VOV4.K’ho – Bàr jơnau “tam gơl pa” geh mpồl bơtiàn dunia đơs tus bè là dùl cồng nha lơh geh jak chài ngan tàm lơgar Việt Nam tàm sùm 30 nam do. Cồng nha bơh broă lơh gơ cèng bơta kăc mạng do geh sơnđờm bơh tu\ Pơrjum dờng dơ\ VI bơh Đảng dê yal jơnau đơs pràn kơldang ngan bè broă mu\t lơh gùng dà Tam gơl pa. Mơya, tu\ tơngai, pràn chồl, bơta lòng mờ ală bơta kal ke bơh Tam gơl pa dê kung gam geh tàm tơl tu\ tơngai mu\t lơh broă lơh bơ\t bơtàu mờ bơtàu tơnguh dà lơgar. Ngan den tàng bè hơ\, sền wơl gùng lòt 30 nam tam gơl pa, Pơrjum dờng dơ\ XII bơh Đảng dê, gi\t: kờn pal tam gơl pa tơl làm mờ dùl ròt bal broă lơh tam gơl pa.

Neh 30 nam lòt gan, mơya mò Phạm Thị Như Thủy ơm tàm [òn Diên Khánh, ntum Hải Thái, kơnhoàl Hải Lăng, càr Quảng Trị kung gam prăp gàr sơl ală sră tem, sră blơi phe neh klar gơ dô jơh dà nàng bơto tơngkah oh kòn kòn sau bè ală tu\ tơngai mờ cau mờng hòi là rài bao cấp hơ\ là jơh ală bơta bơh dà lơgar atbồ lơm. Mò yal, tàm rài hơ\, cau kờn ngan sa piang kòi bò bơkah mờ tơl ală bơta: gai cih niam ngan, pang sră bò, ko\ng rơndeh ờ hềt jing tơmồl, sèn rơndeh gam pa ngan…Tơngkah wơl bè hơ\ là nàng đơs tờm: mờ nùs nhơm sền tơn tàm bơta geh ngan, đơs di bơta geh ngan, Đảng he neh geh kơrnoat gơ jat bơta kăc mạng, bơtàu tơnguh ngan bè mu\t lơh gùng dà tam gơl pa tơl làm, jrô ơnàng, sền hơ\ là “jơnau sồr bơh rài kis dê”. Mò Phạm Thị Như Thuỷ, kah wơl. “Rài yau bơh pang biài, tus ko\ng rơndeh, jơh ală bơta lơi kung ndrờm tam pà lơm. Mơya, bơh tu\ Pơrjum dờng dơ\ 6 là pơrjum dờng bơh bơta tam gơl pa dê, ồng Nguyễn Văn Linh kuang atbồ đơng lam Đảng dà lơgar lài do neh lơh rài kis tam gơl jơh. Kung dà lơgar do, kòn bơnus do, jơh ală bơta bè hơ\ mơya geh khat gơboh is, geh sa, geh đơs mờ àu mpha rơcang blơi is mờ ờ go\ di pal coh khà hơ\ sồng geh ờ”.

Tàm Pơrjum cau ala mat gùt lơgar dơ\ VI bơh Đảng dê tàm nam 1986, tu\ tơlik gùng dà broă lơh tam gơl pa, Đảng sơnđờm bơh broă tam gơl pa bồ tơngoh, mờ “lài ngan là bồ tơngoh lơh sa”. Lơh sa geh đơng lam jat gùng dà drà kă bro- là bơta tồn lah bè là kơrnoat pal jat mơya gơ ơn tàm tu\ tơngai sơnđờm Tam gơl pa nam 1986 tu\ dà lơgar gam gơ ơm tàm tu\ tơngai kal ke lơh sa- mpồl bơtiàn, hơ\ sồng sền go\ jơh bơta kuơ gơ cèng bơta pờ gùng bơh broă lơh tam gơl pa dê. Sền go\ ală broă lơh bơh sơn rờp bơh broă lơh tam gơl pa dê, cau jak chài gah lơh sa là ồng Võ Đại Lược, đơs là: Jơnau đơs pơndu\t kuơmàng ngan rlau jơh bơh Pơrjum dờng Đảng gùt lơgar dơ\ VI dê là sang te\ kơrnoat lơh jat broă rơndăp lơh ờ niam, jơh ală bơta dà lơgar atbồ lơm mơya pal tus dì nam 1989, broă lơh tam gơl pa hơ\ sồng sơnđờm lơh geh cồng nha ngan ngồn bơh broă tam dră gơmù khà priă, geh mpồl bơtiàn đơs niam ngan: “Bơta kuơmàng là bol he mu\t lơh ală broă lơh khat gơboh lơh sa, hơ\ là sang te\ jơnau sồr, lơh bal sa bal mờ mu\t lơh gơ rềng drà kă bro, ờ blơi kòi phe bơh cau lơh broă sa dê bè lài do dê, ờ go\ di atbồ phan sa ai [òn dờng in tai mờ lời jơh drà kă bro in lơh tờm bơta gơ rềng kă bro phan bơna, bơta kă bro đah [òn lơgar mờ [òn dờng, [òn drà, ală hìu măy kung ờ gam tai kơrnoat lơh jat broă lơh rơndăp lơh tam pà tai mờ pal sơrlèt gan mờ drà kă bro”.

30 nam do, ờ cau lơi mờ ờ sền go\ geh gơnoar broă dờng ngan bơh Đảng dê là cau lam lơh mờ đơng lam tam gơl pa. Mơya, dilah đơs “tam gơl pa” là broă lơh bơh mìng is kuang bàng, cau geh đảng dê lơm gời mờ ờ go\ di là bơh rlau 90 tơlak nă làng bol dê den kal ke ngan gơtùi lơh geh cồng nha. Ngan bơh ală jơnau đơs tă pơgồp, jơnau kơ\p kờn mờ broă bơceh lơh bơh làng bol dê geh bơh bơta geh ngan là jơnau tờm lơh geh gùng dà tam gơl pa bơh Đảng dê. Phó giáo sư- Tiến sĩ Bùi Đình Phong, lơh broă tàm Hìu bơsram dờng Gùng dră bal Dà lơgar Hồ Chí Minh, đơs là: Tam gơl pa geh cồng nha là kơnờm lơh jat jơnau đơs “làng bol là cau tờm”: “Đảng pal bơsong geh jơnau sồr, jơnau kơ\p kờn dipal bơh làng bol dê. Bol he geh nùs nhơm sền tơn tàm bơta geh ngan, đơs di bơta geh ngan. Geh bơta pràn tơrgùm bal den bulah kal ke tus kàr lơi kung ai dà lơgar sơrlèt gan jơh. Tu\ ờ geh bơta ring nùs bal bơh làng bol dê, ờ geh làng bol  kờn bal den bulah jơnau [ươn kung lơh ờ gơtùi sơl”.

Sền jơh bal, 30 nam do, broă lơh tam gơl pa neh lơh geh ală cồng nha dờng ngan mờ geh bơta kuơ kah yau. Rơndăp cih jơnau yal gùng dră bal yal tàm Pơrjum dờng Đảng gùt lơgar dơ\ XII kung đơs ală bơnàng jă kuơmàng nàng dà lơgar pơn jat tai tam gơl pa mờ bơtàu tơnguh pràn kơldang tàm ală nam tus; đơs tờm gùng dà tam gơl pa bơh Đảng dê là dipal ngan mờ bơceh pa; gùng lòt tus rài làng bol lơh tờm mpồl bơtiàn ring bal bơh dà lơgar he dê là dipal mờ bơta geh ngan bơh Việt Nam dê mờ gùng dà bơtàu tơnguh bơh jơnau kah yau dê. Kuơmàng, rơndăp cih jơnau yal gùng dră bal đơs loh “chồl pràn tơl làm mờ dùl ròt bal broă lơh tam gơl pa”. Do là tu\ tơngai nàng bol he tam gơl pa pràn kơldang rlau tàm bồ tơngoh kơlôi sơnơng, bơtàu tơnguh lơh sa drà kă bro jat gùng dà rài làng bol lơh tờm mpồl bơtiàn ring bal; lơh ngan lơh tam gơl pa ală anih atbồ dà lơgar dùl bă tơl làm mờ  jrô ơnàng; rơcang lài mu\t gơ rờm bal mờ dunia nàng chồl pràn lơh sa pa mờ măy mok, tam gơl pa dà lơgar. Jơnau do geh pơrya, dilah dùl broă ờ dùl ròt bal den ờ bơtàu tơnguh. Phó giáo sư- Tiến sĩ Nguyễn Trọng Phúc, lài do là Kuang atbồ anih kơlôi sơnơng jơnau kah yau Đảng, di Hìu bơsram dờng Gùng dră bal Dà lơgar Hồ Chí Minh, đơs là: “Să tờm tam gơl pa tơl làm lơh geh bơta gơ rềng bal chul chồl bal mờ bơtàu tơnguh bal đah ală broă. Rơndăp cih kơrnoat dơ\ do kung đơs tờm tai “dùl ròt bal”. “Dùl ròt bal” tàm do là “dùl ròt bal” đah gùng dà, đah broă lơh bơh Đảng dê tus mờ ală anih lơh broă kơrnoat boh lam bơh dà lơgar dê mờ ală broă rơndăp lơh. Dơ\ bàr “dùl ròt bal” đah ală gah lơh sa- gùng dră bal- chài rơgơi- mpồl bơtiàn tàm dà lơgar pal pơ gồp bal mờ gơ\p mu\t lơt dùl ròt bal. Lơh broă tơrgùm bal, ring bal mờ geh cồng nha”.

Tềng đap Pơrjum dờng Đảng gùt lơgar dơ\ XII, kah wơl tềl kah Pơrjum dờng dơ\ VI bơh Đảng dê mờ ală cồng nha lơh geh “dờng ngan mờ geh kuơ kah yau” bơh 30 nam tam gơl pa sơlơ pin dờn ngan mờ kơ\ dơn tàm gùng lòt tus rài làng bol lơh tờm mpồl bơtiàn ring bal mờ Đảng, Bác Hồ mờ làng bol he neh săc rơ wah. Jơnau kuơmàng là bơsong dùl ròt bal ală gùng dà broă lơh bơh Đảng dê mờ ală anih lơh broă kơrnoat boh lam bơh dà lơgar dê gơ jat bal mờ ală broă rơndăp lơh. Dilah mu\t lơh tơl làm mờ dùl ròt bal broă lơh tam gơl pa ngan ngồn là geh lơh geh bơta tam gơl tơl jơh, lơh geh pràn chồl ai bơta bơtàu tơnguh dà lơgar in.

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến