VOV4.K’ho – Ntum Ea Tul, kơnhoàl Cư Mgar, càr Dak Lak geh rlau 2.000 hìu nhă làng bol ơm kis tàm 12 [òn, tàm hơ\ làng bol kòn cau Rơđê geh tus 98%. Ală nam do, srơh tơn jơh jơgloh tơmù rơbah tàm do neh brồ guh cồng nha mờ broă lơh tam chi tam jo\ ngai pơgồp bal mờ bơtàu tơnguh ròng phan, Mìng is nam 2014, ntum Ea Tul neh geh 80 hìu nhă làng bol jơh rơbah, tơmù khà hìu nhă rơbah ntum dê gam 9%. Mpồl cau lơh broă sa ntum Ea Tul neh jơh nùs dong kờl làng bol lơh broă sa mut ngui bơta chài tàm broă lơh sa nàng cèng wơl cồng nha lơh sa uă. Kơnờm bơh hơ\, uă hìu nhă làng bol lơh broă sa neh jơh rơbah, brồ guh lơh pas:

Ồng Y Đhiăm Ayun, tàm [òn Tul pà git, lài do rài kis hìu nhă ồng dê kal ke, siơu\ siar ngan, mơya tu\ do, pah nam hìu nhă ồng lơh geh 250 tơlak priă bơh 3 lồ kơphe mờ ròng rlau 30 nơm sur poac, rài kis hìu nhă geh bơtàu tơnguh niam ngan. Ồng đơs: “ Bơh lài mờ nam 2006 hìu nhă a` dê kal ke ngan, nam 2008, hìu nhă neh jơh rơbah, priă lơh geh pah nam tàm pơgap bơh 4 tus 5 nam do là 250 tơlak bơh broă tam phan mờ ròng phan. Geh bè do là kơnờm mpồl cau lơh broă sa ntum bơyai lơh ală dơ\ bơto pơlam 2, 3 dơ\ pah nam, jơh nùs dong hìu nhă a` mut ngui bơta chài tàm broă ròng phan mờ tam phan.”

Ồng Y Wữn Ayun, ơm tàm [òn Sah A, ntum Ea Tul – kung là 1 nă cau geh pơn rơ jak tàm broă tơn jơh jơgloh tơmù rơbah. Lài do, hìu nhă mìng geh 1 lồ ù tam kơphe, pah nam siơu\ siar sùm tài hìu geh gal kòn. Bă ù tam kơphe tài ờ git ngui bơta chài sơngka sền gàr den tàng cồng nha tơnhàu ờ uă. Bơh tu\ tus bal ală broă lơh pơrjum pơlam broă lơh sa bơh Mpồl cau lơh broă sa ntum bơyai lơh, ồng neh wă mờ git ngui bơta chài tàm broă sơngka sền gàr tờm kơphe. Mờ broă lơh ai lơyah ngai ròng jo\ ngai, bơh 1 lồ kơphe sơn rờp, tus tu\ do, hìu nhă ồng geh 7 lồ kơphe mờ 20 lồ kau su, sùm ai cồng nha tơnhàu mờr 2 tơmàn priă pah nam. Ồng đơs: “ Mpồl cau lơh broă sa ntum dong a` bè bơta chài tam kơphe, kau su. Lơh broă jat bơta jak chài dà lơgar dê, geh cau ròng kơn rồ, ròng sur. Bơto bơtê làng bol in lơh broă di mờ bơta chài neh geh bơsram, ơn phơng, koh ntê di mờ bơta pơlam den ngan là lơh geh cồng nha uă. A` neh dong kờl ală hìu nhă ờ geh ù tam phan, ai khi in sur nàng ròng, pà rơndeh mai\, dong kòn cau bơsram sră, a` ơpah 10 nă cau còr bơ sơt kau su, 10 nă cau sơngka sền gàr mờ pic kơphe a` in.”

Ală nam do, bal mờ bơta sền gròi bơcri priă bơh dà lơgar dê, bơta dong kờl bơh mpồl cau lơh broă sa ntum dê neh dong làng bol kòn cau Rơđê tàm ntum Ea Tul brồ guh ală bơta pràn bơh [òn lơgar dê, bơtàu tơnguh kơ\ kơljap mờ rlau 4.500 lồ kơphe, rlau 4.000 lồ kau su, 60 lồ điều, rlau 30 lồ kòi sre. Kuơ màng, uă hìu nhă lơh broă sa cau Rơđê neh jơh rơbah, brồ guh lơh pas. Nam 2011, hìu nhă rơbah gùt ntum geh rlau 30%, nam 2014 gơmù gam 9%. Mìng is tàm nam 2014 gùt ntum geh rlau 80 hìu nhă jơh rơbah. Ntum geh mờr 1.500 hìu nhă tus bal tàm mpồl cau lơh broă sa kă bro jak, dùl bơta mờ lài do ờ hềt tu\ lơi geh.

Dilah bè lài do, jơnau lơh gơbàn bơta rơbah kal ke bơh uă hìu nhă kòn cau Rơđê tàm ntum Ea Tul là tài bơhiàn lơh broă sa bơr ngơl gơla, ờ geh tơl ală bơta pràn nàng drong broă lơh sa bè priă bơcri, den tu\ do, Mpồl cau lơh broă sa ntum Ea Tul neh mut lơh uă broă lơh dong kờl, pơn jờng cau tàm mpồl ngui ală bơta pràn bè priă bơcri, sơntìl, git wă bè chài lơh broă, mut lơh niam ală broă lơh tam gơl chi tam phan ròng cèng wơl cồng nha lơh sa uă. Ồng Y Krual Ktla, kuang jat jơng atbồ Mpồl cau lơh broă sa ntum pà git: “ Broă lik klàs rơbah dùl bơnah là bơh Mpồl cau lơh broă sa ntum neh lam sồr, mblàng yal làng bol in git bè bơta chài lơh broă den tàng uă cau neh jơh rơbah. Ntum pơgồp bal mờ uă cau ờs mờng lơh broă nàng pơlam làng bol in lơh jat. Mờr tus, Mpồl cau lơh broă sa geh pờ ơdu\ lam sồr mblàng yal nàng làng bol in git bơta chài lơh broă, pơlam ròng phan, tam gơl chi tam, pơlam tơn tus tơl hìu nhă in.”

Đơs bè broă lik klàs rơbah bơh làng bol kòn cau Rơđê tàm ntum Ea Tul, ồng Y Đức Ayun, kuang jat jơng atbồ ntum Ea Tul pà git, ală hìu nhă rơbah ràm ntum neh dờp geh bơta dong kờl bơh Mpồl cau lơh broă sa ntum tàm broă tam jàu bơta chài lơh broă, bơt bơtàu ală broă lơh nàng geh cồng nha niam rlau. Ồng pà git: “ Bồ tơngai bơh nam 2011 tus nam 2015, ntum Ea Tul geh 620 hìu nhă rơbah, tu\ do gam 180 hìu nhă rơbah. Ntum neh mut lơh ală broă lơh ròng phan mờ uă broă lơh ndai neh geh mut lơh uă ngan tàm ntum Ea Tul. Pơnjat hơ\ kung pờ uă ơdu\ bơto pơlam, tam jàu chài lơh broă tus mờ làng bol bè chài ròng phan, tam phan mờ uă broă lơh sa ndai. Dơ\ 3 là dong làng bol càn priă bơh anih priă jền dong kờl cau rơbah nàng làng bol geh priă bơcri lơh broă sa lik klàs rơbah.”

Ntum Ea Tul neh geh uă broă lơh sa kă bro jak, rài kis làng bol kòn cau Rơđê tàm ală [òn ngai sơlơ bơtàu tơnguh. Ntum gam lơh ngan tus jơh nam 2015, khà hìu nhă rơbah bơh gùt ntum dê mìng gam 7% nàng mut lơh geh cồng nha broă lơh bơt bơtàu [òn lơgar pa.

                                                          Cau cih mờ yal tơngit K’ Duẩn.