VOV4.K’ho – Deh mờ dờng tàm kơnhòal ù tiah kơh bơnơm gam uă kal ke, ală nam do, uă rơnàng ơruh pơnu tàm ]àr Gia Lai neh tă pơgồp bơta pràn kơnòm să lơh pas sơm niam bơne\ rlau tai ai bòn lơgar bơh he dê in bơh ală broă lơh geh kuơ ngan ngồn tàm rài kis. }au ai tơngi\t jơnau đơs Việt Nam ơm lơh broă tàm Tây Nguyên geh jơnau ]ih yal bè ờ uă ơruh pơnu geh broă lơh pơnrơ jak ngan.

Anih lơh sơntìl chi tam Chí Nguyên bơh bi Phùng Chí Nguyên (deh nam 1987) tàm [òn drà Ia Kha, là sươn ờng mờ tăc chi sơntìl pơnrơ ngan ờ mìng tàm kơnhoàl Ia Grai lơm gời mờ gam uă kơnhoàl ndai tai tàm ]àr Gia Lai. Ờ huan ngan ]au lơi geh gi\t, sươn ờng tu\ lơi kung geh rlau 100 rbô tờm chi, priă lơh geh pah nam tus 2 tơmàn do, rơ\p pa geh ]rơng gơs pơgăp mờ do 3 nam lơm, bơh 2 mpàng tê gời. Kung ờ huan ngan mờ ]au lơi gi\t là, ]au tờm bơh sươn ờng Chí Nguyên là dùl tàm bàr nă ]au ala măt bơh ]àr Gia Lai dê geh Mpồl ơruh pơnu Dà lơgar jàu khà jờng Lương Định Của, là khà jờng lời ai ală ơruh pơnu pơnrơ jak tàm [òn lơgar in tàm nam 2014. Yal bè ]ồng nha lơh geh bơh sơnrờp, Phùng Chí Nguyên đơs bè do: “A` sùm kơlôi 2 bơta. Dơ\ dùl là lơh bè lơi nàng lơh geh sơntìl niam ngan mờ khà priă dipal. Dơ\ bàr là bơto bơta jak chài pa tàm broă lơh sa ai ơruh pơnu mờ làng bol lơh broă sa in. Tài tàm bơta geh ngan tu\ do, làng bol mờ ơruh pơnu lơh uă ngan kơnờm tàm mờng chài ai geh bơh bơta geh ngan. Tu\ he gi\t đòm jăt bơta jak chài pa tàm broă lơh sa, den priă lơh sa geh gơguh tus uă dơ\. An\ kơ\p kờn gơtùi bơto yal bơta jak chài pa tàm broă lơh sa tus mờ ]au lơh broă sa mờ ơruh pơnu in nàng tơnguh jơnhoa ]ồng nha lơh geh tàm broă lơh sa ai làng bol in”.

Gam pơnu să mờ ờ hềt sơnđờm bơ\t bơtàu broă lơh sa ai is să tờm he dê in, mơya bi ùr Ranh, là dùl nă ùr ơruh kòn cau Bahnar pa 19 sơnam, ơm tàm ntum Đak Sơmei, kơnhòal Đak Đoa, neh lơh geh bơngă pin dờn bơh he dê bơh broă tus bal lơh broă mpồl bơtiàn, tàm gơnoar broă là dùl nă ]au lơh sơnơm [òn. {òn De Sơmei lài do hìu lơi kung deh uă kòn lơm, sùm geh ]au gơbàn kòp mprơm, gơtìp kòp tàm bơtờp…den tu\ do kơnờm bơh geh bi ùr Ranh lơh sơnơm hòi jà lam sồr mờ neh gi\t deh dùh di kơrhia, sàu sin hùc duh, pès jơh ru\ rơm `hơ\t chi che klăp klê gùt dar hìu, lơh kloh niam hìu đam. Bi ùr Ranh chờ hờp ngan tu\ he geh ]au kra, ]au kơnòm tàm [òn hòi là “kuang bàng” mờ sơlơ lơh ngan nàng dipal mờ bơta pin dờn bơh jơh tơl nă ]au dê. Bi ùr Ranh đơs bè do: “Bơh tu\ geh pồ lơh kuang bàng lơh sơnơm [òn, a` chờ hờp ngan den tàng lơh ngan lơh niam broă geh jàu. A` kơlôi là ơruh pơnu den pal lơh broă niam, geh kuơ ai [òn lơgar in”.

Pơndềt să mờ ngềt ngơ\t, ală ]au kơnòm să tàm ]àr Gia Lai bè Phùng Chí Nguyên, mờ bi ùr Ranh gam pơn jăt tai đơs tờm nùs nhơm khin kơlôi khin lơh bơh rơnàng kơnòm să dê tàm broă bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn tàm [òn lơgar. Kơnờm bơta tơrgùm bal pràn bơh rơnàng kơnòm să gùt ]àr dê, mờ ală nam do neh geh gi\t nđờ rhiang broă lơh hìu bơta nđà] neh geh lơh, gi\t nđờ rhiang nă ơruh pơnu lơh sa kă bro jak geh jờng rơ, uă broă lơh pơnrơ ngan bơh ơruh pơnu dê bè ơruh pơnu tus lơh broă tàm [òn lơgar nàng lơh tam gơl bơta kơlôi sơnơng, mờ broă lơh ai làng bol kòn ]au in. Mò Lưu Thị Hà Kuang jăt jơng atbồ Mpồl lơh broă ơruh pơnu- ]au lơh phan mờ tiah drà di Mpồl ơruh pơnu ]àr Gia Lai dê, đơs: “Ală broă pơnrơ ơruh pơnu khin kơlôi khin lơh, rề ơnàng uă broă lơh sa, kuơmàng là ală broă lơh anih lơh sa sươn dờng là mpồl ]au tờm mu\t lơh geh ]ồng nha jơnau kờ` tơn jơh jơgloh tơrmù r[ah tàm [òn lơgar. Broă lơh sền gàr tơl niam rài kis mpồl bơtiàn kung geh ală kơnă kuang bàng mpồl ơruh pơnu tàm ]àr sền gròi bơh broă lam sồr hòi jà ơruh pơnu lơh tam gơl bơta kơlôi sơnơng mờ broă lơh bơh làng bol dê tàm tiah làng bol kòn cau, làng bol r[ah tàm ală ntum tiah sar lơgar ngài, tiah kal ke bơh ]àr dê. Bơh hơ\, tơngo\ gơnoar broă bơh ơruh pơnu dê tàm bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn tàm [òn lơgar”.

           }au mblàng Lơ Mu K’ Yến