VOV4.K’ho – Tam lơh neh lòt ngài mơya rùp să ală cau ling ơruh pơnu lam lài lài do khin cha jak chài lơh kơnòl broă tàm làm gùt ală ù tiah [òn lơgar sùm là rùp să niam ngan tàm nùs nhơm git nđờ rơnàng cau dê. Rê wơl mờ rài kis ờs mờng pah ngai, ală ơruh pơnu lam lài lài do pơnjat tai lơh jat niam ală nùs nhơm niam bơne\, bơsram mờ lơh jat jơnau bơto sồr Bác Hồ dê, tàm dong kờl bal tàm broă bơtàu tơnguh lơh sa:

Deh tu\ dà lơgar gam tàm tơngai tam lơh, bè git nđờ nă ơruh pơnu ndai kờ` gơboh dà lơgar, ồng Trần Xuân Bình tàm Cẩm Xuyên, càr Hà Tĩnh neh lam lài lòt gùng mut ling tu\ pa tòm 18 sơnam. 2 nam ơm tàm mpồl ơruh pơnu lam lài hơ\sồng ngan ngồn mut ling, dơ\ rê hờ tiểu đoàn 50 pháo cao sạ di gơl gùng 559, ồng neh tus bal 128 dơ\ tam lơh tàm tơngai tam lơh tam dră bol sò tơm Mỹ bềng kal ke hơ\. Nam 1980, ồng lik bơh mpồl ling mờ rê hờ [òn lơgar. Tus nam 1990, ồng bal mờ hìu nhă mut ơm kis tàm càr Daklak. Tềng đap rài kis kal ke, nùs nhơm khin cha jak chài, ờ ngòt glar bòl bơh cau tàm mpồl ơruh pơnu lam lài tàm rài tam lơh geh ồng brồ guh tàm ù tiah pa. Ồng neh jòi git ală bơta bè ù tiah, chi tam, phan ròng bè lơi gơ in dipal. Bè hơ\, ồng ai lơyah ngai ròng jo\ ngai, bơtàu tơnguh lơh sa jat broă lơh tam bơrlu\ uă chi tam, rài kis hìu nhă hời rơ hời bơtàu tơnguh. Tu\ do, pah nam broă lơh sa do cèng wơl ồng in rlau 100 tơlak priă. Ồng đơs: “ Tu\ mut tàm Daklak mìng gam 160 rbô, hơ\ sồng a` ơm jồm hìu cau dê, lòt tac krem, lòt tac prìt, lòt tờ bang tac, hơ\ sồng hời rơ hời bơt bơtàu gơs, geh 5 rbô blơi 5 rbô, geh 10 rbô blơi 10 rbô, bơh hơ\ geh priă bơcri, a` blơi tai ù tiah. Tus tu\ do, oh kòn neh dờng jơh, tu\ do ală sau neh geh broă lơh tơl niam, priă lơh geh 2 nă ồng mò dê mờr 100 tơlak priă pah nam.”

Tu\ do là kuang atbồ mpồl ơruh pơnu lam lài lài do ntum Hoà Khánh, [òn dờng Buôn Ma Thuột, ồng Bình neh geh uă broă lơh ngan tàm broă lơh mpồl dê kung bè jơh nùs dong kờl ală cau tàm mpồl bal mờ gơp bơtàu tơnguh lơh sa.

Ồng Y Ach Mlô, cau tàm mpồl ơruh pơnu lam lài lài do deh nam 1956, ơm tàm [òn Huk B, ntum Cư M’gar, kơnhoàl Cư M’gar tus bal mpồl ơruh pơnu lam lài tàm pôs đồng H5, kơnhoàl Ea H’leo tu\ pa tòm 18 sơnam. 3 nam tơnơ\ ồng tam gơl lơh broă dong kờl ling trinh sát tàm kơnhoàl Ea Súp. Rê mờ rài kis bè ờs, mờ bơta tryăng trỳông, sơrlèt kal ke mờ ringbal pơ ùr bơklau, tus tu\ do, hìu nhă ồng neh geh 1 lồ kơphe tam bơrlu\ mờ 700 `jrong tiêu, tơnhàu geh 120 tơlak priă pah nam. Lơh sa bơtàu tơnguh, ờ mìng ròng oh kòn bơsram tus gùng tus dà, mờ gơnoar là kuang jat jơng atbồ mpồl ơruh pơnu lam lài lài do ntum Cư M’gar mờ kuang atbồ mpồl cau ling yau [òn Huk A mờ [òn Huk B, ồng gam jơh nùs tus bal mờ lam sồr cau tàm mpồl tus bal bơt bơtàu “ Kes priă nùs nhơm cau lòt ling bal” nàng geh priă dong kờl cau tàm mpồl in càn bơtàu tơnguh lơh sa, hời rơ hời tơn jơh rơbah mờ geh priă jền nàng mut lơh ală broă lơh dong kờl cau ndai. Ồng Y Ach Mlô tam pà: “ A` kung dong kờl cau lòt ling bal bè broă sơngka sền gàr tờm kơphe, tiêu, ròng phan, ròng oh kòn bơsram sră, git iat jơnau bơto sồr mè bèp dê, kis lơh jat kơrnuat boh lam. Hìu nhă kung neh geh tu\ tus bal tàm mpồl ơruh pơnu lam lài den pal kis niam rlau. Hơ\ là ală bơta mờ a` bơto tơngkah khi, lài do den tam kơphe jat broă lơh ờs mờng, mơya tu\ do den dong kờl bal mờ gơp mut ngui bơta chài lơh broă pa, tam bơrlu\ kơphe bal mờ tiêu, 1 lồ ndrờm bè 2 lồ. Rài kis bơtàu tơnguh rlau. Tàm mpồl den geh kes priă cau lòt ling bal, 1 nă cau tă pơ gồp 1 tơlak, ờ ai priă cồng oh mi in càn blơi sơntìl be halà sur nàng ròng. Nam lơi kung bè hơ\ lơm.”

Mò Nguyễn Thị Định, ơruh pơnu lam lài lài do ơm tàm ntum Ea Kiêt, kơnhoàl Cư M’gar den là cau geh pơn rơ bềng nùs nhơm niam. Là pơ ùr bơh cau ling sồt să kơn jơ\ Nguyễn Văn Thưởng, nđờ nam do, mò là cau lơh broă tờm ngan hìu nhă dê. Ờ ngòt broă kơn jơ\ halà kal ke, mò pès lơh mìr, ai lơyah ngai ròng jo\ ngai, mut ngui bơta chài tàm broă ròng mờ tam phan. Tus tu\ do, hìu nhă mò geh 4 lồ kơphe tam bơrlu\ mờ rlau 2 rbô `jrong tiêu, kờp jơh priă bơcri sơngka sền gàr, mò gam geh rlau 1 tơmàn priă pah nam. Nam 2013 mò neh lơh hìu ơm dờng ngan, blơi mai\ mok drơng lơh sa mờ blơi tơl phan ngui tàm hìu nhă.

Tam pà bal mờ ală cau kal ke, geh rài kis bè hìu nhă he dê, mò Định bal mờ mpồl đơng lam mpồl ơruh pơnu lam lài lài do ntum Ea Kiêt neh bơt bơtàu kes priă dong kờl cau, dong ơruh pơnu lam lài rơbah mờ làng bol kòn cau ơm kis bơh jo\ tàm [òn lơgar. Tus tu\ do, kes priă neh lam sồr tă pơgồp mờr 500 tơlak, ai làng bol càn ờ kờp priă cồng nàng bơtàu tơnguh lơh sa hìu nhă, lơh niam halà lơh hìu ơm. Bal mờ hơ\, mò bal mờ ală cau tàm mpồl lơh geh yang phe nùs nhơm, dờp dong kờl 1 hìu nhă, dong cau tàm mpồl tu\ kòp jê, chơt roh. Mò pà git: “ He neh tơl sa tơl ngui đau, oh kòn neh dờng jơh, rơndeh rơn dồ neh blơi kòn in bloh, hìu đam kung lơh kơ\ niam, mai\ mok den neh wil tơl. Tu\ do dilah cau lòt ling bal kờ` mờ ală cau geh rài kis kal ke den dong kờl khi, pơn yơu dong khi phan sa pah ngai, hơ\ sồng oh kòn khi kòp jê den pà priă nàng khi jun lòt hìu sơ nơm. Đơs bal là he tài tơl nă cau, dong tơl nă cau nàng khi kis gơ rờm bal mờ mpồl bơtiàn. Tàm khà ală cau lòt ling bal khi kung geh bơta dong kờl, mơya kòp jê să jan uă lơh khi moat jrùm, den he tus pơn dờm pơn iang khi nàng khi brồ guh tàm rài kis.”

Brồ guh bơh 2 mpàng tê gời, mờ nùs nhơm he dê, ală cau ling lam lài do neh ai go\ nùs nhơm bơh ơruh pơnu lam lài tàm tơngai pa, là ală cau geh pơn rơ jak bơh srơh pơr lòng “ Ơruh pơnu lam lài lài do sơlơ pơlam lài, lơh jat jơnau bơto sồr mờ ơnà jak Bác Hồ dê”, khi neh brồ guh nùs nhơm “ Tu\ kơnòm să lam lài, tu\ kra kung lam lài sơl” nàng sùm là cau ồng, cau mò, cau mè, cau bèp lam lài, là cau jơh nùs ngan tàm broă lơh tơn jơh jơgloh tơmù rơbah lơh pas hìu nhă mờ [òn lơgar in.

                             Cau cih mờ yal tơnggit K’ Duẩn.