VOV4.K’ho – Ală càr tàm tiah Tây Nguyên pa jơh lơh Pơrjum dờng cau ala mat Mpồl Đảng tàm nhai 10 pa do. Bal mờ ală jơnau mùl go\ is bơh tơl càr dê, den gùng dà broă lơh bal tàm bơtàu tơnguh lơh sa tiah Tây Nguyên dê ndrờm đơs uă tus broă bơtàu tơnguh broă lơh sa sươn sre jat broă lơh đòm jat bơta jak chài pa.

Jơnau yal gùng dră bal yal tàm Pơrjum dờng cau ala mat mpồl đảng ală càr, ai go\, Lâm Đồng là càr pơnrơ ngan tàm Tây Nguyên bè bơtàu tơnguh lơh broă sa sươn sre jat ngui bơta jak chài pa mờ kung là càr geh khà gơguh tai lơh sa pràn ngan rlau jơh tàm tơngai lơh broă lài tàm tiah Tây Nguyên bal mờ rlau 14%. Lơh broă sa sươn sre jak ngui bơta jak chài pa tàm Lâm Đồng neh bơtàu tơnguh gơ jat bơta pràn ngan, tă pơgồp pơgăp dùl bơnah pe priă lơh geh bơh lơh sa, pơgồp bơnah tàm khà gơguh tai lơh sa gah lơh broă sa sươn sre tàm càr mờr 8,5%, gơguh rlau bàr dơ\ pơndrờm mờ gùt lơgar.

                                                   Bơkàu Dà Làc

Do là cồng nha lơh geh pơnrơ ngan bơh càr Lâm Đồng dê geh ồng Nguyễn Thiện Nhân kuang geh jơng Gah Gùng dră bal dà lơgar mơkung là Kuang atbồ Anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Việt Nam dê đơs niam ngan tu\ tus bal pơrjum mờ geh jơnau đơs đơng lam tàm Pơrjum dờng cau ala mat mpồl Đảng càr Lâm Đồng pa do: “Bơta geh ngan lơh sa sươn sre tàm Lâm Đồng tàm tơngai lài là dùl cơng tàng ai go\ niam ngan tus bơta cồng nha bơh broă lơh gơguh tai pa. Broă lơh broă sa sươn sre bơh càr Lâm Đồng dê gơguh tai gơ ơm tàm khà jơnhoa ngan rlau jơh tàm gùt lơgar ờ go\ di tài bơh geh uă priă jền bơcri tàm broă lơh sa mờ là tài bơh ală jơnau ndai. Jat ngui bơta jak chài pa tàm broă lơh sa sươn sre là bơta pơnrơ ngan tàm lơh broă sa sươn sre bơh Lâm Đồng dê; sơntìl pa, phan bơna lơh geh niam ngan, mờ cồng nha lơh geh uă, ală broă lơh sơngka sền gàr pa mờ jak chài, phan ngui nàng tuh dà phan tam in mờ hìu krơh pa ngan jak chài ngan. Lơh bal đah mpồl lơh sa kă bro mờ hìu làng bol lơh broă sa mờ lơh bal đah ală hìu làng bol lơh broă sa, crơng gơs mpồl lơh sa bal jat broă lơh pa. Bol he kờn pal lơh ngan nàng rlau 50% khà hìu làng bol lơh broă sa, [òn lơh broă lơh sa jat broă lơh mpồl lơh sa bal, mpồl lơh sa nàng tơnguh jơnhoa cồng nha lơh sa bơh ală hìu dê, bơta kơ\ kơl jăp jo\ jòng, bơta tàm pơrlòng bơh broă lơh sa sưon sre mờ lơh sa [òn lơh broă bơh Lâm Đồng dê”.

Ồng Nguyễn Thiện Nhân kuang atbồ anih duh broă gah tề lam gùng dră bal dà lơgar Việt Nam đơs tàm Pơrjum Mpồl Đảng càr Lâm Đồng

Ơm rềp bal mờ Lâm Đồng, Dak Nông là càr lơh broă sa sươn sre. Kơnờm lơh pràn đòm jat ală bơta jak chài pa tàm broă lơh sa, 5 nam do, priă geh bơh lơh broă sa sươn sre bơh càr Dak Nông dê gơguh bơh 45 tơlak tus 70 tơlak dùl lồ dùl nam, pơgồp bơnah tơnguh priă lơh geh kờp bal dùl nă cau gơguh mờr 36 tơlak mờ nggùl, uă rlau 9 tơlak pơndrờm mờ khà ai. Pơrjum dờng cau ala mat Mpồl Đảng càr Dak Nông đơs, lơh broă sa sươn sre đòm jat bơta jak chài pa là dùl tàm 3 broă lơh tờm dờng màng kờn pal bơcri uă priă jền nàng bơtàu tơnguh mhar tàm tơngai tus. Do kung là jơnau sồr bơh ồng Đinh Thế Huynh kuang geh jơng Gah Gùng dră bal dà lơgar mơkung là Kuang atbồ Mpồl mblàng yal gùng dà broă lơh Đảng Dà lơgar dê tu\ tus bal mờ geh jơnau đơs đơng lam Pơrjum dờng cau ala mat Mpồl Đảng càr. Ồng Đinh Thế Huynh, đơs tờm, Dak Nông gam uă bơta pràn jak nàng bơtàu tơnguh, uă ngan là bơta pràn bè ù tiah, chi che brê bơnơm, phan kuơ tàm ù, kờn pal geh ngui mờ lơh geh cồng nha. Tàm hơ\, kờn pal lơh pràn đòm jat bơta jak chài pa tàm broă lơh sa, tơnguh jơnhoa bơta pràn tàm pơrlòng bơh broă lơh sa dê, ngan là ală phan bơna geh bơh sươn sre pràn ngan bơh càr dê, bè kơphê, tiêu, kau su; đòm jat bơta jak chài pa tàm broă lơh sa nàng lơh tơnguh cồng nha lơh geh phan, phan lơh geh niam mờ pràn tàm pơrlòng bơh ală phan bơna geh bơh sươn sre dê. Hơ\ kung là jơnau kơ\p kờn ngan bơh cau lơh broă sa tàm càr dê tus mờ mpồl Đảng càr tàm tơngai lơh broă tus.

Ồng Đào Duy Tấn, ơm tàm ntum Nhân Cơ, kơnhoàl Dak R’lấp, càr Dak Nông, đơs: “A` gi\t tơngai lơh broă do geh uă ngan bơta pa, bol a` kơ\p kờn lơh bè lơi kờn lơh geh dùl pràn kis pa ai càr in bơtàu tơnguh, ngan là phan geh bơh sươn sre; lơh bè lơi nàng làng bol in iàng nùs lơh sa bal mờ khà priă niam sùm”.

Tàm tiah lồi đah tô Tây Nguyên dê, geh ù tiah dờng màng ngan là sơne\ pe Đông Dương, tiah tàm gùl tiah Pe mum bơtàu tơnguh, geh bơta pràn bè lơh sa mpồng nhàr lơgar, mơya càr Kon Tum kung gi\t lơh broă sa sươn sre kung gam là broă lơh kơ\p kơnờm lơh geh cồng nha uă ngan rlau jơh. Tus bal mờ geh jơnau đơs đơng lam Pơrjum dờng cau ala mat Mpồl Đảng càr Kon Tum, mò Nguyễn Thị Kim Ngân kuang geh jơng Gah Gùng dră bal dà lơgar mơkung là Kuang jat jơng atbồ Gơnoar ala mat dà lơgar dê, sồr tàm tơngai tus, càr Kon Tum kờn pal lơh niam broă rơndăp tăp sèng wơl broă lơh sa gơ jat bal mờ rơndăp tăp sèng wơl broă lơh sa sươn sre bơh càr dê nàng lơh mờ ngui tềm pềr mờ geh cồng nha ală chi che brê bơnơm, phan kuơ geh is, kờn chul chồl bơtàu tơnguh lơh sa gơ jat bal mờ sền gàr niam tiah ơm kis brê bơnơm; bơtàu tơnguh broă lơh sa sươn sre, brê bơnơm, phan tàm dà jat broă lơh gơlik phan kă bro; sền dờng màng bơtàu tơnguh ală tờm chi tam lơh sơnơm mờ ròng uă phan ròng, ngui dà tàm ală tơnau dà lơh hìu măy pờ tơlik ồs đèng, bơtơ\t rbòng dà nàng ròng tam phan tàm dà; tơnguh cồng nha ngui ù mờ brê.

Là Kuang atbồ Mpồl đơng lam Tây Nguyên, ala mat Gah Gùng dră bal dà lơgar dê tus bal mờ đơng lam Pơrjum dờng cau ala mat Mpồl Đảng 2 càr Dak Lak mờ Gia Lai, Đại tướng Trần Đại Quang kuang geh jơng Gah Gùng dră bal dà lơgar mơkung là Kuang atbồ Gah Kuang àng dà lơgar dê kung đơs tờm gùng dà broă lơh bơtàu tơnguh broă lơh sa sươn sre jat ngui bơta jak chài pa. Jat Đại tướng Trần Đại Quang, jơh bal bàr càr Dak Lak mờ Gia Lai ndrờm geh bơta pràn uă ngan bè ù pơrhê bazan, tàm tơngai lơh broă tus do kờn pal jơh nùs đơng lam, sồr bơcri priă ai lơh broă sa sươn sre in, đòm jat ală bơta jak chài pa ngui tàm broă lơh sa, kă bro kờn tơnguh jơnhoa cồng nha lơh sa, bơta niam phan lơh geh mờ bơta pràn tàm pơrlòng bơh phan bơna dê, gơ jat bal mờ lơh mhar bơ\t bơtàu [òn lơgar pa. Mu\t lơh broă lơh do, ồng Trương Phước Anh kuang atbồ Gah Lơh broă sa mờ bơtàu tơnguh [òn lơgar càr Gia Lai dê, pà gi\t: “Tàm tơngai tus, gah lơh broă sa sươn sre lơh pràn broă lơh mblàng yal, tơnguh jơnhoa jơnau gi\t wa\, lơh geh bơta rinh bal dùl nùs mờ bơta lơh ngan jơh nùs uă bơh ală anih lơh broă gùng dră bal, bơh mpồl lơh sa kă bro mờ bơh cau lơh broă sa dê tàm broă mu\t lơh kơnòl broă rơndăp tăp sèng wơl gah lơh broă sa sươn sre jat broă lơh tơnguh jơnhoa priă lơh geh gơguh tai mờ bơtàu tơnguh kơ\ kơl jăp jo\ jòng gơ jat bal mờ bơ\t bơtàu [òn lơgar pa. Kờp sền wơl, lơh tam gơl wơl, bơtơl ală rơndăp tăp sèng gah lơh broă jat gùng dà drà kă bro rề ơnàng; rơndăp tăp sèng gơ jat bal mờ drà kă bro bơh mpồl lơh sa kă bro mờ ală cau blơi phan bơna; lơh pràn đòm jat bơta jak chài pa, lơh mhar ngui măy mok tàm broă lơh sa; bơ\t bơtàu mờ bơtơl ală sơntìl chi tam phan ròng pràn niam uă mờ pơnrơ is mùl go\ ngan bơh càr dê mờ gơtùi kis gơrờm bal mờ bơta tam gơl trồ tiah”.

Pơrjum dờng cau ala mat Mpồl Đảng ală càr tàm tiah Tây Nguyên lơh geh cồng nha tàm uă broă; bơh broă bơyai lơh, tơngume sră nggal mờ kuang bàng lơh broă tàm tơngai lơh broă pa in. geh dùl bơta pa, krơi is ngan, hơ\ là: jơh ală càr tàm Tây Nguyên ndrờm tơrmù khà gơguh tai lơh sa lơyah rlau pơndrờm mờ tơngai lơh broă lài, mìng ơm tàm khà bơh 7,5 tus 9% lơm. Bơta tam gơl do bơnah lơi tơngo\ gùng dà broă lơh bơtàu tơnguh “lơyaì mơya kơ\ kơl jăp” bơh rài lơh sa ai broă lơh sa sươn sre lơh tờm tàm tu\ tơngai pa.

          Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến