VOV4.K’ho – Làm gùt tiah bơh Việt Nam dê, tiah lơi kung geh ală `jrong bùng bi crih crài mờ tu\ sền go\, tàm nùs nơm he geh bơta pơn ìơ să jơi bơtiàn, git wă bè bơta ngap lơngai is – khat gơboh dà lơgar dê. Di tơngkah 70 nam kac màng nhai 8 mờ sơn tờm dà lơgar ngai 2/9, bol he jòi git bal bè ală jơnau tơngit bơh `jrong bùng bi Hà Nội, dùl tàm ală rùp pơn rơ bơh nùs nhơm Việt Nam khin cha jak chài:

Bơh ală ngai gam dềt, uă cau neh git jơnau `ri\ “ ~jrong bùng bi Hà Nội” cih gơs rùp `jrong bùng bi khin cha, jak chài, gơ jat bal mờ tơngai kah yau:

“ Cau lơi neh tus Hà Nội/ Lòt tàm gùng Điện Biên/ Ngan là sền go\ đah đang/ ~jrong bùng bi jơnhua ngan/ Bùng bi dà pơr hê gơ crà/ Tềng `jrong lòs ơm song ngan”.

Mờ: “ Sền bùng bi go\ dà lơgar/ Sền bùng bi go\ làng bol/ Jat huềng bùng bi dê he cơn đòa lòt/ Làm gùt tiah ngài, tiah rềp…”

Gơwèt mờ làng bol ală kòn cau Viêth Nam bơh ngài dơ\ sơnrờp geh tus càr lơgar, halà ală cau nac lơgar ndai, mut sền `jrong bùng bi Hà Nội là dùl tàm ală tiah tus geh kờ` ngan.

Bơta niam bơh `jrong bùng bi Hà Nội dê ngai lài gơtùi sền bơh ngài, tu\ mờ hìu đam ờ hềt tàm rơnđir uă, ală gùng chi tam dờng bè tu\ do ờ hềt geh.

~jrong bùng bi Hà Nội tu\ do ơm tềng bơnah ù di kơnhòal Ba Đình, là tiah tềl kah yau, chài rơgơi geh pơnrơ ngan bơh càr lơgar dê. Jat uă sră  nggal kah yau, `jrong bùng bi geh lơh tàm bơnah ù đah jum bơh gơlang Thăng Long dê, bơh nam 1805 tus nam 1812 den geh lơh gơs. Bulah gơnoar atbồ rài sò tơm Tây neh lơh aniai uă broă lơh di tiah [òn dờng Hà Nội tàm ală nam 1894 tus 1897, mơya bơtuah ngan, `jrong bùng bi Hà Nội neh ờ gơtìp aniai. Tus tu\ do, do là broă lơh gam bè ờs mờ niam ngan rlau jơh tàm tiah tềl kah yau [òn dờng yau Thăng long.

Ală cau kis jo\ nam tàm Hà Nội kung gam kah loh ngan, ngai 10/10/1954, dơ\ sơnrờp, bùng bi pơrhê sơma` rơmit – bùng bi dà lơgar geh par tềng đang `jrong bùng bi Hà Nội. Broă lơh `jrong bùng bi Hà Nội ờ mìng geh ală cau chài cùp rùp mờ gam geh tàm ală jơnau `ri\, jơnau đơs crih, ngan là sềr rùp. Uă cau chài sềr rùp neh ai tơnggo\ bơta niam crih crài bơh broă lơh do dê. Kuơ màng, `jrong bùng bi gam geh lip tàm tem bưu chính mờ geh lip tàm pang priă bơh anih priă jền dà lơgar Việt Nam dê geh tơlik dơ\ sơnrờp.

Ơm rềp [òn dờng yau, tàm rài bơtau Nguyễn, `jrong bùng bi Hà Nội gam geh kơnòl là sền gròi. Bơh đang `jrong bùng bi gơtùi sền jơh dùl bă tiah ơnàng ngan tàm dơlam mờ bơdìh [òn dờng yau.

Bè chài rơgơi bơceh lơh, `jrong bùng bi Hà Nội geh lu\ hồp tàm rơndap, guh đah đang hời rơhời dềt. Bơta tàm rơndap ringbal hơ\ neh lơh gơs ală gùng song, kră kơldang ngan, kơ\ kơljap ngan. Ơm tềng đơm `jrong bùng bi Hà Nội tơng gờr sền he gơtùi go\ bơta ringbal, niam ngan bơh ală kơnă, să `jrong dê mờ anih sền gròi. Bơta kơn jơ\ gơ lơh bè ờ geh tơn. Hơ\ là bơta chài ngan bơh cau bơceh lơh dê.

Tàm tơl kơnă, kơlik geh lơh, geh bơka mờ ală bơta niam krơi is, bulah balhiă mơya lơh geh ală gùng lơbơn ngan mờ lơh gơs bơta niam is bơh tơl kơnă dê. ~jrong bùng bi Hà Nội jơnhua rlau 33 thơk. Kờp bal mờ `jrong ỳông bùng di den jơnhua rlau 41 thơk, tàm hơ\ geh 3 cờn mờ dùl să `jrong. Ală cờn dềt hời rơ hời, tàm rơndap bal, gùt dar geh lơh mờ gac. Jat mờ hơ\, cờn dơ\ 1, tơl gah là 42 thơk gùl, jơnhua 3 thơk, geh 2 cờn ntùng gam guh; cờn dơ\ 2 den tơl gah 27 thơk, jơnhua 3 thơk 7, geh 4 nơm mpồng, cờn dơ\ 3 tơl gah 13 thơk, jơnhua 5 thơk, kung geh 4 nơm mpồng jat ală gah đah mattơngai lik, đah mattơngai mut, đah jum, đah tô. Ờ kờp đah tô, ală mpồng ndai ndrờm geh mat sơnđan is. Mpồng đah mattơngai lik geh trah 2 akhar “ Nghênh húc” hơ\ là rò àng mattơngai sòl àng drim gờ`, mpồng đah mattơngai mut geh akhar “ Hồi quang” hơ\ là bơta àng gơ sòl wơl, mpồng đah jum “ Hướng minh”, hơ\ là wèt hờ àng mattơngai sòl. Tàm mpồng đah tô geh lơh 2 nơm ntùng guh đah ma mờ đah kiau, tơl nơm ntùng geh 14 kai cờn, geh lơh tê cèng kup mờ lòs. Blàng đah đang geh pơng gàr mờ dơm chi bal mờ kơlik tam bơkàu, geh tàm rơndap bal gơlơh bè dă bung.

Ai să `jrong dê wil, geh 8 gah, dềt hời rơ hời hờ đah đang, jơnhua 18 thơk 2, tơl đah tềng đơm ơnàng pơgap 2 thơk. Tàm să `jrong dê geh rơbàng 54 kai cờn, gơ lơh rơtua` tus tềng bồ đah đang. Jơh ală gah sòl àng bơh 39 nơm trồm bơkàu mờ 6 nơm trồm bè phan puh. Ală trồm do geh ơn jat ală gah, tơl gah geh bơh 4 tus 5 nơm trồm. Kơnờm geh ală trồm càl mut gùt dar să `jrong den tàng àng mattơngai sòl mờ càl gơtùi mut sùm. Bồ `jrong, gam geh hòi là anih sền gròi geh lơh gơs dùl bă geh 8 gah, jơnhua 3 thơk 3, geh 8 nơm mpồng, ndrờm mờ 8 gah, gơtùi tơl nàng ai bơh 5 tus 6 nă cau in sền. Tềng gùl là 1 nơm `jrong wil, ơnàng 0,4 thơk, jơnhua tus bồ `jrong, là tiah nàng tồt gai bùng bi, jơnhua 8 thơk. Rơkàng gơlơh bè sơgơn ndau, ală phan dơng rơkàng geh lơh mờ bê tông lòs, geh tìp mờ gac mờ tềng gùl rơnàng geh dùl njrong lòs bal mờ ce doi\ nàng ỳông bùng bi. Mơya, ờ di tu\ lơi nac nhơl chờ kung bơtuah geh guh tus bồ njrong. Mìng tàm ală tu\ kuơ màng tàm nam, anih prap ơn phan kuơ kah yau ling klàng Việt Nam hơ\sồng pờ mpồng, mờ tu\ hơ\ nac pal sap sèng nàng mut. 

Rlau 200 nam do, `jrong bùng bi Hà Nội neh lời kir git nđờ tơlak dơ\ cau bơh uă tiah gùt lơgar dê tus. Geh tu\, geh jơnau yal là, ồng Hugo Chavez kuang atbồ lơgar Venezuela lài do tàm dùl dơ\ tus Hà Nội tu\ lòt gan `jrong bùng bi ni sơna sồr ơm rơndeh mờ kờ` mut còp. Ồng neh guh tus tềng bồ `jrong mờ sền ngềr ngan broă lơh crih crài do.

Pah tu\ cơn đòa guh tàm ală kai cờn lời kir tu\ tơngai, ală jơnau kah yau gơlơh bè rê wơl, lơh cau pal cơn đòa rơ le\ rơ lùn rlau tàm ală kai cờn kah yau dê. Mờ ne, ơm tềng cờn đah đang `jrong bùng bi Hà Nội dê, he sền go\ [òn dờng kờ` gơboh, sền mpồl cau gal ngan bal mờ càl khồm pa, càl bơh kàl hàm nhai 8 dê.

                                                                Cau mblàng K’  Duẩn.