VOV4.K’ho - Lơh chờ kơphe Buôn Ma Thuột dơ\ 6 mờ sơnđan  ‘’Gơ bơtòm jak chài- chồl guh bơhìan niam chài- lơh bal  bơtàu tơngguh’’ neh tơnjơh. Dilah bơta  gơ bơtòp jak chài, chồl guh bơhìan niam chài neh geh đơs tus tàm bơta pràn geh bơh Tây Nguyên, bơh gah kơphe, den lơh bal bơtàu tơngguh la broa\ pal lơh, kờ` gah  kơphe geh tơl pràn lik tus mờ dunia, geh lơh niam ala\ bơta gam ờ hềt niam la pràn bè khà niam kơphe, mờ pràn bơta bơta sa\ gar. Bơta pal đơs la broa\ sồr lơh do neh geh bơh jo\ ngan, mpồl lơh sa ka\ bro mờ làng bol geh wa\ rlau tai bè bơta  kuơ màng bơh lơh broa\ bal, mơya broa\ lơh di den gam lơ  yài ngan.

Dùl tàm ala\ cau dờp geh jơnau sùm geh lùp ua\ ngan   tàm dơ\ lơh chờ kơphe Buôn Ma Thuột dơ\ 6 la Tiến sĩ Trương Hồng, Viện trưởng Viện Khoa học Nông lâm nghiệp Tây Nguyên,  anih lơh broa\ git loh ngan bơh gah kơphe tàm tuah do, ù tiah geh tus 90% khà plai kơphe geh tàm gùt lơgar. Jơnau lùp Tiến sĩ Trương Hồng dờp ua\ ngan rlau jơh, la lơh mbè lơi nàng khà kơphe Việt Nam kung pơnrơ bè plai geh mờ sa\ gar niam. Mờ Tiến sĩ Trương Hồng ai broa\ mblàng  bơta  di bơh sơnđan ‘’Lơh bal bơtàu tơngguh’’ nàng geh lơh jơnau ho:

Trơ gùm khi lơh gơs hợp tác xã kờ` geh atbồ bơh sơnrờp lơh, tus bơta kỹ thuật  tus mờ bơta tac geh...Tài bơta  tơmut bơh sơnrờp tu\ do ờ hoan niam, cau tam kơphe gam ngui ala\ sơnơm hala phơng khat he kờ` go\ gơ niam, geh tu\ ngui ua\ ir sơnơm tu.

Jat ồng Nguyễn Tấn Nguyên lơh broa\ gah ka\ bro Kong ti kơphe Dak Man, dùl mpồl lơh sa ka\ bro lơgar cau bơcri pria\ gờ` ngan tàm gah kơphe tàm Daklak, bơta geh lơh bal kờ` bơtàu neh geh đơs bơh jo\ ngan càr dê. Mơya tus tu\ do,  bơta do gam ờ hềt geh lơh tàm bơta mùl màl, bulah neh geh 40 rbô hìu nha\ làng bol tus  lơh bal,  tàm ba\ ù  tus 64 rbô lồ, drờm mờ 1/3 ba\ ù tam kơphe gùt càr. Jat ồng Nguyên, bơta do geh mìng geh lơh niam tu\ bơnga\ lơh bal, đơng pơlam bơh  anih lơh broa\ atbồ dà lơgar geh ai go\ niam  rlau:

Kal ke mờ bol a` go\ tàm do la cau  tam kơphe ờ lơh jat mùl màl ngan dùl rơndap adat tờm lơi. Dà lơgar kờ` pal geh mut lơh tai ờ ua\ bơta cơ ce\ pa mờ dong kờl niam rlau làng bol cau tam kơphe in kờ` khi in geh gùng loh làng rlau tàm drà ka\ bro, ờ gam lơh êt rlau tàm drà ka\ bro. Pơnyơu bè ngai hìng khi go\ bùm lô tac yòm den khi kơl kơphe tam bùm, hala kơl cao su tam bùm lô. Den tàng, dà lơgar he pal geh  gùng niam rlau tai.

Geh ai ngui ala\ phan bơna ma\y mok nàng bơceh lơh kơphe pa ngan tus bal tàm dơ\ lơh drà ràng tơlik gah kơphe tàm Buôn Ma Thuột, ồng Bùi Phong Lưu, kuang atbồ Kong ti TNHH cơ khí công nông nghiệp Bùi Văn Ngọ, kơnhòal Đức Hòa, càr Long An kung geh đơs la,  ờ geh bơta tus bal niam bơh gah lơh broa\ dà lơgar,  git gơp lơh broa\ bal kal ke  mờ lơh geh   kơljap mùl màl:

Lơh bal nàng bơtàu tơngguh la niam ngan. Mơya, nàng mut lơh broa\ lơh bal do den gơbàn  ua\ bơta ngan, u\a broa\ ngan, ua\  bơta pal lơh. Ngan sa\ tờm a` kung geh sơnơng tus bơta do mơya tàm mùl màl ka\ bro den gam  ờ hềt trơ gùm bal. Broa\  geh lơh bal gơs dùl mpồl nàng lơh la êt ngan. Tài tu\ do,  bơdĩh dà lơgar den ờ geh cau lơi jai dùl đah tê kwar jơh ala\.

Tus mờ  dơ\ lơh chờ nam do, gal ngan la cau tam kơphe tàm tiah  tam kơphe. Tàm hơ\ geh Hoàng Ngọc Trí, dùl klau pơnu khin cha mut lơh  sa tàm sươn kơphe tờm hìu he tàm kơnhòal Đak Hà, càr Kontum. Bi Trí ai git,  hìu nha\ neh mut lơh broa\  lơh tam  kơphe mờ hữu cơ, ngui phơng hữu cơ tàm suơn kơphe ơnàng 5 lồ he dê, mìng pic tu\ kơphe jơh dum nàng is ra`  mờ coh, ma\y kơphe geh sơnđan mat is. Bi kung pờ geh pang web kờ` yal tơnggit, mờ tac trực tuyến  phan bơna bơh kơphe. Nam 2014 mờ 2015 broa\ lơh do neh lơh geh cồng nha bơh sơnrờp, mơya nam 2016, khà kơphe bơceh lơh gơmù tài bơh mìu jo\ ir, kơphe pic rê ờ gơ tùi ìs,  ua\ ngan  kơphe ờ tơl khà niam mờ bi  tơlik geh. Bi Trí kờ` ngan broa\ lơh lơh bal bơtàu tơngguh tàm dơ\ lơh chờ do. Mơya,  jat bi,  kờ` lơh bal, cau tam kơphe mờ ala\ anih lơh broa\  dềt rah rài kờ` geh tai ala\ broa\ lơh dong kờl di pal:

A` kơp kờ` Dà lơgar geh lòt bal  mờ cau lơh broa\ bal mờ mpồl lơh sa ka\ bro dềt bè a` dê. Pơnyơu bè dong kờl bol a` dùl bơnha\ pơr hala ma\y pơr, bol a` geh tơm pria\ lơyaì blơi  may\ hala lơh bơnha\ tàm di 5 nam, hala dong kờl  bol a` tàm gùl khà hơ\. Bơh hơ\, bol a` gơtùi geh lơh bal mờ ala\ hìu tam kơphe tàm  dùl  đah ù tiah lơh sa, geh ngui bal ma\y  pơr do.

Lơh bal kờ` bơtàu tơngguh la broa\ lơh geh ai tus bơh drà ka\ bro kơphe bềng bơta gơ  kràn cê. Mờ broa\ pal lơh do,  kơphe Tây Nguyên neh  lòt geh ala\  cơnđòa  sơnrờp mờ mìng is Daklak, neh geh 226 rbô tấn kơphe geh tam jat broa\ do, tus mơ gùl khà kơphe geh càr dê, tac pria\ jơnhua rlau dunia bơh 80 tus 600 dollar dùl tấn.  Bulah bè hơ\,  broa\ lơh do la gam ờ hềt di pal bơta kờ`. Ngan la jơh mờ cau tam mờ mpồl lơh sa ka\ bro drờm gơ lơh go\ lơh bal hơ\  ờ hềt kơljap. Gơbàn bơta do la bơh gam ờ hềt geh bơta cing sác mờ  bơta tus bal ngan bơh anih lơh broa\ atbồ lơgar. Gơ bơtòm jak chài-chồl guh bơhìan niam-lơh bal bơtàu tơngguh la jơnau sơnđan geh pơrya ngan. Mơya dilah geh tai jơnau sơnđan ‘’chồl guh kơnòl’’, gah kơphe Việt Nam geh pràn rlau, ala\ dơ\ lơh chờ kơphe geh gơ hòi ua\ ngan rlau tai.

                                   Cau cih mờ yal tơnggit K’ Brọp