VOV4.K’ho – Kah rơngal wơl bơta phi să dờng màng ngan bơh ală Mè Việt Nam khin cha jak chài dê, nam 2004 lài do, Anih jơnau đơs Việt Nam mờ ]àr Quảng Nam lam lơh dơ\ lam sồr hòi jà tă pơgồp priă jền bal mờ bơta pràn nàng lơh Rùp mòn Mè Việt Nam khin cha jak chài ai tơn bơh rùp să mò Nguyễn Thị Thứ dê, bòn tờm tàm ntum Điện Thắng, kơnhoàl Điện Bàn, ]àr Quảng Nam, geh 11 nă kòn mờ sau là ]au ling chơ\t màng. Dơ\ lam sồr neh gơhòi ală rơnàng làng bol tàm sơmbăt tê bal bơ\t bơtàu broă lơh geh bơta kuơ dờng màng kah yau do. Tơnơ\ hơ\, Mpồl tam kla] ]au ùr Việt Nam kung neh hòi jà ]au ùr tàm gùt lơgar tă pơgồp bal priă jền mờ bơta pràn nàng lơh Rùp mòn Mè Việt Nam khin cha jak chài. Kuang gơs gơnăp gơnoar atbồ hơđăng rlau jơh dà lơgar geh Kơrnoăt ai broă lơh Rùp mòn do ]ih tàm sră ]ih măt broă lơh chài rơgơi kơnă dà lơgar. Tơnơ\ 7 nam lơh, broă lơh Rùp mòn Mè Việt Nam khin cha jak chài pa geh ai ngui tàm ngai 24/03 pa do.

 Ală ngai bồ nhai pe do, ồng Lê Tự Thận, là ]au kòn pu\t bơh mè Thứ dê, lòt gùng ngài bơh Đà Nẵng tus [òn dờng Tam Kỳ, ]àr Quảng Nam nàng triang sền Rùp mòn Mè Việt Nam khin cha jak chài, ai tơn bơh rùp să cau mè bơh ồng dê. Ồng Thận đơs là, rùp mòn jờng rơ bơta phi să ngềt ngơ\t ngan bơh gi\t nđờ jơ\t rbô nă ]au Mè Việt Nam khin cha jak chài lơh ồng sơlơ chờ hờp ngan bè ]au mè bơh ồng dê. “Rùp mòn neh mòn gơs niam ngan, a` kung ưn ngài ngan Đảng, mờ Dà lơgar neh mòn rùp do. Rùp mòn mè geh bơta kuơ dờng màng ngan nàng oh kòn kòn sau tàm gùt lơgar kah tus, bơto tơngkah oh kòn kòn sau đòm jăt broă lơh bơhiàn ka] mạng, cih kah dà kơlhề ală Mè Việt Nam khin cha jak chài. Oh kòn kòn sau ală Mè Việt Nam khin cha jak chài tàm gùt lơgar kung chờ hờp ngan sơl”.

Tus tu\ tơngai do, mờr 70 rbô nă ]au mè tàm gùt lơgar geh pồ pà mờ jòi pà wơl sră jờng rơ ]au Mè Việt Nam khin cha jak chài, tàm hơ\, ]àr Quảng Nam uă ngan rlau jơh, bal mờ 11 rbô 200 nă mè geh pà sră jờng rơ dờng màng ngan do. Nam 2004 lài do, Anih jơnau đơs Việt Nam lam lơh dơ\ lam sồr hòi jà tă pơgồp priă jền lơh Rùp mòn Mè Việt Nam khin cha jak chài ai tơn bơh rùp să mè Nguyễn Thị Thứ dê. Rùp mòn geh lơh tàm bơnơm Cấm, bòn dờng Tam Kỳ, ]àr Quảng Nam. Nam hơ\, tàm Hìu tàm pơrlòng tàp pràn să ja` Nguyễn Tri Phương, [òn dờng Đà Nẵng, Anih jơnau đơs Việt Nam bơyai lơh broă lơh tìp măt lơh quèng đơs ]rih tam ya hòi jà ală rơnàng làng bol tàm sơmbăt tê bal tă pơgòp priă jền bal mờ bơta pràn nàng mòn rùp. Pơn jăt hơ\, tàm [òn dờng Hải Phòng mờ [òn dờng Hồ Chí Minh, Anih jơnau đơs Việt Nam bơyai lơh ală broă lơh tìp măt lơh quèng đơs ]rih tam ya lam sồr, hòi jà ală mpồl ]au mờ ]au dùl să is dong kờl bal priă jền nàng mòn rùp do.

Làng bol tàm gùt lơgar geh uă broă lơh niam bơne\ ngan wèt tus broă lơh geh bơta kuơ dờng màng ngan do. Mpồl tam kla] ]au ùr Việt Nam neh bơyai lơh gơs là srơh hòi jà tơl nă ]au tàm mpồl ]au ùr dong kờl tă pơgồp bal priă jền nàng mòn rùp. Mò Nguyễn Thị Kim Thuý Kuang jăt jơng atbồ Mpồl tam kla] ]au ùr Việt Nam, đơs là, do là broă lơh tơngo\ nùs nhơm kis gi\t jơnau gi\t adăt. “Ală rơnàng ]au ùr Việt Nam sùm sùm ]ih kah dà kơlhề bơh ală ]au khin cha jak chài chơ\t phi să, Mè Việt Nam khin cha jak chài dê. Bol a` kơ\p kờ` broă mòn rùp Mè Việt Nam khin cha jak chài là dùl broă lơh bơ\t bơtàu niam chài geh bơta kuơ dờng màng ngan, mơya pơrya bơh ]au ùr Việt Nam dê, broă lơh là tiah rê hờ tiah nggu rơyas bòn tờm bơh ală rơnàng ]au ùr Việt Nam dê”.

Bơh jơnau kơlôi sơnơng: “Mè là dà croh tờm ờ tu\ lơi soăt, là huềng suàn dà lơgar dê. Mè geh deh bơh kơnhòal ù tiah khin cha jak chài, hơ\ sồng deh geh ală ]au kòn khin cha jak chài mờ geh tơmu\t tai să ja` tàm ù, tàm ù tiah dà lơgar Việt Nam. Mè geh gam kis sùm sùm rbô rài, kung gam pơn jăt tai bơtơl pràn ai ală rơnàng kơnòm să in tàm broă lơh bơ\t bơtàu mờ sền gàr Dà lơgar”, cau tờm mòn rùp là ồng Đinh Gia Thăng neh tơngo\ rùp să Mè Việt Nam khin cha jak chài tàm rùp mòn geh bơta jơnhoa 18 thơk 6, ơnàng jăt gùng kue\t là 120 thơk, bơta lơ u\t rùp mòn anih dờng ngan rlau jơh là rlau 24 thơk mòn mờ lu\ bơkàu niam ngan. Tàm dơlam rùp mòn là Anih prăp gàr phan kuơ yau Mè Việt Nam khin cha jak chài, yal tơngi\t rùp hin, rài kis mờ broă lơh tă pơgồp bơh ală Mè dê tus mờ jơi bơtiàn. Rùp mòn tờm gơ jăt bal mờ dùl tơnau dà dờng, ơnàng pơgăp 1000 thơk vuông. Ù tiah bơ\t bơtàu mờ ù tiah gùt dar rùp mòn Mè Việt Nam khin cha jak chài pơnrơ ngan bơta niam chài bè đah huềng, là tiah nàng kah kơlôi mờ đal gi\t ală bơta kuơ chài rơgơi ờs mờng bơh yau bơh jơi bơtiàn Việt Nam dê. Tềng đăp blàng dờng bơh sơnrờp là 8 nơm jrong trah mòn ală rùp hin ală ]au mè tàm 3 tiah đah tô, tàm gùl mờ đah jum dà lơgar, ală ùr ơruh lam lài tàm gùng Trường Sơn. }au chài wa\c rùp Đinh Gia Thăng lơh broă tàm Mpồl mòn rùp niam chài Việt Nam, là cau tờm lơh rùp mòn Mè Việt Nam khin cha jak chài đơs mờ jơnau jơh nùs ngan: “Tơngume bè ]au mè là tơngume ơn prăp bềng uă bơta ngoh rơnga] tus mờ a`. Bơh ală tu\ mòn rùp do, bơh tu\ wa\c tàm sră pơ àr tus tu\ trah mòn tàm lu\ a` sùm gàr geh nùs nhơm. Tàm tơngai jo\ jòng 9 nam sùm, tu\ lơi tàm nùs nhơm a` kung geh ală jơnau kơno jơnau ntas, ală gùng đơs ]rih bè mè. Ală nùs nhơm ngoh rơnga] hơ\ mpờl go\ tơl anih tàm rùp, mpờl go\ tàm muh măt mè, mpờl go\ tàm muh măt bơh ală ]au kòn bơh gùt lơgar dê gam kah tus mè, mpờl go\ ală rùp hin ờ mìng bơh ală mè dê lơm gời mờ gam mpờl go\ tai rùp hìn bơh Dà lơgar dê”.

Bơh jơnau kơlôi sơnơng bơh sơnrờp bơh Anih jơnau đơs Việt Nam dê, Rùp mòn Mè Việt Nam khin cha jak chài neh gơ gơs là dùl broă lơh gơ cèng broă lơh dờng pal mờ dà lơgar dê, bềng bơta kuơ kah yau, chài rơgơi mờ bơta niam chài. Ồng Lê Anh Dũng ơm tàm kơnhòal Điện Bàn, ]àr Quảng Nam đơs là, ală dơ\ tam lơh sền gàr dà lơgar tàm dunia geh uă rùp mòn ]au khin cha jak chài mơya mìng is tàm Việt Nam hơ\ sồng geh rùp mòn Mè Việt Nam khin cha jak chài: “Rùp mòn Mè Việt Nam khin cha jak chài nàng jờng rơ, kah rơngal wơl ală mè Việt Nam khin cha jak chài, tềng hơđăng dùl bơnơm tàm hơ\ geh bal dà mờ bơnơm niam bơne\ ngan, bè ù tiah gùt dar niam ngan. Bè bơta kuơ bơto tơngkah den a` gi\t gơ ờ mìng nàng ai rơnàng kơ nờm să gời in lơm mờ ai gi\t nđờ rơnàng ]au tai in. Bơta kuơ dờng màng ngan là gơ ròng gàr, bơto tơngkah bơhiàn ai ala\ rơnàng cau bơh gi\t nđờ rài dê in mờ gi\t nđờ rài tơnơ\ do in tai. Gơ là jơnau pơrya bơh bơto tơngkah kòn bơnus bơh nùs nhơm kờ` gơboh dà lơgar bơh ]au mè kờ` gơboh kòn, kờ` gơboh dà lơgar, kờ` gơboh jơi bơtiàn”.

Rùp mòn Mè Việt Nam khin cha jak chài geh lơh tàm bơnơm Cấm, ntum Tam Phú, [òn dờng Tam Kỳ, ]àr Quảng Nam là nùs nhơm mờ bơta kah rơngal wơl jrô ơnàng ngan tus mờ Mè Việt Nam khin cha jak chài bơh làng bol gùt lơgar dê kung bè bơh ală kuang bàng, ]au lơh bău tàm Anih jơnau đơs Việt Nam, ală ]au lam lơh dơ\ lam sồr do.

                                                       }au mblàng Lơ Mu K’ Yến