VOV4.K’ho – Tàm gùng Hồ Chí Minh gam sơnđan là Gùng rơndeh dờng 14, gơl lòt gan kơnhoàl Cư\ Pah, càr Gia Lai dê pa gơbàn rềs àr gùng lòt ngòt rơngơ\t ngan đah rơndeh măy mờ rơndeh lơ òr, lơh 5 nă cau chơ\t mờ 9 nă cau ndai gơtìp sồt să. Dơ\ rềs àr ngòt rơngơ\t ngan do neh gơ lời wơl jơnau rơngòt ngan sùm tus mờ uă cau in bè rơndeh lơ òr. Mơya, tơrgùm kờp ngan ngồn tàm tiah Tây Nguyên dê, khà hoàc hươr aniai bè kòn bơnus mờ phan bơna bơh rơndeh lơ òr lơh aniai là dùl e\t ngan pơndrờm mờ rơndeh dờng halà rơndeh măy. Bè hơ\, kờn pal atbồ rơndeh lơ òr bè lơi?.

Làng bol [òn Tơ Vơn 2, ntum Ia Khươl, kơnhoàl Cư\ Pah, càr Gia Lai kung gam ờ hềt jơh nrơ\t ndơl sơl tơnơ\ dơ\ rềs àr gùng lòt ngòt rơngơ\t ngan gơbàn tàm màng ngai 27/11 pa do đah rơndeh pơndiang phan mờ rơndeh lơ òr tàm gùng Hồ Chí Minh, lơh 5 nă cau chơ\t mờ 9 nă cau ndai gơtìp sồt să. Jat jơnau yal bơh cau măi rơndeh pơndiang phan mờ jơnau đơs pơndu\t bơh gah lơh broă geh gơnoar càr Gia Lai dê, cau măi rơndeh pơndiang phan măi rơndeh tàm tu\ să jan gơdan bi\c ngan, ờ sền ngac tu\ măi mờ tơm bơh tơr è rơndeh lơ òr lơh gơbàn rềs àr. Loh làng, rơndeh lơ òr mờ ală cau đìh tềng hơđang rơndeh hơ\ mìng là cau gơtìp aniai lơm. Ồng Mai Văn Trọng ơm tàm ntum Ia Khươl, kơnhoàl Cư\ Pah, càr Gia Lai ngui rơndeh lơ òr neh uă nam do, pà gi\t: “Rơndeh lơ òr do den bol a` lòt kềng gah gùng lơm mờ ờ go\ khin lòt tàm dơlam gùng ờ. Đơs bè bơta ngòt rơngơ\t den mìng geh ală rơndeh dờng lơm ai rơndeh lơ òr den lòt rơle\, ờ go\ lòt mhar gi\t nđờ jơ\t kơi sồ ờ mờ rơngòt gơbàn rềs àr”.

Tu\ do, rơndeh lơ òr kung gam là rơndeh geh ngui tàm uă ngan broă, geh cồng nha mờ geh kuơ ngan tus mờ lơh broă sa sươn sre tàm Tây Nguyên mờ ờ hềt geh rơndeh lơi ndai gơtùi ala gơ. Broă dong kờl cau lơh broă sa tam gơl rơndeh lơ òr mờ rơndeh ndai lơngăp lơngai ờdo ờdă rlau ờ hềt geh lơh. Tàm tu\ hơ\, tàm uă tiah bơh càr Gia Lai dê đơs is mờ bơh Tây Nguyên dê đơs bal, Gùng rơndeh dờng là gùng lòt tờm ngan nàng lòt lơh broă sươn mìr. Ồng Rchom Mạnh, ơm tàm [òn Tơ Vơn 2, ntum Ia Khươl, kơnhoàl Cư\ Pah, đơs: “Làng bol mìng geh rơndeh lơ òr lơm ngui nàng pơndiang phan. Tu\ do, mờ kơryan ờ ai rơndeh lơ òr in lòt tàm gùng rơndeh dờng, den làng bol kal ke ngan, ờ gi\t ai rơndeh lơi nàng pơndiang phơng sih, pơndiang kơphê mờ pơndiang cau”.

Đơs bè ală dơ\ rềs àr gơbàn tàm gùng Hồ Chí Minh ai go\, uă ngan jơh ală dơ\ rềs àr ngòt rơngơ\t ndrờm gơ rềng tus rơndeh năc mờ rơndeh pơndiang phan, mờ jơnau bơh tài gơbàn là tài bơh lòt mhar, lòt gơlềng gơlàng, ờ gi\t kơrya. Dơ\ rềs àr gùng lòt gơbàn tàm kơnhoàl Cư\ Pah, càr Gia Lai dê pa do kung là jơnau bè hơ\ sơl. Tàm tu\ hơ\, 2 nam lài do, jơh gùt càr Gia Lai geh mờr 40 nă cau chơ\t gơrềng tus rơndeh lơ òr, geh tus pơgăp 6% tàm kờp jơh khà cau gơtìp chơ\t. Ai khà dơ\ rềs àr gùng lòt gơrềng tus rơndeh lơ òr mìng geh pơgăp 1% lơm. Ndrờm bè hơ\ sơl, tàm càr Dak Lak rềp mờ càr Gia Lai, bơh bồ nam 2012 tus nhai 05/2014, geh 38 nă cau chơ\t gơrềng tus rơndeh lơ òr, geh khà hơđơm 5%. Bè hơ\, pơndrờm mờ rơndeh pơndiang phan mờ rơndeh năc den khà rơndeh lơ òr lơh gơbàn rềs àr gùng lòt là dùl e\t ngan, mờ khà cau chơ\t kung ờ huan uă rlau. Mơya, gah lơh broă geh gơnoar kờn pal geh broă lơh atbồ niam mờ kràn cê rlau tai tàm broă lơh glài ală cau măi rơndeh lơ òr lơh tìs. Broă kơryan ờ ai rơndeh lơ òr in lòt tàm gùng rơndeh dờng là ờ gơtùi ngan, mờ kờn pal cih loh làng bè tu\ jiơ lòt rê tàm ală gơl gùng do, mùl màl là pal kơryan ờ ai rơndeh lơ òr in lòt tàm trồ mang. Bulah neh geh jơnau cih bơh adat boh lam dê gơrềng tus rơndeh lơ òr, bè: sền gàr niam ờdo ờdă măy mok, geh sră măy rơndeh, mờ ờ go\ di pơndiang cau, mơya broă atbồ kung gam uă ngan kal ke mờ ờ hềt kràn sơl, den tàng kung gam gơbàn uă rềs àr pơlai ngan gơlik geh. Ồng Bùi Văn Bẩy ơm tàm [òn drà Ia Ly, kơnhoàl Cư\ Pah ngui rơndeh lơ òr neh uă nam do, đơs: “Rơndeh lơ òr do mìng ngui bè là rơndeh ngui tàm broă lơh sa lơm gời, ngui nàng pơndiang phơng sih, kơphê. Gơ wèt mờ broă pơndiang cau là ờ gơtùi ngan. Tài bơh bơta do ờ geh bơta sền gròi bơh dà lơgar dê, ờ geh anih lơh broă lơi sền gròi ờ, roh uă ngan bơta lơngăp lơngai ờdo ờdă tus mờ màng kis bơh ală cau đìh tềng rơndeh hơ\ dê”.

Jat tơrgùm kờp, jơh gùt càr Gia Lai tu\ do geh rlau 25 rbô nơm rơndeh lơ òr. Tơnơ\ dơ\ rềs àr ngòt rơngơ\t ngan gơbàn tàm mang ngai 27/11 pa do lơh 5 nă cau chơ\t mờ 9 nă cau sồt să, ală gah lơh broă geh gơnoar bơh càr Gia Lai dê gam jơh nùs mu\t lơh ală broă lơh sền gròi atbồ tus mờ rơndeh do. Ồng Nguyễn Hữu Quế kuang atbồ Gah Gùng lòt pơndiang phan càr Gia Lai, pà gi\t: “Jat jơnau cih bơh adat boh lam dê, tu\ do kung gam ai gơnoar rơndeh lơ òr in lòt tàm ală gùng bơh hìu tus tàm sươn mìr nàng lơh broă, ai broă lòt tàm gùng rơndeh dờng den gơtìp kơryan jơh ờ ai lòt. Nàng lơh bè lơi sền gàr ai rơndeh do in, lơh geh tơl ală bơta dong kờl làng bol in, bol a` neh geh sră nggal sồr Anih duh broă làng bol ală kơnhoàl jơh ală rơndeh lơ òr gam lòt rê tàm gùng, ală cau lơi măy rơndeh neh bơsram mờ geh pà sră măy rơndeh. Nàng bơh hơ\ bol a` geh broă rơndăp lơh bơto bơtê, pơlam cau măy rơndeh in gi\t wa\ adat boh lam mờ geh pà sră măy rơndeh khà A4 nàng geh tơl bơta gơtùi ngui rơndeh do lòt rê tàm gùng”.

Bơta geh ngan tàm càr Gia Lai đơs is, Tây Nguyên đơs bal, rơndeh lơ òr kung gam là rơndeh ngui tàm uă ngan broă, geh cồng nha mờ geh kuơ ngan tàm broă lơh sa sươn sre. Bơta geh ngan kung ai go\, pơndrờm mờ ală rơndeh ndai, khà rềs àr gùng lòt gơrềng tus rơndeh lơ òr là dùl e\t ngan. Broă lơh jat ală jơnau sồr tus mờ rơndeh do kờn pal geh sền sơ wì bơta is rơmis bơh tiah do dê tàm tu\ tơngai ờ hềt geh rơndeh ndai ala. Bơh hơ\, geh ală gùng dà broă lơh geh cồng nha tàm broă atbồ, ngui rơndeh lơ òr, lơh geh bơta ring dùl nùs bal tàm làng bol [òn lơgar.

          Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến