\ kơnrồ tàm ba\ ù neh geh jàu nàng tam cao su. Mơya, tàm dùl jơnau geh ho jơnau lùp bơh cau ai tơnggit jơnau đơs Việt Nam, anih duh broa\ làng bol càr Gia Lai đơs tờm: “Càr gam lam sôr ala\ mpồl lơh sa ka\ bro ơpah mpồl dong pơlam, tus sền, sền wơl nền bơh tài gơlam tus chi tam cao su ờ dờng mờ chơt. Dilah git loh bơh ù tiah ờ gơ kờ` den geh sồr mpồl lơh sa ka\ bro tam wơl brê. Dilah ba\ ù do ờ gơ kờ` mờ ala\ chi brê tam den mpồl lơh sa ka\ bro geh rwah wơl ala\ chi tam ndai di pal, lơh rơndap bơcri nền nòn, anih duh broa\ làng bol càr geh lam sồr ala\ gah, sơnah lơh broa\ geh gơnoar tus sền, trơ gùm kờp, yal wơl mờ Gah lơh broa\ sa mờ bơtàu tơngguh [òn lơgar, kuang gơs gơnap gơnoar atbồ hơđang rlau jơh dà lơgar sền mờ geh jơnau lam sồr”.
Neh geh 44 broa\ lơh mờ kờp jơh ba\ ù geh tus 32.400 lồ, tàm hơ\ geh 29.188 lồ brê ờ gam chi geh anih duh broa\ làng bol càr Gia Lai jàu tus ala\ mpồl lơh sa ka\ bro lơh làc dòr nàng tam cao su. Tu\ do anih duh broa\ làng bol càr geh gùng “ mpồl lơh sa ka\ bro geh rwah lài ala\ bơta chi tam ndai, geh rơndap broa\ lơh bơcri nền nòn...”. Ngan la bơta hơ\ geh lơh ala\ broa\ lơh neh gơ tam gơl is geh ơnàng gùng rlau tàm broa\ geh lơh di pal bơta sra\ nggal tam gơl broa\ ngui ù nàng geh kuơ is ?
Kờ` sền jơnau cih dơ\ dùl, clik hơđơm do.
Kờ` sền jơnau cih dơ\ bàr, crik hơđơm do.
Cau cih mờ yal tơnggit K’ Brọp
Viết bình luận