VOV4.K’ho – Nhai 8 nam 2016, Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học mờ Công nghệ lơh sră cơng tàng sền gàr pơlam ù tiah lơh gơlik “Ngọc Linh” ai phan bơna geh lơh bơh sơnơm kơnuh Ngọc Linh bơh 2 càr Kontum mờ Quảng Nam. Pa do, UBND càr Kontum neh ngan ngồn dan Bộ Khoa học mờ Công nghệ yal Thủ tướng Chính phủ in sền sơwì, kơlôi sơnơng bơ tơl sơnơm kơnuh Ngọc Linh tàm broă lơh bơtàu tơnguh phan bơna dà lơgar tus nam 2020. Do là ală broă lơh kuơ màng nàng đơs tờm mat sơnđan kă bro, bơta kuơ lơh sơnơm mờ bơta kuơ lơh sa dờng màng geh pơn rơ bơh tờm sơnơm kơnuh Ngọc Linh dê. Gơya gam geh dùl bơta ngan ngồn ờ suk ngan, hơ\ là bơta kă bro mờ tam sơnơm kơnuh Ngọc Linh ờ ngan:

Broă blơi sơnơm kơnuh Ngọc Linh tàm càr Kontum [uơn bè sa kèu gời. Kờ` blơi geh 1 ki\ sơnơm kơnuh Ngọc Linh tàm drà kă bro càr Kontum, sơnơm kơnuh ris gam tơl mờ nha geh khà priă rlau 60 tơlak tus mờ tờm 10 kơnuh dùl ki\. Sơnơm kơnuh sơlơ dềt, sơlơ êt sơnam den sơlơ ờ kas priă, mơya khà priă kung ờ hơđơm 30 tơlak priă tàm 1 ki\. Tă dùl khà priă dờng, cau blơi sơnơm kơnuh kờ` `chi? Ngan hơ\ là bơta sơnơm kuơ màng neh geh ală cau khoa học đơs tờm, bè tơnguh pràn să jan, dră wơl gơbàn kra, tơnguh pràn sơndră mờ kòp, dră wơl bơta khih, dong lơh niam bơta pràn sơndră kòp bơh să jan dê, dong rơcang sơndră kòp ung thư… Mơya geh nđờ nă cau blơi geh sơnơm kơnuh “geh sơn ìo ù tiah lơh gơlik Ngọc Linh”. Bơta do den ờ cau lơi git, geh tu\ bal mờ cau tam sơnơm kơnuh. Ồng Vương Văn Mười, Phó Chủ tịch UBND kơn hoàl Tu Mrong, càr Kontum pà git: “Pơgap mờ do mờr 4 nam, jơh càr Kontum cau lơi kung gơtùi blơi geh sơnơm kơnuh. Bơh sơn rờp tac tàm Tu Mrong là 14 tơlak, tơnơ\ hơ\ gơmù gam 12 tơlak, hơ\sồng gam 7 tơlak, 5 tơlak. Jơh tàm càr cau lơi kung gơtùi blơi lơm. Hơ\ là tờm tam thất bơh tiah đah tô dà lơgar cau cèng tus. Hơ\sồng kung tàm tu\ hơ\ ờ hềt git là sơnơm kơnuh ờ ngan, den làng bol gơ di blơi tờm sơntìl den tàng bơh hơ\ làng bol tam. Hơ\sồng bal mờ hơ\ tai, tu\ do geh ờ uă mpồl lơh sa kă bro kung gam tam tờm tam thất hơ\, mơya bol he ờ gơtùi atbồ, sền gròi jơh.”

Bơta ờ di tus mờ drà kă bro sơnơm kơnuh Ngọc Linh tu\ do tàm Kontum, là tàm tu\ 2 mpồl lơh sa kă bro tam sơm kơnuh tàm càr là Kong ti TNHH Một thành viên lâm nghiệp Đak Tô mờ Kong ti Cổ phần sơnơm kơnuh Ngọc Linh ờ hềt lơh gơlik 1 bơta phan lơi bơh sơnơm kơnuh Ngọc Linh, ờ hềt tac sơnơm kơnuh hờ bơdìh, mơya cau kờ` blơi nđờ tàm drà kă bro ndrờm geh lơm. Tàm ờ uă hìu nac, hìu ơm rlô, hìu tac phan sa tàm Kontum [uơn ngan sền go\ ală jơnau cih yal tơnggit “Tac sơnơm kơnuh Ngọc Linh”. Đơs bè bơta “ngan” bơh sơnơm kơnuh Ngọc Linh dê, ồng Nguyễn Thành Chung, Kuang atbồ Kong ti TNHH Một thành viên lâm  nghiệp Đak Tô, là mpồl prap gàr sơntìl sơnơm kơnuh Ngọc Linh ờ suk, neh geh bơta blac pơr lồm tàm ù tiah crơng gơs bơta sơnơm kuơ màng do. Ồng đơs: “Cau kung sơmờm drà kă bro bè hơ\, cau blơi sơnơm kơnuh bơh tiah ndai nàng tam. Sơnơm kơnuh hơ\ bè iar công nghiệp, gơ hòn mhar ngan. Dilah bi kờ` sơnơm kơnuh Ngọc Linh a` tam tàm Ngọc Linh, den bi tus tàm suơn, a` ai bi sền mơya đơs ngan là ờ di. A` ờ đơs là ngan halà ờ ngan, mơya pơn drờm mờ sơnơm kơnuh Ngọc Linh bol a` dê den gơ krơi.”

Sùm tàm tơngai jo\ jòng pa do, geh tu\ là bal mờ cau tam sơnơm kơnuh Ngọc Linh, neh lờt jòi jơnau hơ ai jơnau lùp: lơh bè lơi nàng đal git sơnơm kơnuh Ngọc Linh ờ ngan. Jat Phó Gíao sư - Tiến sĩ Trần Công Luận, lài do là Kuang atbồ Trung tâm sơnơm kơnuh mờ phan lơh sơnơm [òn dờng Hồ Chí Minh – di Viện phan lơh sơnơm dà lơgar, cau geh 40 nam rềp mềl mờ tờm sơnơm kơnuh Ngọc Linh mờ pơ gồp bơnah bơt bơtàu sơn io ù tiah lơh gơlik tờm chi kuơ màng do, den broă đal git sơnơm kơnuh ngan - ờ ngan mờ mat ờs halà mờ mờng chài là bơta ờ gơtùi. Ồng pà git: “Tờm sơnơm kơnuh Tam thất hòn lềng halà vũ diệp tam thất tàm Sa Pa dilah koh sang bơnah đah đăng ù mờ mìng gam wơl bơnah tàm ù den jat bè mờng chài bol a` dê uă tu\ kung tìs. Bơh nam 2010 rê hờ lài, khat dùl tờm lơi jun tus mờ bol a` sền gròi geh bơta sơnơm kơnuh Ngọc Linh den tàm jơnau đơs pơn dut, he khin đơs là sơnơm kơnuh Ngọc Linh. Mơya bơh nam 2010 tus tu\ do, ờ khin tai cih tàm sră cồng nha sền gròi mờ mìng đơs là geh halà ờ geh bơta sơnơm kơnuh Ngọc Linh.”

Tềng đap bơta sơnơm kơnuh Ngọc Linh li la ngan tàm càr, ală anih lơh broă geh gơnoar càr Kontum dê kung neh sơlơ tơnguh rlau tai broă atbồ. Mơya mùl màl ai go\, do mìng là broă lơh ing mờ mìng ơm wơl tàm broă bơsong ờ uă bơta. Bè jo\ jòng kờ` sền gàr mat sơnđan kă bro sơnơm kơnuh Ngọc Linh, bal mờ broă atbồ drà kă bro, pal geh dùl dơ\ lòt sền tơl làm tus mờ tơl hìu nhă làng bol mờ mpồl tam sơnơm kơnuh. Mìng tu\ lơi gơnoar atbồ m ờ anih lơh broă atbồ dà lơgar ală kơnă bơh càr Kontum dê gơtùi sền gròi sơntìl, git loh bă ù, sơnam tam tơl suơn sơnơm kơnuh dê den tu\ hơ\ hơ\sồng gơtùi tơmù dimơ bơta sơnơm kơnuh ờ ngan.

                   Cau cih mờ yal tơnggit K’Duẩn