Bal mờ gùt lơgar, broă lơh sa ală càr Tây Nguyên pa lòt gan 1 nam kal ke mờ gam ntào tềng đăp nam pa kung gơtìp uă kal ke sơl. Bu\ lah bè hơ\, mờ uă broă lơh di pal mờ di tu\ bơh Gơnuar atbồ lơgar dê, broă tus bal bơh gùt mpồl bơtiàn dê, rài kis bơh uă làng bol pơn jăt tai geh tơl niam, geh ờ uă bơnah geh tơnguh, ală gah kuơ màng tàm broă lơh sa geh ală tam gơl niam, gam ai tơl^k bơta pràn tus mờ broă tơnguh wơl lơh sa. Di tàm nam pa 2015, cau ai tơng^t jơnau đơs Việt Nam tàm Tây Nguyên geh jơnau “Tây Nguyên tàm gùng sơlwèt mờ kal ke”, sền wơl bè ală kal ke dờng màng, kung bè ală bơta kơ\p kờ` tus mờ broă lơh sa-mpồl bơtiàn Tây Nguyên dê tàm tơngai tus.

Kal ke ngan rlau jơh tàm ală càr Tây Nguyên là Dak Lak. Jơnau yal bơh dơ\ pơrjum mpồl duh broă ala mat làng bol càr lồi nam ai go\, geh 9 tàm 18 khà lơh sa, mpồl bơtìan ờ lơh geh jat rơndap broă neh ai tơlik, khà mpồl lơh sa kă bro kal ke, ơm ờ lơh broă gơguh tus git nđờ rhiăng, khà dồs priă dia bơh ală mpồl bal, cau 1 nă să, mpồl lơh sa kă bro ndrờm gơguh uă. Tơn jơh nam 2014, khà priă dia gam dồs bơh càr dê ndrờm 1/3 khà tă dia. Ồng Bùi Văn Chuẩn kuang jat jơng atbồ đah tă dia càr Dak Lak mblàng ală kal ke do bơh càr dê: “ Bơdìh ală kal ke bal, den Dak Lak kung geh ală pơn rơ is, uă mpồl lơh sa kă bro tam mờ sền gàr brê ờ geh khà tơnhàu dơm chi, den tàng priă dồs ơpah ù uă nam pơ gồp wơl. Dơ\ 2 là ală mpồl tàm gah lơh broă mpồl bơtiàn bè lơh sơ nơm, bơto bơsram tu\ do kung gam gơtìp kal ke. Dơ\ 3 là bơta dồs jơngkah priă dia bơh ală mpồl bơt bơtàu kuơ màng tàm càr tu\ do neh gơguh tus 116 tơmàn priă. Tàm khà dồs priă dia neh geh pơgap 400 tơmàn dồs kal ke nàng ai wơl mờ kơp geh bơ song, di tàm mpồl lơh sa kă bro lơh broă ờ geh cồng nha.”

Jòi git uă tàm ală kal ke bơh ală càr Tây Nguyên dê, gơtùi go\ 1 jơnau pơn rơ ngan, hơ\ là bơta gơ wèt tàm gah lơh sa suơn sre. Tu\ do, geh git nđờ jơt mpồl lơh sa kă bro bal mờ pơgap 50 rbô hìu nhă làng bol tàm Tây Nguyên gơ wèt tàm tờm kau su, rlau 100 rbô hìu nhă gơ wèt tam tơ ngời. tàm tu\ hơ\, nam 2014, khà priă tơ ngời mìng hơ đơm 4 tơlak tàm 1 tấn, làng bol ndrờm bè ờ geh cồng. mờ kau su, tơl tấn bơ sơt kau su ra`, mìng geh khà priă rlau 30 tơlak, lơyah rlau 5 tơlak pơn drờm mờ priă bơcri lơh broă.

Rài kis bơh git nđờ rhiăng rbô hìu nhă gơtìp aniai, neh lơh bơta pràn blơi phan gơmù, jat bal mờ hơ\ là ală kal ke bơh uă mpồl lơh sa kă bro dê. Ală càr neh chồl pràn broă hòi jà bơcri kă bro, bơyai lơh uă drà, dong ală mpồl lơh sa kă bro yal bè phan lơh gơs, chồl pràn tac phan, mơya kal ke ờ hềt gơmù, bè jơnau đơs bơh kuang đơng lam bồ ờ uă mpồl lơh sa kă bro, tus bal pơrjum drà kă bro tiah đah tàm gùl lơgar mờ Tây Nguyên geh bơyai lơh tàm Gia Lai tàm ală ngai lồi nam:“ Nam 2014 den Tây Nguyên gơ wèt tàm chi tam jo\ tơngai. Gơtìp gơmù khà priă den tàng broă lơh sa Tây Nguyên dê ờ bơtàu tơnguh. Ală anih kă bro ndrờm bè gơmù priă cồng.

Nam 2014 do den broă lơh sa ngai sơ lơ kal ke pơn drờm mờ ală nam lài. Kă bro phan lơi kung go\ kal ke lơm.”

Bulah bè hơ\, tàm kal ke, neh go\ geh uă tềl tơng go\ buơn bùai, gơtùi lơh geh bơnàng jă kuơ màng tus mờ bơtàu tơnguh wơl broă lơh sa tàm nam 2015. mờ ală broă lơh krà` cê bơh gơnuar atbồ lơgar mờ anih priă jền dà lơgar dê, priă càn geh dong kờl priă cồng bơh anih priă jền dong kờl cau rơbah pơnjat tai geh tă, dong git nđờ jơt rbô hìu nhă jơh rơbah, priă cồng ai càn tàm broă kă bro gam hơ đơm 10% tàm 1 nam, dong uă cau, hìu nhă geh tai bơta pin dờn nàng càn priă bơcri, bơtàu tơnguh lơh sa kă bro. Bal mờ hơ\, uă broă ai càn niam ngan kung neh geh mut lơh, nàng dong làng bol ờ mìng buơn càn priă, mờ gam `hap `har tàm broă tơm dồs. Pơn yơu bè broă càn priă jat kàl, pa geh anih lơh broă sa mờ bơtàu tơnguh bòn lơgar càr Dak Lak mut lơh, geh làng bol đơs niam ngan. Mờ broă ai càn do, làng bol gơtùi rơ wah tơngai tơm dồs bè lơi nàng gơ in geh kuơ ngan rlau jơh tus mờ broă lơh sa hìu nhă, dong làng bol tơnguh cồng nha lơh broă sa tàm tơngai tus:“ Hơ\ là bơta chờ hờp tus mờ làng bol lơh broă sa bol a` in tàm bơta broă lơh sa nhai puh pah. Tơn jo\ tơngai tơm dồs, mơya tus tu\ khà priă kơphe gơmù lơyah den kung tac nàng tơm sơl. Geh broă lơh do den làng bol lơh broă sa chờ hờp ngan.”

Bal mờ priă cồng anih priă jền gơmù, khà priă xăng, zờu tàm nam 2014 kung gơmù tus 20%, dong làng bol tềm pềr git nđờ rhiăng tơmàn priă bồm dà kơphe, tiêu mờ ờ uă chi tam jo\ tơngai, tàm kàl prăng 2014 – 2015, tàm tu\ hơ\, khà priă kơphe gam kơ\ kơljap tàm khà jơnhua, khà priă tiêu kung gam jơnhua, tus 180 tơlak 1 tấn. bơta dong làng bol lơh broă sa Tây Nguyên gơtùi geh kuơ tàm 2 gah, dong tơnguh jơnhua cồng nha lơh broă sa.

Dùl bơta kơp kờ` dờng ndai kung gam pờ geh gùt Tây Nguyên in, rơndap broă rề ơnàng gùng rơndeh 14, gùng HCM, là gùng lòt tờm ngan tiah do dê gam geh mut lơh tàm tơngai lồi dut, lơyaì ngan rlau jơh tus nhai 10 nam 2015 geh lơh gơs, dong phan bơna Tây Nguyên dê buơn geh kă bro tus ală drà kă bro dờng tàm gùt lơgar. Jơh 3 bơta, priă cồng ai càn gơmù, khà priă xăng zờu gơmù, gùng lòt geh lơh niam, geh lơh geh bơta pràn dờng ngan nàng broă lơh sa mpồl bơtiàn Tây Nguyên dê gơtùi bơtàu tơnguh tàm nam 2015 do.

                                               }au mblàng K’ Duẩn.