VOV4.K’ho - Tơn jơh 1 nam lơh ngan sơlèt mờ ală kal ke tài trồ tiah, tàm ală ngai do, làng bol ală kòn cau tàm Tây Nguyên gam rơcang wă rò satềp.

 - Tàm ală ngai lồi nam 2016, se\ còp [òn Têa Djê Krâm, xã Đak Rơnga, ngài mờ tiah tàm gùl kơnhoàl Đak Tô, càr Kon Tum di pơgăp 15 kơi sồ, geh go\ nùs nhơm lơh broă tàm do mhar ngan. Tơl mpồl ơruh pơnu đì rơndeh Honda, rơndeh lơ-òr tus tàm suơn kờ` p^c jơh kơphe neh dum, dus jơh ală bùm blàng gam gơlời tàm suơn… kờ` di tu\ rơcang wă rò satềp nam pa.

Nam pa do, kơnờm mờ ală broă dong kờl bơcri priă tơnguh bơtàu lơh sa suơn sre, [òn lơgar mờ broă lơh ngan bơh làng bol dê, geh uă hìu tàm [òn neh tơl ngui tơl sa, geh ờ uă hìu neh lơh hìu niam đam hàng, gùng lòt kloh niam, muh măt [òn lơgar sơlơ ngai sơlơ naim bơne\. Chờ tài rài kis neh wil tơl, lo\ Y Liat, kis tàm [òn Têa Djê Krâm pà g^t bè broă rơcang wă rò satềp hìu nhă lo\ dê: “Wă rò nam pa do, hìu nhă a` neh rơcang tru\ tơrnờm, mu\t tàm brê p^c bíăp bè Trao, prìt ju, gòl bal mờ ală bơta biăp brê ndai… mờ ală cau mờng p^c sa. Tơngai ơm tàm hìu den hìu nhă a` bơyai lơh klơm mbar. Wă rò nam pa den ală cau tàm [òn do geh [òn bơyai lơh `ô sa bal tềng hìu rồng [òn dê kờ` chờ hờp bal. Tơnơ\ mờ tu\ ală cau tàm [òn bơyai lơh wă rò nam pa den ală hìu kung bơyai lơh tàm hìu is tai, jà ală cau tàm jơi nòi tus `ô sa bal chờ hờp. jăt bơhiàn kòn cau Sơdàng tàm do dê, ală cau tàm jơi nòi tus còp, chờ gờm bơta pràn kơl dang să jan bal, chờ gờm nam pa ală hìu kờ` lơh sa geh cồng nha, rài kis hờm tram”.

- Bòn Ngai Ngó, xã Ia Hrung, kơnhoàl Ia Grai, càr Gia Lai jơh ală là kòn cau Jarai. Brồ guh nùs nhơm lam lài, mpồl ơruh pơnu sùm jơh nùs lam sồr làng bol mut ngui khoa học kỹ thuật tàm broă lơh sa, kis niam lơh àng sơdah jơnau yàng, ờ iat, ờ đòm jơnau bơ chồt bơh ală bol ò niam dê. Bi Ksor Lớt, Bí thư chi đoàn [òn Ngai Ngó yal: “Rơcang sa tềp lơgar he dê, chi đoàn bol a` pơs wàs gùng lòt tàm [òn lơgar. Là bí thư chi đoàn, a` lam sồr, bơ tòm tơrgùm làng bol pơrjum mờ mut tàm mpồl nàng bal mờ gơp lơh sa, bơt bơtàu [òn lơgar. Tàm nam 2017, jơnau kờ` bơh chi đoàn dê là bal mờ ală gah, mpồl lơh broă tàm [òn lơgar bơt bơtàu [òn lơgar ngai sơlơ niam rlau, pơgồp bơnah bơt bơtàu [òn lơgar pa. Pơgồp bal ală mpồl, hìu nhă bơto tơngkah ơruh pơnu triang triồng lơh broă, bơtàu tơnguh lơh sa, ờ đòm jat bơta ờ niam, kis niam dong kờl hìu nhă.”

- Tàm xã Trang, do là xã kal ke ngan kơnhoàl Đak Đoa, càr Gia Lai dê, làng bol kòn cau Bơnhàr kung neh rơcang wă rò nam pa, chờ hờp satềp. Ồng Angêl, kra [òn tàm [òn Ghe, xã Trang pà g^t, rài kis làng bol neh rơhời wil tơl mờ tơnguh bơtàu, den tàng nam do làng bol geh satềp chờ hờp rơlao. Ồng Angêl đơs: “Rài kis làng bol tàm [òn Ghe bol a` sơlơ ngai sơlơ tơnguh bơtàu. Wă rò nam pa, ală hìu nhă tàm [òn Ghe bol a` bơyai lơh satềp chờ hờp bal mờ dà lơgar dê. Di tàm nam pa, a` kơ\p kờ` ală jơi bơtiàn kòn cau tàm gùt lơgar ndrờm geh bơyai lơh satềp chờ hờp, tềm pềr. Nam pa, kơ\p kờ` ală cau ndrờm pràn kơl dang, lơh sa geh cồng nha uă, sơlơ ngai sơlơ tơnguh bơtàu, bơ\t bơtàu [òn lơgar niam bơne\”.

- Gơrờm bal nùs nhơm wă rò sơnam pa, ală [òn làng bol kòn cau Rơđê tàm xã Ea Bông, kơnhoàl Krông Ana, càr Dak Lak kung gam gơ jă gơ jal lơh jơh ală broă lồi dut bơh nam yau dê. Nam lài, tài trồ tiah ờ niam den tàng broă tam kơphe, lơh kòi, tam phan, tam tơngời làng bol xã Ea Bông dê tơnhàu ờ geh. Bu\ lah bè hơ\, kơnờm khà priă kơphe gơguh jơnhua tàm ală ngai lồi nam, den tàng uă hìu nhă làng bol geh priă jền nàng kơ lôi rơcang rài kis mờ rơcang wă rò sơnam pa. Ồng Y Them Hmok ơm tàm [òn Dham pà git: “A` git nam do geh là dùl nam pa wă rò sa tềp chờ hờp, hìu nhă bol a` kung rơcang tus nam pa, wă rò sa tềp mờ geh hòi kòn sau, jà jơi nòi tus chờ hờp bal mờ hìu nhă bol a` nàng git nùs nhơm sa tềp. Bal mờ hơ\, bol a` kung bơyai lơh còp làng bol, oh mi [òn lơgar nàng tơrbo\ nùs nhơm hìu nhă jơi nòi. Bol a` kơp kờ` là, mut tus nam pa 2017, geh uă bơtuah bơtùai tàm broă lơh sa mờ kơp kờ` lơh geh uă cồng nha bơh kơphe, kau su, kòi phe…

- Tàm ală nam pa do, [òn Tân Hợp, xã Tân Thanh, kơnhoàl Lâm Hà, càr Lâm Đồng neh tam gơl uă ngan. Geh uă hìu pa geh lơh mờ khà priă rơlao 1 tơmàn priă. Gùng lòt tàm [òn geh dă mờ cài mờ bêtông, uă hìu làng bol kòn cau kis tàm do g^t lơh hìu tăc phan, hìu sa, hìu hùc dà kơphe… geh gùng pa, ồs đèng àng tus tàm [òn, wă rò satềp nam do, làng bol sơlơ chờ hờp rơlao. Ồng Ha Song, kra [òn Tân Hợp đơs: “Tàm ngai satềp, ală cau ndrờm tus còp să, tìp bal chờ gờm satềp. Làng bol tam klăc bal, tơnguh nùs nhơm tàm gơboh bal mpồl bơtiàn. Ưn ngài Đảng, Dà lơgar neh sền gròi tus mờ [òn 10 Tân Hợp, geh gùng lòt, geh ồs đèng kờ` ai tơl bơta niam làng bol in tơnguh bơtàu lơh sa. Làng bol wă rò satềp pal tềm pềr, ba` hòc huơr, să tòm pal g^t gàr bơta pràn kơl dang, kờ` tơnơ\ mờ satềp pơn jăt tai lơh broă sa. Kơ\p kờ` tàm nam pa, làng bol tam klăc rơlao tai, pràn kơl dang rơlao tai mờ lơh sa sơlơ tơnguh bơtàu”.

- Tus [òn Sar Pa, xã Thuận An, kơnhoàl Dak Mil, càr Dak Nông, mờr 400 hìu nhă làng bol kòn cau Mnông kung neh lơh jơh broă pic kơphe, lơh niam gùng lòt, wàs kloh hìu đam, blơi phan bơna ngui sa… wă rò sơnam pa. Ồng Y Chôch Mlô, atbồ [òn Sar Pa pà git: Kờp bal tơl hìu nhă tàm do geh 1 lồ kơphe. Làng bol neh git ngui bơta chài kỹ thuật tàm broă lơh sa, tam kơphe ai cồng nha tơnhàu rlau 3 tấn tàm 1 lồ. Rài kis ngai sơlơ bơtàu tơnguh, làng bol bơyai lơh sa tềp ram mhu\ ngan. Ồng Y Chôch pà git: “{òn bol a` bơyai lơh wă rò sơnam pa, sa tềp tàm hìu chài rơ gơi [òn, dròng cing mồng, `ô tơr nờm, đơs crih tamya gờm chờ sơnam pa. Mờ ală hìu nhă kung bơyai lơh sa tềp, lòt còp làng bol jơi nòi, nting sap gờm chờ bal mờ gơp geh pràn kơldang să jan, lơh sa geh cồng nha. Gơ jat tàm tơl bơta pràn tơl hìu nhă dê, hìu pas geh chờ hờp `ô sa bơh 1 tus 2 ngai, hìu nhă lơi ờ huan geh priă jền den kung blơi ba` kèu nàng chờ hờp, tìp mat oh mi jơi nòi, làng bol tàm [òn.”

                                                                     Cau cih Ndong Brawl – Lơmu K’ Yến