VOV4.K’ho – Broă mu\t lơh sền gàr lơh niam wơl tus mờ ală broă lơh tơnơ\ tu\ bơcri priă lơh bơh Broă lơh 135 dê tàm tơngai lài neh lơh geh ală cồng nha geh kuơ ngan, lơh geh cồng nha jo\ jòng bơh ală broă geh lơh tàm ală ntum uă kal ke. Bulah bè hơ\, tàm ală tu\ lơh, gam geh uă bơta kal ke bơh kơrnoat dê neh gơ gơs là bơta kơryan kal ke lơh broă sền gàr lơh niam wơl tìp uă ngan kal ke:

            Kes priă sền gàr lơh niam wơl geh ai ndrờm mờ pơgăp 6,3% priă bơ\t bơtàu bơh sơnrờp. Priă do geh lời ai kes priă ntum in nàng ngui tàm broă sền gàr mờ lơh niam wơl, kờn sền gàr, mờ lơh broă bè ờs sùm bơh ală broă lơh tơnơ\ tu\ tơn jơh bơcri priă lơh mờ geh tă ai ală broă lơh bơh ntum dê, ờ mìng is broă lơh 135 dê lơh. Mơya, tàm bơta geh ngan, broă sền gàr lơh niam wơl geh lơh krơi is ngan tàm ù tiah ală càr mờ ală kơnhoàl, gơ jat tàm bơta gi\t wa\ bơh tơl tiah dê. Jơnau đơs bơh ồng Nguyễn Văn Tân kuang jat jơng atbồ Cơldu\ lơh broă Anih duh broă kòn cau dê den geh tiah den ngui nàng lơh niam wơl halà lơh pa: “Geh càr tơrgùm jơh priă jền nàng lơh pa wơl dùl broă halà lơh niam wơl broă. Pơnyơu bè hìu duh broă ntum gam là bơnàng lơh mờ sơmang, den cau lơh wơl bơnàng hìu mờ găc bơkàu. Halà bàr pe càr ndai lơh pa wơl jơh broă. Loh làng bơta do là bol he gi\t ờ di bè jơnau kờn bơh broă sền gàr lơh niam wơl là bol he mìng pal lòt sền sùm, đơs mờ sền sơ wì broă bơh bol he dê tơnơ\ tu\ bơcri priă lơh mờ ai ngui bè lơi, ờdiơng bơta lơi ờ nàng sền gàr mờ gơ gơtùi lơh broă sùm nàng gơ lơh broă jơh mờ bơta pràn. Ai ală bơta lơh niam wơl dùl e\t ngan gời den bol he hơ\ sồng lơh tam gơl pa bơnah priă jền do. Mơya, ală tiah ndai gi\t ờ di den tàng uă tu\ gam lơh sră yal lơh sa măy mok lơh jat bè bơ\t bơtàu bơcri priă bơh sơnrờp mờ tơm priă jat broă bơcri priă bơ\t bơtàu bơh sơnrờp”.

Broă lơh 135 lơh lài tàm broă tam pà ai kơnă ntum in geh kes priă sền gàr lơh niam wơl, geh cih loh làng sră hơ pơrgon bal mờ làng bol [òn lơgar hơ\ là sră hơ pơrgon broă lơh jàu ai làng bol in lơh. Bulah bè hơ\, jat ồng Trần Tú Uyên ala mat Rơndăp broă lơh PRPP càr Hà Giang den kơnă ntum tàm uă tiah broă do ờ hềt lơh ngan. “Bơh ală tu\ lòt sền tu\ do kơnă ntum ndrờm bè ờ hềt geh lơh cau tờm bơcri priă tus mờ ală broă bơ\t bơtàu mờ sền gàr lơh niam wơl pah nam. Làng bol [òn lơgar den lam mu\t lơh ală bơnah broă mờ khi geh tơl pràn jak nàng khi lơh broă sền gàr lơh niam wơl do. Dơ\ pe là ală priă jền geh tam pà ai kơnă ntum in mờ [òn in jat jơnau cih tàm kơrnoat boh lam gam ngui tu\ do gam mìng geh lơh tàm kơnă kơnhoàl lơm mờ ờ hềt geh lơh tus tàm ntum mờ kuơmàng là tus mờ làng bol ală [òn”.

Tàm bơta geh ngan, ntum mìng geh yal jơh ală priă bơcri sền gàr lơh niam wơl, geh tu\ là geh bal sră bơto pơlam lơh nđờ broă, mờ khà tă priă là nđờ mờ go\ geh jàu gơs dùl bơnah priă jền krơi is tàm kes priă bơh ntum dê pah nam, geh gơnoar geh kơrnoat bơcri tàm broă lơi, tă priă lơh nđờ, rơ wah cau lơi lơh halà rơ wah cau lơi gròi sền mờ lòt sền ai ngui broă neh lơh gơs. Jơnau đơs bơh ồng Mùa A Tú kuang atbồ Anih duh broă làng bol kơnhoàl Tủa Chùa, càr Điện Biên dê bè do: “Pal ai kes priă sền gàr lơh niam wơl broă lơh ai ntum in den hơ\ sồng gơtùi mu\t lơh geh. Tu\ do, mìng rơ\p geh lơh tàm kơnhoàl lơm. Ntum lơi lơh cau tờm bơcri priă den pal ai jơh ală priă jền do ai ntum in rcang lài mờ geh broă rơndăp lơh loh làng den gơ geh niam rlau, mờ dilah ờ ai ntum in den ntum ờ gơtùi rcang geh. Sră nggal ờ hềt loh làng là tàm broă do. Ờ mìng priă bơh broă lơh 135 lơm gời mờ ală bơnah priă ndai kung bè hơ\ sơl, priă den geh jàu jơh tàm kơnhoàl in lơm, ai ntum in den gròi sền tă ngui bè lơi den kung pal geh ală jơnau bơto pơlam loh làng ngan. Ntum den pal geh đau ală gơnoar geh lơh tờm bơh sơnrờp tus lồi du\t, mờ dilah broă lơi kung càr, kơnhoàl lơm, den bơta do là lơyaì ngan mờ ntum den ờ gơtùi rcang geh. Lơh làng bol in, cau pal geh kơnòl, broă bơh bol he dê, cau ngui, cau lơh bè lơi gơ in niam nàng cau geh ngui den pal jàu cau in geh gơnoar ngan ngồn den hơ\ sồng gơtùi rcang lài geh”.

Bơta ndai, tu\ do, priă sền gàr lơh niam wơl broă gam geh tă jat broă lơh priă bơcri bơ\t bơtàu, do kung là jơnau lơh làng bol [òn lơgar in kal ke gơtùi lơh bal tơn tàm broă sền gàr lơh niam wơl. Ồng Đỗ Duy Sâm kuang atbồ Cơldu\ lơh broă gùng dà broă lơh Mpồl lơh broă kòn cau càr Hoà Bình, pà gi\t: “Tu\ do, ală broă lơh atbồ priă jền do geh atbồ jat kơrnoat atbồ bơcri priă. Kơrnoat atbồ bơcri priă kal ke ngan gơlam tus jơnau geh ngui priă bơh ală ntum dê kung bè ală mpồl làng bol [òn lơgar dê tus mờ priă jền do mờ rcang lài mu\t lơh priă jền do là ờ geh. Mờ mờr ndrờm bè ờ gơtùi lơh geh”.

Ờ mìng bè hơ\ lơm, priă bơh Broă lơh 135 bè sền gàr lơh niam wơl sùm geh ai lơyaì ngan, ờ di tu\ mờ den tàng bè hơ\ sùm gơtìp lơh jơla tơngai kàl. Tu\ kờn sền gàr lơh niam wơl bơtơ\t tơnau dơng dà den ờ geh priă, tu\ kàl lơh sa tus geh priă den ờ gơtùi sền gàr lơh niam wơl tai. Ồng Bạch Tiến Sỹ kuang atbồ Anih duh broă làng bol ntum Hợp Đồng, kơnhoàl Kim Bôi, càr Hoà Bình, yal dùl bơta geh ngan tàm ntum ồng dê bè do: “Tàm bơta kal ke hơ\ den bơh sơnrờp nam priă jền sùm priă bơcri sền gàr lơh niam wơl sùm geh jàu tàm lồi nam, bol a` ờ di tu\ nàng lơh broă tus nhai 11 hơ\ sồng geh ai priă jền. Tơnơ\ hơ\, tàm pơgăp 1 nhai, bol a` pal lơh tơn. Mờ tàm 25 tơlak priă kung geh 6 sră nggal, pal lòt tus cơldu\ lơh broă kă bro mờ lơh sa mờ măy mok kơnhoàl, cơldu\ lơh broă ndai tai tàm kơnhoàl, ai priă jền tus ntum in là kal ke ngan. Priă jền 25 tơlak bàr pe nam lài, kơnă ntum bol a` là cau geh atbồ, geh lơh cau tờm bơcri priă. Mơya, đơs ngan là bol a` pal apah cau dong pơlam, jơh ală bơnah priă mờ bol a` neh lơh, geh tu\ là ờ di, geh tu\ là gơ uă rlau mơya mìng lơh geh kàr hơ\ lơm, pal geh dà kơlhề lơh broă bơh làng bol dê bơh 10 tus 15% tai”.

Tơm priă lơh broă mờ kờp sền jơh priă tă ngui lơh broă ndrờm bè bơ\t bơtàu bơh sơnrờp sơl, ờ [ươn dùl e\t lơi, geh tu\ là pơndrờm mờ kơrnoat bơh Gah prăp priă dà lơgar dê kung là dùl bơta dờng lơh kơryan tus broă làng bol [òn lơgar tus bal tàm ală broă lơh sền gàr mờ lơh niam wơl broă. Ồng Sâm geh jơnau pơnyơu bè do: đah prăp priă dà lơgar mìng sền sơ wì wơl ală bơnah priă tă rlau 20 tơlak lơm. Dilah broă làng bol lơh mìng sồr pal cih priă tă lơh, geh kuang atbồ [òn mờ ntum ki\ là gơtùi tơm priă tơn. Mơya jơnau do tus tu\ do kung gam ờ hềt gơtùi mu\t lơh sơl.

          Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến