VOV4.K’ho- Kơphê ờ ngan geh lơh gơlik bơh broă tàm bơrlu\ bal tai mờ ală khuah tơngời ờ niam, ngui dà sơnơm nàng lơh gơlik gam geh tăc uă ngan tàm drà. Jơnau do ờ mìng lơh aniai uă ngan tus ală anih lơh gơlik kơphê song dơ pă mờ gam lơh aniai tus bơta pràn kơldang să jan cau ngui sa dê tai.

Tu\ do ờ hềt geh jơnau tơrgùm kờp lơi bơh ală anih lơh broă geh gơrềng dê bè ală anih lơh gơlik kơphê bơh broă tàm bơrlu\ bal tai mờ ală khuah tơngời ờ niam, ngui dà sơnơm nàng lơh gơlik, halà ală anih mìng ràng tăc kơphê ờ ngai cau năc blơi in. Mơya, jat jơnau lùp pa do bơh Mpồl tơl khà mờ Sền gàr cau ngui sa Việt Nam bè bơnah cafein tàm 253 bơta kơphê jù tàm 4 càr mờ [òn dờng là: Hà Nội, [òn dờng Hồ Chí Minh, Bình Dương mờ càr Sóc Trăng pà go\, geh tus mờr 1/3 bơta kơphê geh bơnah cafein dùl ết ngan (hơđơm 1 gràm tàm dùl li\t). Kuơmàng geh tus 5 bơta kơphê ờ geh dùl ết cafein lơi. Kơphê geh ai sền geh blơi khat tàm ală anih kă bro kơphê krơi is, bơh ală hìu ràng tăc dờng, căn- tin hìu sơnơm, kơphê kềng gah gùng mờ rơndeh chồl. Kơphê tàm bơrlu\ bal tăc bềng làm bă tiah, tàm tu\ cau ngui sa ờ gơtùi chài đal gi\t geh kơphê ngan mờ kơphê ờ ngan. Bi Lê Văn Chính, kis tàm quận Hai Bà Trưng, [òn dờng Hà Nội, pà gi\t:

“Bal mờ ală hìu ràng tăc kơphê dờng den tu\ do, broă kă bro kơphê dềt, bè: Kơphê tăc làm bă tiah, kơphê tăc kềng gah gùng halà kơphê blơi cèng rê kung geh uă ngan sơl tài bơh bơta [ươn mờ kung ờ kas priă uă ngan sơl. A` kung sùm ngui kơphê mơya kung ờ chài đal gi\t sơl geh kơphê ngan halà kơphê ờ ngan. Bè ờs den khi đơs là kơphê ngan bè hơ\ là he hùc mờ ờ gơtùi gi\t sơl là gơ là kơphê ngan halà ờ ngan. Cau tăc khi klài lài kơphê jù tàm dùl ding hơ\ sồng ơn tàm thùng lu\ gàr bơta mrềt hơ\ sồng klài mờ tăc mờ năc hùc dà kơphê in, khi klài bal tai mờ sơdàng, halà dà toh, klài gơ in gơlik khu\h, mờ klài bal mờ lu\. Ờ gơtùi chài gi\t ngan là kơphê hơ\ geh klài bơrlu\ bal bè lơi, klài bơrlu\ bal mờ phan lơi sơl”.

Bal mờ ală li dà kơphê geh tăc bơh bàr jơ\t rbô priă tàm ală hìu ràng tăc dà kơphê dờng, den kơphê kềng gah gùng, kơphê tăc làm bă tiah gam geh uă ngan năc kờn ngui, tài bơh khà priă ờ kas mìng bơh 5 rbô đong tàm dùl li. Mơya, jat ală cau mờng bè phan sa đơs, mờ khà priă do, ngan ngồn cau ngui sa geh ờ gơtùi hùc geh dà kơphê lơh bơh gar kơphê ngan ngồn. Tài bơh jơh ală anih coh, măy kơphê ờ ngan ndrờm ngui khuah tương halà tơngời tàm bơrlu\ bal tàm kơphê nàng lơh tơrmù khà priă tăc. Bal mờ hơ\, broă kơphê ờ ngan geh tăc uă tàm drà kung dùl bơnah tài bơh geh bơh bơta mờng quèng ngui sa, tu\ mờ uă ngan cau kờn hùc dà kơphê “kơ\t, bơ`à, bơtăng mờ khu\h”. Bơta kơphê do là tài bơh klài bơrlu\ bal mờ dà sơnơm, mờ khuah tơ ngời. Ai kơphê ngan tu\ klài den sùm gơtìp cau ngui đơs là dà ir.

Tơngai lài, uă anih lơh kơphê ờ niam neh geh sền go\ mờ ờ ai lơh broă kă bro tai. Mơya, hơ\ mìng là khà dùl ết ngan lơm tàm gi\t nđờ rhiang, gi\t nđờ rbô ală anih lơh gơlik, coh, măy kơphê mờ ală anih lơh broă geh gơrềng ờ hềt gơtùi atbồ mờ gi\t jơh geh. Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Duy Thịnh- Khoa Kông nghệ phan sa, Hìu bơsram dờng Bách Khoa Hà Nội, đơs bè do:

“Ală anih lơh broă geh gơrềng pal lòt sền, dơ\ dùl là cau geh ngui sơl khuah tương nàng klài bal tàm kơphê halà ờ, dilah khuah tương klài bal den sồr pal cih tềng bơdìh kơldung là gar khuah tương coh, ờ go\ di là kơphê coh, dilah ờ den pal ku\p ai mờ chu pơrgu\c tơ\p jơh tài bè hơ\ là blơ\ blac kă bro, pal lơh glài jat adat lơh glài mờ priă. Mơya, dilah cau coh khuah tương halà kơphê gơtìp bu\t bơ sềt den bè hơ\ là lơh phan sa gơtìp roh bơta ờdo ờdă”.

Jat ală cau mờng chài yal, kơphê ờ geh cafein, halà geh mơya dùl ết ngan là bơta kơphê klài bal mờ khuah, tơ ngời coh rơ ồ, klài tai mờ dà sơnơm, phan lơh [ô. Phan nàng lơh kơphê ờ ngan là kau bơtăng, tơngời mờ khuah nành, phan lơh [ô, dà sơnơm. Tơnơ\ tu\ coh rơ ồ, ală bơta gar do lơh gơlik bơta bơtăng ngan, mơya bơnah phan bơkah tơl pràn gơtìp lề roh jơh den geh lơh gơlik ală phan lơh khih jơlai uă ngan tus mờ cau ngui sa in. Ai ală bơta phan klài ndai bè dà sơnơm lơh [ô, lơh kơ\t bơ`à ai kơphê ờ ngan in den mìng ngui tàm kông nghiệp lơm, ờ geh ngui ai phan sa in tài bơh gơ là khih jơlai ngan. Bác sĩ Trần Văn Ký- Mpồl Khoa học kỹ thuật ờdo ờdă kloh niam phan sa Việt Nam, pà gi\t:

“Kông nghệ bơtàu tơnguh nàng lơh sơbong mờ ală kông nghệ ndai mơya cau den ngui wơl tàm broă lơh phan sa pơn yơu bè lơh gơlik kơphê, lơh gơlik bơta khu\h nàng lơh gơlik sơbong den ngui wơl tàm kơphê, do là bơta ờ go\ sền ngac bơh ală cau lơh gơlik kơphê dê lơh. Cau tăc dà sơ nơm ờ go\ tìs ờ mờ cau blơi hơ\ sồng là cau tìs, khi tam gơl gơ gơs broă tìs. Anih lơh broă atbồ dà lơgar tu\ do mìng lòt sền tàm tiah tăc lơm, lòt sền bè hơ\ ờ go\ di mờ pal lòt sền ală anih lơh, lòt sền tàm phan bơna kă bro tàm drà, den bơta do anih lơh broă atbồ dà lơgar ờ hềt lơh sơl”.

Việt Nam bơh jo\ geh pơnrơ là tiah lơh uă ngan kơphê bơh dunia dê, mơya, broă cau ngui sa Việt Nam kung gam pal ngui kơphê ờ ngan, kơphê ờ niam pah ngai là jơnau ờ gơtùi ngan, krơi sơbơi ngan. Uă dơ\ broă bè lơh kơphê kơphê ờ niam ờ ngan kung neh geh sền go\ sơl mơya kơphê ờ ngan kung gam geh sơl tàm làm bă tiah. Ngan den tàng bè hơ\, ală anih lơh broă atbồ dà lơgar mờ anih lơh broă mờng chài gah broă do kờn pal lơh bal kràn cê jơh nùs kờn lòt sền, sền gi\t bơta niam phan bơna, dong cau ngui sa sac rwah phan bơna kơphê kloh. Mơkung sơlơ lơh glài kràn ală anih lơh kơphê ờ ngan, kơphê ờ niam nàng kờn sền gàr pràn kơldang să jan làng bol in, lơh geh anih kă bro pin dờn ai ală anih lơh kơphê ngan song dơ pă in.

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến