VOV4.K’ho- Tàm pơrlòng bơtàu tơnguh lơh sa, sền gàr bơhiàn chài rơgơi is kòn cau dê, uă làng bol kòn cau tàm Tây Nguyên neh geh rài kis hờm ram, lơngăp lơngai chờ hờp. Wa\ rò sơnam pa Đinh Dậu 2017, làng bol geh jơnau bơto tơngkah bal kờn pal sơlơ sền gàr nùs nhơm tam klac bal, tơrgùm bal pràn bơ\t bơtàu [òn lơgar ngai sơlơ pas sơm niam bơne\

Kơnờm trơyang  tàm broa\ lơh sa, geh ngui bơta jak chài pa tàm broa\ lơh sa, làng bol cau Jarai kis tàm [òn Nhing, xã Nghĩa Hưng, kơnhoàl Cư\ Pah, càr Gia Lai neh brồ guh lik klàs rbah jơgloh, lơh geh gùng [òn, gùng mut tàm dơlam [òn,  hìu geh lơh niam, [òn kloh. Wa\  nam pa 2017,  ồng Myui nting sap tus làng bol sùm tam klac bơtàu tơngguh lơh sa,  [òn lơgar slơ ngai slơ hờm ram, boh gơbài:“Sa tềp nam 2017 do, a` nting sap tus làng bol tàm [òn  geh ua\ bơta bơtuah bơtoài, boh gơbài, lơh sa  geh ua\ cồng nha rlau nàng ba` jơgloh rbah tai. A` dan nting sap  tus làng bol cau jat yàng pơnjat tai tam klac bơtàu tơngguh lơh sa,  nàng hờm ram mờ geh bal pơ gồp bal tàm broa\ sơng ka sền gàr kơphe, sền gàr kòi sre kàl prang do. A` kơp kờ` ngan bơta sền gròi rlau tai bơh Đảng mờ Dà lơgar dong làng bol sang sơbì jơgloh ơmù rbah kơljap, nàng  geh pas mờ geh rài kis hờm ram, gơboh gơbài”.

Gơ wèt mờ [òn Têa Djê, xã Đak Rơnga, kơnhoàl Đak Tô, càr Kontum, rài kis cau Sơdàng dê kung neh tam gơl pơndrờm mờ lài. Uă hìu sơmang pa lơh, rơkàng tìm kiă pơrhê mpờl tàm ală sươn kơphê, kau su, bời lời tơlir niam ngan. Gơ wèt mờ mò Y Ui, làng bol kis tàm [òn Têa Djê, lài mờ dơ\ sa Tềp, hìu bơnhă mò pa lơh gơs dùl nơm hìu sơmang dờng mờ niam ngan. Nam pa, mò Y Ui kơ\p kờn ală jơnau niam hèr:“Nam pa nam do, a` pin dờn làng bol tàm [òn tam klac bal, tơrgùm jơh pràn nàng bơtàu tơnguh tàm rài kis. Hìu bơnhă pơn jat tai rồ ù lơh sươn sre, tam chi jo\ nam nàng geh phan sa phan prăp pềr; sền gròi, ròng siam oh kòn hờm ram bơtàu tơnguh jak chài. Kơ\p kờn jơh tơl nă cau sùm geh să jan pràn kơldang, kis jo\. Nam pa, jat bơhiàn tàm do, den bol a` `ô tơrnờm, chờ hờp bal mờ rài kis chờ hờp wa\ rò sơnam pa bơh gùt lơgar dê, nting săp kơ\p kờn cau kra, cau kơnòm să jan pràn kơldang. Oh kòn geh kis tàm tơrgùm bal, chờ hờp bal mờ ồng mò, mè bèp; [òn lơgar tam klac bal, rài kis lơngăp lơngai”.

Pơr lòng bal mờ cau Jarai,  cau Sedang  tàm Kontum, làng bol ala\ kòn cau Rơđê, M’nông tàm Daklak, Daknông kung geh lơh ngan bơtàu tơngguh lơh sa. Mè Linh kis tàm [òn Ka Na B, xã Cư\ Mgar,  kơnhoàl Cư\ Mgar, càr Daklak lơh broa\  sa geh bal suơn tơnau wàng ròng: geh 3 lồ cao su, 5 sào sươn tam chi tam lơyah tơngai, ròng be, ròng sur me mờ ròng ka. Tàm nam 2016, bulah trồ tiah ờ hoan niam,  cồng nha  lơh geh ờ jơnhua, mơya kơnờm geh  tam, mờ ròng ua\ bơta chi tam phan ròng den tàng geh bơh hìu nha\ mè Linh kung tơl, geh cồng rlau 60 tơlak pria\. Tus nam 2017, hìu nha\ mè Linh kờp du\ geh pờ tai broa\ lơh tam bơsềt. Mè Linh kơp kờ`:“Tus nam pa,  hìu nha\ bol a` geh lơh ngan lơh sa nàng bơtàu tơngguh lơh sa hìu nha\ mờ geh gàr niam rài kis, lài do a` kung neh ròng be, ròng sur mờ ròng ka. Tu\ do, a` gam  tam gơl gơs tam bơsềt  tài jat bè a` go\ broa\ lơh do kung bươn lơh mờ gơ cèng wơl cồng nha lơh sa jơnhua ngan. Dilah broa\ lơh tam bơsềt  gơ tùi den a` kung kơp kờ` làng bol mut lơh jat broa\ lơh do, nàng pơ gồp bal geh lơh niam bơtàu tơngguh rài kis làng bol in mờ a` geh pơlam làng bol broa\ tam bơsềt”.

Tơryăng tơryồng lơh broă lơh sa, ko\ng bòl glar lùp bơsram bơta chài sơngka sền gàr kơphê, hìu bơnhă mè Hạnh, tàm [òn Dak Prí, xã Nâm N’Dir, kơnhoàl Krông Nô, càr Daknông neh geh phan sa phan prăp pềr, lơh geh hìu sơmang dờng mờ niam ngan, blơi geh uă phan ngui kas priă ngui tàm rài kis hìu bơnhă mờ ròng oh kòn bơsram tơl. Mờ 3 lồ kơphê neh ai tơnhàu, kàl lơh kơphê pa do, hìu bơnhă mò neh lơh geh rlau 11 tấn kơphê gar. Ờ hềt di nùs mờ cồng nha do, mè Hạnh yal, hìu bơnhă kờn pal lơh ngan uă rlau tai nàng lơh geh priă jền uă rlau:“Nam pa do gơtìp trồ prang, a` sơning lơh ngan tềm pềr dà, sơngka sền gàr kơphê, den tàng hìu bơnhă kung gam tơnhàu geh uă rlau mờ nam lài. Nam lài lơh geh 10 tấn den nam pa do lơh geh 11 tấn. Mơya trồ tiah tàm tơngai pa do den broă sơngka sền gàr kơphê kal ke ngan. Là a` pal lơh ngan jơh nùs jơh pràn, ai jơnau bơsram mờng chài nàng sơngka sền gàr kơphê gơ in niam ngan, nam tus là pal lơh geh priă jền uă rlau tai pơndrờm mờ nam pa do”.

Tàm nam  do òr,  bulah trồ tiah ờ niam,  mơya kơnờm geh trơ yang ngan broa\ lơh sa sơng ka chi tam den tàng hìu nha\ lo\ Su  Nròng Thoại kis tàm  [òn 3,  xã  Đinh Trang Thượng, kơnhoàl Di Linh,  càr  Lâm Đồng gam geh rlau 4 tấn kơphe gar. Nam do,  hìu nha\ lo\ sa tềp tơl mờ ua\ phan bơna  rlau mờ nam lài. Lo\ kung neh rcang tơl phan bơna, sơnơm tu, phơng tuh nàng sơng ka sền gàr kơphe tàm nam tus kờ` gơ geh cồng nha niam rlau. Lo\ Su Nròng Thoại  chờ hờp đơs:“Nam pa neh tus, nam  yau neh jơh,  nting sap jơh  tơl cau sa tềp chờ hờp, lơh sa bơtàu tơngguh. Làng bol  sa tềp kung pal tềm pềr ba` hoàc hươr lềng làng ir, tơl cau lòt nhơl sa tềp kung pal niam mờ hìu nha\ sùm gơtìp bơta bơtuah bơtoài rlau. Kơ\p kờ` làng bol nam pa do lơh kòi,   kơphe geh tơnhàu ua\, tac geh pria\ ua\ rlau mờ nam lài”.

Nam 2016, sơrlèt gan ală bơta kal ke bè trồ tiah, hìu bơnhă ồng Y Drich Kman, kis tàm xã Bông Krang, kơnhoàl Lak, càr Daklak neh sền ngac sơngka sền gàr tiêu, lơh kòi, ròng kơnrồ, ròng be, tơnơ\ tu\ kờp jơh priă tă lơh den ồng gam geh priă cồng là rlau 40 tơlak. Nam pa do nam do, ồng neh geh broă rơcang lơh ngan ngồn nàng bơtàu tơnguh lơh sa kơ\ kơl jăp ai hìu bơnhă in. Ồng Y Drich Kman, đơs: “Tàm nam 2017 do, hìu bơnhă a` rơcang bơtàu tơnguh lơh sa jat broă lơh sơngka sền gàr kơphê, tiêu gơ in niam ngan rlau jơh nàng lơh geh cồng nha uă ngan rlau jơh, ròng siam sền gàr niam kơnrồ, be. Mu\t tàm nam pa nam do, a` dan nting săp kơ\p kờn oh mi [òn lơgar sùm pràn kơldang, lơh sa ngai sơlơ bơtàu tơnguh rlau tai”.

                   Cau cih mờ yal tơngit K’ Brọp mờ Lơ Mu K’ Yến