VOV4. K’ho - Kơrnuat sồ 1956 bơh Gơnuar atbồ lơgar bè bơto broa\ lơh tus cau lơh broa\ tàm [òn lơgar la dùl broa\ lơh di ngan, nàng dong ai geh  broa\ lơh,  bơtàu tơngguh khà rài kis tus làng bol. Bulah bè hơ\, tàm càr Kon Tum, broa\ lơh do gam geh mut lơh gơja\ gơjal ngan, lơh rlau ir, den tàng neh ngui tìs broa\ lơh tus rlau 73 tơmàn pria\ bơh ala\ khà  pria\ broa\ lơh krơi is nàng geh lơh Hìu bơto broa\ lơh tàm ala\ kơnhoàl. Bơta bơto broa\ lơh tàm do gam ai go\ ala\ broa\ ờ niam, lơh hoàc hươr dờng ngan.

Văm Lem là ntum mìng lơh broă sa sươn sre lơm bơh kơnhoàl Đak Tô, càr Kon Tum dê. Jơh dùl ntum geh rlau 2 rbô nă làng bol, uă ngan là cau Sơdàng. Broă bơto broă lơh ai cau lơh broă bòn lơgar in jăt Kơr nuăt sồ 1956 bơh Gơnuar atbồ lơgar dê geh gơnuar atbồ ntum kơ\p kơ nờm geh là broă lơh dong làng bol tơr mù rbah.

Bàr nam, bơh nam 2010- 2011, Anih tờm bơto broă lơh kơnhoàl Đak Tô, di Gah Lơh broă cau ling sồt să mờ mpồl bơtiàn càr Kon Tum neh pờ 2 ơdu\ bơto broă lơh. Ơdu\ bơto tam phan sa mờ 39 nă cau bơ sram mờ ơdu\ bơto tàn phan geh 28 nă cau bơsram. Mơya, tơ nơ\ tu\ geh bơto broă lơh, ờ hềt geh sền go\ bơta gơ tam gơl uă lơi tàm broă lơh sa bơh làng bol dê. Bi ùr Y Hiền atbồ Mpồl cau ùr bòn Đak Xang, ntum Văn Lem, pà gi\t: Ờ go\ geh cau ùr lơi kis geh mờ broă tàn mai phan ờ. Tàm 15 nă cau geh bơto broă lơh, tu\ do mìng geh 3 nă bi ùr là Y Nga, Y Thuý mờ Y Phiên jo\ jo\ hơ\ sồng gam tơbồl ồi àu sèt tàm hìu bơnhă in. Bi ùr Y Hiền đơs là bòn bi dê ờ go\ kờn uă ir cau gi\t tàn mai phan bè hơ\ ờ, mờ ală bòn ndai kung bè hơ\ sơl.“ Jơh bơsram den oh mi kơ\p kờn ngan geh mai phan nàng gơ in geh broă lơh sùm ai oh mi in lơh. Hơ\ sồng tu\ neh jơh bơ sram, dan mờ pơgru jòi bà ală anih lơh broă sùm yal mờ ală oh mi in nàng gơtùi lòt lơh broă, mờ neh jo\ bàr pe nam do kung ờ hềt geh pơgru đơs wơl sơl. Tus tu\ do, oh mi pal ơm tàm hìu, ơm gời bè hơ\ lơm”.

Cồng nha gròi sền pa do bơh Mpồl duh broă ala mat làng bol càr Kon Tum dê ai go\, dùl bơta geh ngan pal kơlôi rcăng ngan, hơ\ là uă ngan cau lơh broă tơ nơ\ tu\ jơh bơsram broă lơh, ờ gơtùi ngui jơnau neh bơsram tàm broă lơh ngan ngồn lơh sa kă bro. Ngan ngồn bè tàm ntum Ngọc Réo, kơnhoàl Đak Hà, tơ nơ\ pe nam pờ ơdu\ bơto thợ lơh phan tơl niam mờ ròng sur ai gi\t nđờ jơ\t nă cau lơh broă in, mìng geh dùl hìu lơm ròng geh 2 nơm sur. Den tàng bè hơ\, jăt ồng Lê Văn Tuấn kuang atbồ Mpồl lơh sa-kes priă Mpồl duh broă ala măt làng bol càr Kon Tum yal, khà cau lơh broă ngui jơnau neh bơsram nàng lơh broă geh cồng nha ngan ngồn là dùl ê\t ngan.“ Jăt a`, den 45% hơ\ là he cih gời tàm sră pơ àr lơm. Bơh bơta geh ngan, a` ngòt là 5% ờ tus sơl, mờ ờ go\ di đơs là tus 10% ờ. Ală anih lơh broă geh gơnuar pal kơlôi sơ nơng wơl, neh bơto broă lơh nàng lơh broă lơh? Mờ ờ go\ di là bơto nàng geh tơm priă ờ.”

Bal mờ ală jơnau ờ dipal gam mpờl go\ tàm săc rơ wah broă lơh, tàm cồng nha bơto bơtê, kung sền go\ pơhì pơhà uă ngan broă bơcri priă lơh phan bơna ai ală Anih tờm bơto broă lơh tàm tiah do in. Tus tu\ do, càr Kon Tum geh 11 anih bơto broă lơh jăt Rơndăp broă lơh 1956, gơguh 8 anih pơndrờm mờ nam 2010. Ală anih tờm bơto broă lơh kơnă kơnhoàl bơh càr dê ndrờm geh phan bơna mờ kờp jơh priă tă lơh ê\t ngan rlau jơh kung là bơh 9 tơmàn 500 tơlak rlau hơđăng.

Geh kơnhoàl bè Đak Hà, gam bơcri tai rlau nggùl khà priă bơnàng jă nàng tơnguh priă lơh niam bơh ală hìu măi pơlam lơh broă điện- điện tử; hìu măi pơlam lơh niam wơl rơndeh rơndồ- măi mok; Hìu măy pơlam lơh dơm chi niam…hơ\ sồng uă ngan khuă mpồng lời gời. Jơnau dờng màng lơh ală anih tờm bơto broă lơh ndrờm gơ om tàm bơta ờ geh cau bơsram, jăt ồng Phạm Lạnh kuang jăt jơng atbồ anih tờm bơto broă lơh kơnhoàl Ngọc Hồi là tài bơh gah broă bơto bơtê uă ngan là broă lơh sa sươn sre, broă pờ ơdu\ tơn tàm ntum, tàm bòn dra bươn rlau ai cau bơ sram in pơndrờm mờ bơyai lơh tàm anih tờm bơto broă lơh.“ Jăt jơnau đơs bơh anih tờm bơto broă lơh dê, den bơ sram broă lơh tàm càr dơ\ dùl là ờ huan roh uă tu\ jiơ bơh cau lòt bơ sram broă lơh dê. Dơ\ bàr là dipal mờ tơngai kàl lơh sa bơh cau lơh sră dan bơ sram dê. Dơ\ pe là priă dong kờl bơh dà lơgar dê pơnyơu bè 15 rbô đong dùl ngai tus mờ dùl nă cau lòt bơsram, priă lòt rê cau bơ sram ir jơh uă ngan. Anih tờm bơto broă lơh ndrờm bè bơyai lơh pờ ơdu\ bơto tàm ală ntum, bòn drà, uă ngan là tàm ală anih tờm bơsram làng bol bòn lơgar bơh ntum dê. Gam wơl là lơh tàm ală Hìu chài rơ gơi tàm ală bòn”.

Jơnau pal đơs ngan tàm do là, bulah ờ hềt geh jơnau kờn bè hìu măi, phan ngui măi mok drơng broă bơto broă lơh in, mơya, uă tiah tàm càr Kon Tum kung gam jơh nùs hòi jà lam sồr nàng geh bơcri priă gờn. Nam 2010, Anih tờm bơto broă lơh Măng Đen, kơnhoàl Kon Plông geh bơcri tai 28 tơmàn priă nàng lơh niam wơl mờ lơh ơnàng gơs 2 anih. Tơ nơ\ tu\ bơcri priă lơh, hìu măy bơh anih tờm bơto broă lơh do dê ndrờm bè lời gời lơm, ală phan ngui măi mok drơng tàm broă bơto broă mai phan, điện, vi tính kờp priă mờr 2 tơmàn kung lời gời lơm. Bal dùl tu\ hơ\ bal, tàm ntum Đak Ruồng, kơnhoàl Kon Braih, rềp mờ kơ nhoàl Kon Plông, dùl anih tờm bơto broă lơh tai bal mờ gơnoar broă ndrờm bè do sơl kung gam pơn jăt tai geh bơcri priă lơh.

Mìng 3 nam do, càr Kon Tum neh gơ jă gơ jal lơh bơ tơl anih tờm bơto broă lơh tàm ală kơ nhoàl: Ngọc Hồi, Sa Thầy, Đak Glei…Tài bơh lơh gơ jă gơ jal, lơh ờ niam, lơh nàng sa priă, den tàng gah lơh broă geh gơnuar càr Kon Tum neh ngui tìs ờ di broă rlau 73 tơmàn bơh ală bơnah priă krơi is nàng bơcri lơh Anih tờm bơto broă lơh tàm ală kơ nhoàl. Mờ cau gơ rềng tơn tàm broă do là ồng Hà Văn Cường kuang jăt jơng atbồ anih tờm bơto broă lơh kơnhoàl Đak Hà kung đơs là, bè hơ\ là ờ hềt dipal, dilah ờ kờn đơs là pơhì pơhà uă ngan.“ Jơh ală anih tờm bơto broă lơh sền bal là phan bơna geh lơh dờng ngan. Ală hìu măi lơh phan, ală hìu măi pơlam lơh kung dờng ngan sơl. Broă lơh nàng bơto bơtê tus mờ cau lơh broă bòn lơgar tơngai do là ờ hềt dipal ngan, mơya jăt a` den tơngai tơ nơ\, tu\ jơnau gi\t wa\ bơh làng bol dê kung bè lơh sa bơh Việt Nam dê bơtàu tơnguh rlau, ală mpồl lơh sa kă bro uă rlau, den bơto broă lơh tơr gùm bal tàm ală anih do là gơ niam rlau”.

Bơto broă ai cau lơh broă bòn lơgar in là dùl gùng dà broă lơh dờng bơh Đảng, Dà lơgar dê bal mờ ală jơnau kờ` ngan ngồn là kờn lơh geh broă lơh, tam gơl broă lơh, lơh geh tai priă jền mờ bơtàu tơnguh rài kis ai làng bol bòn lơgar in…Mơya, tơnơ\ rlau 5 nam càr Kon Tum lơh jăt Kơrnuat sồ 1956, bal mờ cồng nha lơh geh dùl ết ngan ir, kung mpờl go\ ală bơta ờ hềt dipal mờ pơhì pơhà, pal geh bơta lơh niam wơl di tu\ nàng Kơrnuat do ngui geh cồng nha, ngan ngồn là bơta niam ai cau lơh broă bòn lơgar in.

                                                }au mblàng Lơ Mu K’ Yến.