VOV4.K’ho - Mìng gam 2 ngai tai là tus ngai sa tềp bơhiàn jơi bơtìan dê. Ală ngai do, tàm làm gùt bòn lơgar Tây Nguyên, nùs nhơm rơcang wă rò sơnam pa neh duh hồl ngan. Gơnoar atbồ tàm bòn lơgar kung sền gròi, lùp còp, kơlôi rơcang sa tềp tus mờ ală hìu nhă geh sră dong kờl bơh dà lơgar, hìu nhă geh màng mờ dà lơgar, hìu nhă kal ke, bal mờ jơnau đơs ờ lơi hìu nhă lơi gơbàn jơgloh tàm dơ\ sa tềp.

            Slơ mờr tus ala\ ngai sa tềp, broa\ lơh rcang wa\ rò sa tềp nam pa bơh làng bol kòn cau Sêdang tàm [òn Kon Du, ntum Mang Càng, kơnhoàl Kon Plông, càr Kon Tum slơ nhap nhar  ngan. Bal mờ ala\ sơ\ àng nha klơm mbar, nha ju geh cau dờng pic geh bơh tàm brê nàng rcang klơm mbar, kơnòm dềt den soh phan tơme bơh mè bèp pa blơi. Bi A Líu dùl na\ làng bol tàm [òn ai git, nam do hìu nha\ bi kung bè 40 hìu nha\ mờ rlau 200 na\ làng bol tàm [òn Kon Du rcang sa tềp nền nòn rlau mờ pah nam. Tài bơh hìu lơi tàm bòn kung geh pria\ ua\ rlau pah nam kơnờm geh nhap nhar ngan lơh broa\ sa. Chờ gờm sơnam pa hìu nha\ lơi kung rcang tus ala\ phan  sa, phan `ô bơkah ngan nàng lài jơh la lơh yàng duh mò pàng, tơnơ\ tai la `ô sa mờ kòn sau, jơi nòi. Bi A Líu đơs:“Mờr tus sa tềp bloh, hìu nha\ a` jat bơhìan kòn cau rcang tơl ala\ bơta sa tềp kờ`, bè mbar klơm la pal geh, mbar klơn kòn cau dê den krơi is mờ  mbar klơm bơh cau yuan. Sa tềp tus den  bal mờ mbar klơm,  iar mờ sur nàng lơh poac den kung pal geh. Phan pal geh ngan la  tơrnờm. Tơrnờm sùm pal geh nàng làng bol `ô bal bơkah. Bal mờ geh poac tàm [òn,  gam geh ka tai la ka niêng, hơ\ sồng poac brê, pì kờ` oh mi lơh phan sa tu\ `ô sa tềp. Bè hìu a`,  làng bol tàm [òn kung rcang nền nòn nàng geh wa\ rò dùl sơnam pa. Tàm nam pa, den tơl cau, tơl hìu nha\, làng bol cau lơi kung kơp kờ` nàng  lơh sa hìu nha\  geh ua\ rlau tai mờ lơh  sa gơguh rlau tai, oh kòn geh lòt bơsram niam rlau”.

Gơ wèt mờ làng bol kòn cau Bơnhàr tàm bòn Đak But, ntum An Thành, kơnhoàl Đak Pơ, càr Gia Lai, sa tềp bơhìan jơi bơtiàn dê ờ gam krơi is tai, làng bol tiah do neh git bơyai lơh sa tềp, gơ rờm bal mờ nùs nhơm wă rò sơnam pa, chờ hờp sơnam pa bơh uă nam do. Mơya nam 2015 pa do, trồ tiah ờ niam, priă jền lơh geh làng bol tàm bòn dê lơyah rlau mờ pah nam, mơya ngai sa tềp, làng bol kung gam rơcang tơl làm ală phan sa, dà hùc bơhiàn yau bè tơr nờm, poac iar, mbar klơm, kèu, mứt.. nàng chờ hờp bal mờ gơp, tơnơ\ 1 nam lơh broă glar bòl mờ kung kờ` bơyai broă lơh sa tàm nam pa. Ồng Đinh Đal, làng bol tàm bòn Đak But đơs: “ Bơh nam 2004, rlau 10 nam bloh, làng bol he dê git bơyai lơh sa tềp. sa tềp mìng tàm 3 ngai, tơnơ\ hơ\ den lơh broă bè ờs, ờ bơyai lơh jo\ jòng bè dơ\ bơ thi bồc rài yau. Lài do pah tu\ mut tàm nhai lơh chờ den jo\ jòng uă ngai ngan, sồr pal geh uă phan bơna, hoàc huơr ngan. Ai tu\ do den he jat rài pa, jat gùng dà broă lơh bơh Đảng dê, sa tềp geh bơyai lơh lơyah, chờ hờp.”

Tàm ntum tiah sar lơgar ngài Ea Toh,  kơnhoàl Krông Năng, càr Daklak-tiah geh rlau 2.600 hìu mờ mờr 13 rbô na\ cau, 10 jơi bơtìan oh mi ơm kis,  kung gam rcang tus ala\ ngai sa tềp. Lo\ mè Lysê kis tàm [òn Kai,  ntum Ea Toh, kơnhoàl Krông Năng, càr Daklak ai git:“Kung bè cau Yuan dê sơl, tu\ tus ngai 30 sa tềp, jơh  tơl cau tàm hìu geh cau lơi dùl broa\ nàng rcang satềp,  cau den blơi ba`, kèo, cau den blơi dà hùc nàng wa\ nac geh tus lòt  gờm chờ sa tềp tàm ala\ ngai sa tềp. Dơ\ 2 la, sồr lòt pic nha prìt nàng klơm mbar, den mang hìu nha\ geh tòm bal nàng sền wơl dùl nam yau,  mờ ala\  bơta nùs nhơm kơp kờ` dùl nam pràn kơldang, geh cồng nha, tam klac tàm tơl ala\ broa\.”

Kờ` gàr ờ geh hìu nhă lơi pal jơgloh halà kong noat mrềt tàm ală ngai sa tềp bơhiàn Bính Thân 2016, mpồl Đảng, gơnoar atbồ ală tiah càr Kon Tum dê gam bơyai lơh kờp sền, cih mat mờ lam sồr tơl bơta pràn nàng dong kờl ală hìu nhă geh rài kis kal ke wă rò sa tềp.

Ồng A Chúc, kuang jat jơng atbồ anih duh broă làng bol ntum Ngọc Wang, kơnhoàl Đak Hà pà git, nàng gơtùi sền gròi, dong kờl di tu\ ală hìu nhă digơlan gơbàn jơ gloh, ờ tơl phe sa tàm dơ\ sa tềp, bơh bồ nhai 12 jat sră kờp nhai lơgar he, gơnoar atbồ ntum neh jàu kơnòl mùl màl tơl nă kuang bàng drong broă tàm bòn in, lòt sền rài kis ngan ngồn bơh tơl hìu nhă dê, nàng cih mat cau geh dong kờl phe, dong kờl phan rơcang sơndră trồ mrềt làng bol in. dilah lời hui\, ờ cih ală hìu nhă jơ gloh, kuang bàng drơng broă pal kong kơnòl. Mờ broă lơh do rềp làng bol, rềp hìu nhă, cih loh mùl màl kơnòl bè do, pin dờn mờr 1 rbô 100 hìu nhă làng bol mờ rlau 5 rbô nă cau, uă ngan là làng bol kòn cau Sơdàng tàm ntum Ngọc Wang geh dùl sa tềp ram mhu\, chờ hờp mờ bềng nùs nhơm kờ` gơboh. Ồng A Chúc đơs: “ Nàng rơcang làng bol in geh dùl sa tềp ram mhu\, gơnoar atbồ tàm bòn lơgar đơng lam, sồr kuang bàng kờp sền, cih mat ală cau, nàng geh dờp ală bơta phan pà bơh kơnă hơđang dong kờl. Bơta sền gròi lài ngan bơh gơnoar atbồ tàm bòn lơgar dê là ală hìu nhă rơbah, hìu nhă ndrờm bè cau rơbah, cau geh màng mờ dà lơgar, cau geh rài kis kal ke, ală hìu nhă digơlan gơbàn jơ gloh tàm nhai puh pah. Dong kờl jơ gloh sa tềp Bính Thân do geh 118 hìu nhă bal mờ rlau 576 nă cau. Geh ală bơta phan pà bơh kơnă hơđang dong kờl den neh geh mat cih lup khàu tàm ală bòn. Ntum geh dong kờl ală hìu nhă hơ\ in. nam do bulah kal ke, bulah trồ tiah gơlik geh ni sơna, ờ niam làng bol in, mơya gơnoar atbồ tàm bòn lơgar kung bè mpồl Đảng pin dờn là, làng bol geh dùl sa tềp răm mhu\ mờ chờ hờp.”

Càr Dak Nông, ala mat atbồ càr mờ ala\ gah sơnah lơh broa\ di tàm tu\ do kung geh tus còp, pà phan, nting sap sa tềp ala\ cau mè Việt Nam khin cha jak chài, ala\ hìu nha\ geh khà sra\ dong kờl bơh dà lơgar mờ ala\ hìu nha \ rbah, làng bol kòn cau. Mò Tôn Thị Ngọc Hạnh kuang jat jơng atbồ anih duh broa\ làng bol càr Dak Nông ai git, càr gam lơh ngan bơh ala\ geh nàng rcang sa tềp mờ làng bol mờ  broa\ lơh ba` lời dùl hìu nha\ lơi ờ geh sa tềp:“Tu\ do,  broa\  lơh sa tềp bơh bol a` la ala\ kơna\,  ala\ gah, ala\ mpồl anih lơh broa\, ala\ mpồl tàm càr geh attê bal ta\ pơ gồp  bal mờ  gah lam sồr bol a` geh cồng nha lam sồr  drơng sa tềp tus cau rbah tàm nùs nhơm ba` lời dùl hìu rbah lơi tai,  dùl hìu lơi ờ geh phan pà sa tềp. Mờ bol a` kung neh lơh jơh bơta pràn he dê, git la sa tềp la cau kờ` khàr dà màn, kơldung sơdàng,  kơldung ba`… mơya ào ram den kung kờ` ngan sơl, hơ\ la bol a` pờ nùs nhơm mờ geh tam pà bơnah phan pà di pal. Bol a` mờ ala\ kơnhoàl, [òn drà, ala\ mpồl geh gơ rềng, geh sền jơh tơl ngan ala\  hìu nha\ rbah mờ geh pơhìn jơgloh tàm nhai puh pah. Mơ kung ala\ kơnhoàl, [òn drà, ala\ mpồl geh lơh lài bơh  geh  trơ gùm geh, bal mờ hơ\ di lah ờ tơl den ta\ pria\ dà lơgar he dê nàng geh drơng sa tềp  cau rbah in”.

                                               Cau cih mờ yal tơngit K’ Duẩn mờ K’ Brọp