VOV4.K’ho-Càr Kontum geh chi sơnơm uă ngan. Cồng nha lùp kờp bơh Bộ Y tế dê pà go\, càr geh rlau 800 nhơ\t chi che mờ bơsềt sơnơm. Tàm hơ\, uă ngan là geh bơta kuơ sơnơm tơm ba, phan bơna uă, bè kơnuh sơnơm Ngọc Linh, kơnuh sơnơm đảng sâm, đương quy, ngữ vị tử…

Mơya, gam geh dùl jơnau krơi sơ [ơi ngan gam geh, hơ\ là tàm tu\ khà cau geh jơnau kờn geh kham mờ sơm kòp mờ sơnơm yau ngai sơlơ gơguh uă tai, ală hìu sơnơm tàm càr nam lơi kung pal blơi uă ngan phan ngui lơh sơnơm bal mờ priă jền uă ngan, den ờ geh wơl dùl bơta sơnơm tơm ba lơi bơh yau tàm tiah do geh gơmu\t tàm anih prăp sơnơm bơh ală hìu sơnơm dê. Den tàng bè hơ\, broă jòi anih kă bro ai chi sơnơm bơh yau tàm tiah do gam là bơta geh càr sền gròi ngan.

Geh brê bơnơm ai pà, Kontum là càr geh uă ngan phan ngui lơh sơnơm tiơng pơnrơ ngan tàm lơgar kung bè tàm dunia. Bal mờ kơnuh sơnơm Ngọc Linh bơh jo\ neh geh ală cau jak đơs ngan là dùl tàm ală kơnuh sơnơm niam ngan rlau jơh dunia, Kontum gam geh kơnuh sơnơm đảng sâm, đương quy, ngũ vị tử, tòng kim tuyến…là ală bơta sơnơm kuơ ngan geh mat tàm uă jơnau lơh sơnơm dong kờl cau kòp.

Mơya, jơnau pal đơs ngan tu\ do là bơta pràn jak phan ngui lơh sơnơm do ờ hềt geh ngui geh cồng nha. Ờ mìng bè hơ\ lơm gời, phan ngui lơh sơnơm bơh yau tàm tiah do gam ơm tềng đap jơnau pơhìn digơlan chơ\t roh jơh mờ roh mat kă bro tài bơh tơnhàu jat bè tơnhàu jơh tơn.

Kơlôi rơcang mờ broă tơnguh bơngă bơta kuơ ai chi sơnơm bơh yau tiah do in mờ ai pơn yơu ngan ngồn là tờm tòng kim tuyến, ồng Phạm Thanh, Phó Kuang atbồ Mpồl atbồ Tiah lơh broă sa sươn sre ngui công nghệ cao Măng Đen, càr Kontum, đơs ngan dùl bơta geh ngan bè do:

“Jơnau kờn tờm bơkàu tòng kim tuyến tàm drà là uă ngan. Tu\ do ală cau lòt kă phan lòt jòi blơi uă ngan tàm drà. Jơh ală jòi blơi nàng tăc mờ lơgar Lo cau ngui nàng lơh sơnơm. Mờ dilah ngui nàng lơh gơs sơnơm tàm do den là ờ hềt go\ ờ. Tu\ do, jơnau kờn bơkàu tòng kim tuyến tàm drà là uă ngan, kơ\p kơnờm nàng bơtàu tơnguh gơs tờm chi kă bro, gơ gơs là tờm chi lơh geh wơl priă cồng ai làng bol in là gơtùi pin dờn ngan”.

Bulah là tiah geh rlau 800 jơi nhơ\t chi che mờ bơsềt sơnơm, mơya tu\ do tàm càr Kontum geh dùl êt ngan chi sơnơm geh lơh gơs lơh jat tơl ală jơnau sồr bơh gah lơh sơnơm dê nàng kă bro tàm drà. Den tàng bè hơ\, bulah khà priă tăc tàm tiah tam gơ jơnhoa mờr dùl dơ\ mờ nggùl pơndrờm mờ tiah ndai, mơya kơnuh sơnơm đảng sâm, ngũ vị tử…bơh càr do dê uă ngan geh cau blơi nàng tram ơlak halà gơm ai dà hùc.

Bơtờp sơntìl bơkàu tòng kim tuyến geh cồng nha tàm Tiah lơh broă sa sươn sre ngui công nghệ cao Măng Đeng

Mờ kơnuh sơnơm Ngọc Linh kuơmàng tơn, bulah là geh kuơ ngan, bulah bơta kuơ bơtơl pràn uă ngan rlau pơndrờm mờ uă kơnuh sơnơm tàm dunia mơya tu\ do tàm càr Kontum kung gam ờ hềt geh sơnơm tơm ba lơi geh lơh bơh kơnuh sơnơm Ngọc Linh sơl. Geh dùl bơta geh ngan krơi sơ [ơi ngan rlau, hơ\ là bulah geh chi sơnơm uă ngan mơya ờ geh khat dùl sơnơm bơh yau tàm tiah do geh gơmu\t tàm ală anih prăp sơnơm bơh gah lơh sơnơm tiah do dê.

Tàm Hìu sơnơm y dược cổ truyền Kontum, bơh ală dơ\ tàm pơrlòng khà priă tăc, pah nam hìu sơnơm do pal ngui priă jền uă ngan nàng blơi phan ngui lơh sơnơm. Mùl màl, bè tàm nam 2016 pa do, là mờr 1 tơmàn 400 tơlak priă. Mìng is tàm pe nhai bồ nam 2017 do, là rlau 250 tơlak priă.

Jơnau krơi sơ [ơi ngan là tàm gi\t nđờ jơ\t bơta sơnơm pal blơi hơ\, uă bơta chi sơnơm bè kơnuh sơnơm đảng sâm, đương quy, ngũ vị tử…càr neh geh, phan ngui lơh sơnơm gơ gam niam rlau mơya hìu sơnơm do kung ờ go\ blơi sơl phan ngui lơh sơnơm tàm càr he dê tài bơh ală jơnau sồr kal ke ngan bơh Adat jòi cau kă bro tài bơh càr ờ hềt geh anih lơh sơnơm tơm ba geh tơl bơta pal geh.

 Bác sĩ Đặng Minh Hải, Kuang atbồ Hìu sơnơm y học cổ truyền càr Kontum, pà gi\t:

“Bulah he gi\t sơl, pơn yơu bè kơnuh sơnơm đảng sâm tàm càr he dê là niam ngan, he gơtùi blơi tàm do mờ ngui geh ai cau kòp in den là niam ngan, mơya jat Adat jòi cau kă bro den he ờ gơtùi wơl. Ngòt he gơtìp ngòt rơngơ\t wơl tai. Dơ\ bàr tai là chi sơnơm là di mơya nàng gơ gơs sơnơm tơm ba den pal lơh gơs sơnơm. Pal geh anih lơh gơlik sơnơm tơm ba geh tơl bơta niam nàng tu\ ngan ngồn ai ngui sơm kòp cau kòp in gơtùi geh den tu\ hơ\ den hơ\ sồng gơtùi. Den tàng bơta kal ke tu\ do là he ờ gơtùi blơi geh tàm càr he dê”.

Tềng đap jơnau cau geh jơnau kờn kham mờ sơm kòp mờ gah lơh sơnơm yau sơlơ gơguh uă tai, bulah jơla mơya càr Kontum kung gam geh ală broă loh loh làng nàng sền gàr, ngui mờ bơtàu tơnguh chi sơnơm geh bơh yau tàm tiah do.

Tàm ală tiah geh bơta pràn tam uă chi sơnơm là Tu Mơ Rông, Kon Plông, Đăk Glei, càr neh rơndăp ù tiah mờ lơh uă broă dong kờl lơh lài, chul chồl cau dùl nă să, mpồl lơh sa kă bro tam uă chi sơnơm, bè lơh [ươn tàm broă lơh sră nggal, ai càn priă ờ sa priă cồng uă, ờ sa priă apah ù, dong kờl sơntìl, priă jền lơh broă…

Sươn chi sơnơm tàm ù tiah kơnhoàl Kon Plông

Mờ nàng chi sơnơm gơ gơs là sơnơm sơm kòp, bal mờ broă rề ơnàng bă ù, tơnguh jơnhoa bơta niam, bơta crơng gơs ală anih lơh gơlik sơnơm tơm ba bơh chi sơnơm kung gam geh càr kơlôi tus sơl. Gi\t tờm chi sơnơm là bơta pràn mờ neh rơndăp ù tiah tam ơnàng 500 lồ ai tơngai bơh tu\ do tus nam 2020 in, ồng Lê Đức Tín, Phó Kuang atbồ Ủy ban Nhân dân kơnhoàl Kon Plông, pà gi\t:

“Tu\ do, kung geh sơl ală mpồl lơh sa kă bro lơh sră cih mat, khi crơng gơs Công ty lơh gơlik tàm tiah Kon Plông. Gam lơh loh sră nggal ai càr in. Geh lơh mat kă bro, mat phan lơh sră cih mat dan lơh sa jat jơnau sồr niam ngan. Tu\ lơi lơh geh tơl ală bơta den yal phan bơna hơ\ là phan bơna lơh bơh chi sơnơm bơh yau tàm tiah do. Ală anih lơh gơlik sơnơm tơm ba, cau tờm rơndăp broă lơh geh lơh sa lơh gơlik chi sơnơm nàng ngui ai gah lơh sơnơm in”.

Nàng chi sơnơm bơh yau tàm tiah do dê geh ngui tàm broă sền gàr dong kờl pràn kơldang să jan, gơ gơs bơta pràn bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn, bơtàu tơnguh rài kis làng bol in, dùl rơndăp broă lơh rơndăp ù tiah jơh ală bơtàu tơnguh chi sơnơm tus nam 2020 mờ broă rơndăp lơh tus nam 2030 kung gam geh càr Kontum lơh sơl.

 Mờ mờr 400 lồ chi sơnơm gam geh tu\ do bal mờ ală cồng nha lơh geh bơh sơnrờp tàm bơtờp sơntìl uă chi sơnơm kuơ, bè kơnuh sơnơm Ngọc Linh, kơnuh sơnơm đảng, bơkàu tòng kim tuyến…do là bơta geh lài bơh sơnrờp kuơmàng ngan nàng kơ\p kơnờm pràn jak chi sơnơm bơh càr Kontum dê ờ mìng sùm sùm là bơta pràn jak lơm gời ờ!

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến