VOV4.K’ho – Ală càr tàm Tây Nguyên gam pal ko\ng mờ dơ\ trồ prang soăt dà dờng ngan tu\ tàm uă nhai do ờ geh mìu. Tàm càr Lâm Đồng, tài bơh rơcang lài geh dà mờ ngui uă broă lơh jal mhar, kuơmàng là broă bơtàu tơnguh broă lơh sa sươn sre jat gùng dà ngui măy mok jak chài pa den tàng càr do sền bal là lơh geh tơl dà tuh tờm chi tam in.

Broă lơh lơh broă sa sươn sre ngui măy mok jak chài pa neh ai càr Lâm Đồng gơ gơs là càr lam bồ tàm gùt lơgar bè lơh biăp bơkah kloh niam ờ [ơ\ [ơl jat tơl khà sră cơng tàng VietGap mờ GloboGap dê. Uă phan bơna geh tam nàng kă bro den tàng tăc phan lơh geh bơh sươn sre mờ lơgar ndai tu\ do geh tus pơgăp 80% priă lơh geh bơh tăc phan mờ lơgar ndai bơh càr dê. Bơh Broă lơh lơh broă sa sươn sre jat ngui măy mok jak chài pa neh dong uă cau lơh broă sa mờ mpồl lơh sa kă bro lơh pas. Do kung là broă lơh dong Lâm Đồng mu\t lơh niam Broă lơh jơnau kờn dà lơgar bè bơ\t bơtàu [òn lơgar pa. Tu\ do, priă lơh geh kờp bal pah nam bơh lơh broă sa sươn sre bơh càr dê geh rlau 45 tơlak tàm dùl lồ; mìng is ală tiah tam biăp, bơkàu tàm hìu krơh bơh ală mpồl lơh sa kă bro, hìu làng bol dê digơlan lơh geh bơh 500 tơlak tus 1 tơmàn priă tàm dùl lồ. Tàm tơngai trồ prang soăt dà dờng ngan tu\ do, ală tiah lơh broă sa sươn sre ngui măy mok jak chài pa bơh càr dê gơtìp aniai ờ uă. Ồng Phạm S kuang jat jơng atbồ Anih duh broă làng bol càr Lâm Đồng, pà gi\t:“Mìng is tiah tam biăp, bơkàu, tài bơh sồr lơh sa tàm uă nam do làng bol neh ngui măy mok jak chài pa, ngui broă lơh tuh dà tềm pềr; mơkung tuah wàs rbòng dà mờ tam pà dà, den tàng bè hơ\ bơta aniai bơh trồ prang soăt dà bơh tiah tam biăp, bơkàu dê là ờ uă. Mơya, yal lài tàm tơngai tus, bàr pe tiah kơh bơnơm mờ tiah tam biăp, bơkàu kung digơlan gơtìp ờ geh dà sơl. Den tàng bè hơ\ càr jơh nùs mu\t lơh broă lơh rbòng dà mờ tuh dà tềm pềr nàng tơrmù [à bơta aniai hoàc hươr ai làng bol lơh broă sa in”.

Tàm [òn dờng Dà Làc mờ ală kơnhoàl lơh broă sa sươn sre ngui măy mok jak chài pa uă, bè Đức Trọng, Đơn Dương…, uă cau lơh broă sa mờ mpồl lơh sa kă bro gam tam biăp, bơkàu tàm hìu krơh. Do là broă lơh ngui măy mok jak chài pa jat broă lơh is mờ ngui đèng măy mok jak chài. Ngan den tàng bè hơ\, mờ broă ai tơl ồs đèng là jơnau lơh nền cồng nha mờ cồng nha lơh sa ai cau lơh broă sa in. Tơngai lài, Mpồl lơh sa kă bro ồs đèng Lâm Đồng neh sơlơ tơnguh tai tàm broă lơh mờ ngui uă măy mok jak chài pa kờn tơnguh cồng nha bơta pràn ồs đèng, ai ồs đèng tơl mờ sùm. Kuơmàng, tơngai kàl prang dờng bè tu\ do, den Mpồl lơh sa kă bro ồs đèng Lâm Đồng lơh tai 100 măy biến áp; mơkung hòi jà làng bol tuh dà tàm pơdar kờn pleh gơtìp ngui uă ir đèng, kờn geh tơl đèng ngui tàm broă lơh sa mờ rài kis bơh làng bol dê. Ồng Nguyễn Văn Dũng kuang jat jơng atbồ Mpồl lơh sa kă bro ồs đèng càr Lâm Đồng pà gi\t, mu\t lơh jơnau kờn bơ\t bơtàu Lâm Đồng gơ gơs là càr lơh broă sa sươn sre ngui măy mok jak chài pa, gah lơh ồs đèng neh rơcang lài lơh ală gùng che ồs đèng 110 KV, 22KV tus tàm ală tiah geh rơndăp ù tiah; mut lơh broă lơh ai tơl ồs đèng 3 pha ai ală hìu làng bol mờ mpồl lơh sa kă bro lơh biăp, bơkàu, plai chi in bơh măy mok tuh dà tềm pềr, càl mu\t, sòl àng tàm hìu krơh. Ồng Nguyễn Văn Dũng, pà gi\t: “Ồs đèng tàm do cau kờn pal geh sùm, pơnyơu bè ồs đèng ai bơkàu cúc, ai ală tờm biăp mờ phan tam ndai in. Dilah ku\p đèng mìng bàr pe jiơ lơm den gơ geh lơh aniai tus cồng nha lơh geh bơh chi tam dê. Den tàng bè hơ\, bol a` ai cau lơh broă sùm, kung bè rơcang lài ală măy mok, phan bơna, lơh niam wơl tu\ geh jơnau ờ niam digơlan gơbàn dùl bă niam ngan rlau jơh. Tu\ ku\p, tơrmù ai ồs đèng den pal geh jơnau yal di tu\ mờ làng bol bal mờ mpồl lơh sa kă bro in nàng cau in rơcang lài lơh sa dùl bă niam ngan mờ dipal ngan rlau jơh”.

Mờ ală hìu glòm mờ krơh ơnàng rlau 100 lồ, jơh mờr nggùl bă ù tam bơkàu gam geh tu\ do, Mpồl lơh sa kă bro Bơkàu Dalat Hasfarm tàm kơnhoàl Đơn Dương tu\ do là dùl tàm ală cau ngui đèng rềp mềl ngan bơh Mpồl lơh sa kă bro ồs đèng Lâm Đồng dê. Ồs đèng neh lơh bal tàm jơh ală broă lơh bơh mpồl lơh sa kă bro dê bơh broă til mờ pờ hìu krơh, broă [ồm mờ tuh dà is, broă ngui ală măy ai càl in mu\t, pờ àng, ală hìu lơh mrềt…Kờp jơh priă ngui đèng ai broă lơh sa bơh mpồl lơh sa kă bro do dê kờp bal là rlau 1 tơmàn priă pah nhai. Ồng Vũ Quốc Việt kuang atbồ Cơldu\ lơh broă măy mok, Mpồl lơh sa kă bro Bơkàu Dalat Hasfarm pà gi\t, là mpồl lơh sa kă bro lơh sa jat broă lơh ngui măy mok lơh is, ngui uă măy mok cảm ứng, den tàng bè hơ\ cồng nha bơta pràn ồs đèng ală nam lài do là bơta jê bồ jê tơngoh ngan bơh mpồl lơh sa kă bro dê, mơya tu\ do đèng geh ai tơl mờ ai sùm. Ồng Vũ Quốc Việt, đơs: “Lài do ală dơ\ ku\p đèng ndrờm bè geh sùm, mpồl lơh sa kă bro gơtìp hoàc hươr uă ngan priă jền tàm broă pờ măy đèng rơcang lài. Mơya, tơngai rềp ndo, kuơmàng là nam pa do, ală dơ\ ku\p đèng ờ huan geh uă tai. Tu\ gơbàn ală jơnau ờ niam bè đèng den geh lơh niam wơl niam ngan mờ sơrbăc mhar ngan, ồs đèng geh pờ wơl di tu\ ngan. Bơh hơ\, priă jền bơh mpồl lơh sa kă bro tă nàng pờ măy pờ đèng rơcang lài geh tơrmù te\ uă ngan”.

Broă tam plai zơu bơkah ờ [ơ\ [ơl tuh dà gơ hòr ntờc

Kềng ală àr blơn su\t gam dum ngui măy tuh dà gơ hòr ntờc, geh khà priă tăc bơh 50 rbô tus 80 rbô đong dùl ki\, mò Lê Thị Vũ cau tờm bơh sươn tam tàm bơrlu\ bal biăp, plai chi tàm hìu krơh tàm [òn drà Liên Nghĩa, kơnhoàl Đức Trọng, pà gi\t: Kung tàm bă ù do sơl, lài do, tam phan jat tàm trồ tiah lơm den tàng cồng nha lơh geh dùl e\t ngan, uă kàl lơh mơya ờ geh tơnhàu dùl e\t lơi mìng gi\t kơ\p kơnờm mờ trồ tiah lơm. Bơh ngai lơh hìu glòm, ngui ală măy tuh dà gơ hòr ntờc mờ tuh dà tềm pềr mờ ding dà tuh dà gơ tam gơl, bulah pal bơcri priă uă ngan mơya iang nùs tài bơh ờ gơtìp trồ tiah lơh aniai hala tu kòp lơh aniai. Den tàng bè hơ\, priă lơh geh bơh hìu bơnhă mò dê ngai sơlơ gơguh tai uă ngan. Mò Lê Thị Vũ, đơs ngan bè do: “Ală gùng che ồs đèng ngui niam ngan ai jơnau kờn bơh làng bol dê. Jơh ală anih do, dilah ờ geh ồs đèng niam, den ờ gơtùi lơh sa jat ală broă lơh ngui măy mok jak chài pa ờ. Dilah ku\p đèng den ală phan tam tàm hìu krơh gơtìp nhhòp ro, mờ digơlan là aniai jơh tơn phan bơna. Kơnờm gah lơh đèng ai tơl đèng sùm den tàng a` hơ\ sồng lơh geh măy mok do”.

Blơn su\t tam tàm hìu krơh

Mờ kờp jơh bă ù rlau 300 rbô lồ ù lơh broă sa sươn sre, càr Lâm Đồng tu\ do geh rlau 55 rbô lồ ù tam biăp bơkah kloh niam ờ [ơ\ [ơl, biăp lơh geh rlau 2 tơlak 500 rbô tấn pah nam, geh tus 11% biăp lơh geh bơh gùt lơgar dê. Lâm Đồng tu\ do là tiah lơh geh 45% bơkàu koh ntê bơh gùt lơgar dê mờ rlau 2 tơmàn 700 ntê bơkàu pah nam, tàm hơ\ 74% geh tăc tus lơgar ndai. Ală khà kờp do neh đơs tờm cồng nha bơh broă bơtàu tơnguh broă lơh sa sươn sre ngui măy mok jak chài pa bơh Lâm Đồng dê, kuơmàng tàm tơngai trồ prang soăt dà gơbàn dờng ngan bè tu\ do!

          Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến