VOV4.K’ho – Rùp să Biển Hồ dờng ơning ơnàng bềng dà lơm neh gơ gơs mờng quèng ngan pah tu\ đơs tus tiah [òn dờng kơh bơnơm Pleiku, càr Gia Lai. Biển Hồ geh 2 tơnau dà dờng tàm tơrbo\ bal, đah jum là tơnau dà Tơ Nưng, sùm geh làng bol Pleiku hòi là Biển Hồ Dà, đah tô là tiah sươn cê dờng ơning ơnàng ngan mờ hìu phờk Bửu Minh, geh hòi là Biển Hồ Ce. Gơ wèt mờ ală cau lơi geh tu\ se\ còp Biển Hồ Ce, rùp să ală dòr ce tơlir niam dờng ơning ơnàng ngan geh lời wơl ală jơnau kah uă ngan, là dùl anih tus niam bơne\ ngan tus mờ ală cau lơi kờn lòt tus tiah lơngăp lơngai, ngềt ngơ\t, ơm ngài ing ală tiah nggồr nggàc bơh tiah drà dê.:

            Ơm ngài mờ [òn dờng Pleiku, càr Gia Lai di pơgăp 10 kơi sồ rê hờ tiah đah tô, gơ wèt ù tiah kơnhoàl Cư\ Pah, càr Gia Lai dê, Biển Hồ Ce là bơta tàm bơrlu\ bal đah tơnau dà mờ ală dòr ce dờng ơning ơnàng ngan. Sươn ce tàm tiah do neh geh tam bơh ală nam 1919- 1920 bơh rài lài dê, tu\ cau Tây tus rồ ù tiah đah tô bơh [òn dờng Pleiku dê nàng tam ce.

Nàng lòt tus dòr ce do geh dùl nơm gùng dềt, jat kềng bàr gah gùng, là sèng nho nha jrum tơlir niam ngan glòm ndơ\p jơh neh kis sùm gi\t nđờ nam nhai do. Dilah sền tus tiah ngài ngan, bơta tơlir niam ngan bơh ală sươn ce, jo\ jo\ geh nhơm bô bơkah bơh ală ngkur ce bơnung dê, ndrờm bè jơh ală bơta bòl glar răc ròc gơ dô jơh, mìng gam wơl nùs nhơm lơngăp lơngai ngềt ngơ\t ngan. Tàm gùl dòr ce geh dùl tiah ndu gơnrơh yàng Phờk dê hơ\ là hìu phờk Bửu Minh. Hìu Phờk do geh lơh wơl bơh dùl anih duh khuai dềt mờ hìu bơsram jơnau yàng Phờk bơh pơgăp mờ do rlau 50 nam. Hìu Phờk là tiah sền go\ bơta tam gơl bơh ală dòr ce, bal mờ hơ\ là ală jơnau kơlôi sơnơng bơta kơ\p kờn bơh gi\t nđờ rài cau tam ce dê. Dùl anih tus lơngăp lơngai mờ ngềt ngơ\t ngan.

Trồ tiah tàm do niam ngan, dùl ngai geh tơl 4 kàl: prang, duh, mìu, mrềt ndrờm bal mờ 4 tu\ tàm ngai: drim, ngai, mho mờ mang; bal mờ dùl ù tiah dờng rơđãi ngan, mrềt niam ngan lơh nùs nhơm cau in niam ngan mờ lơh rài bồ tơngoh mờ lơh roh jơh bơta bòl glar tàm rài kis. Bi ùr Nguyễn Thị Thương tus bơh kơnhoàl Mang Yang, càr Gia Lai, tus còp tiah do mờ đơs bè do: “Tu\ a` lòt còp Biển Hồ Ce gơlơh bơta bòl glar tàm să neh jơh roh te\, niam bơne\ ngan, ờ go\ nggồr nggàc, tam njề tàm kơcê bè tàm rài kis tiah drà dê. A` gơlơh bè cah ơm is bơh rài kis tiah drà dê. Tus tàm do a` gơlơh bè lơngăp lơngai ngan mờ ù tiah [òn lơgar tàm do niam ngan. A` kơ\p kờn là tàm tơngai tus geh dùl dơ\ lòt còp tai dòr ce do”.

Tơngai niam ngan rlau jơh nàng trang sền dòr ce là tàm bùi drim tu\ mat tơngai pa lik, dòr ce gam geh jơm ndơ\p bơh ală dà mhual bơr yuh àng drim gờn sền ờ huan mpờl ngan. Halà tàm tu\ trồ mho mờr tus tu\ tơngai nhơ\p, tu\ ală tơngai lồi ngai gam wơl dùl e\t tàm ală nha ce gơklo\ gơcrà. Tus tàm do cau lòt nhơl ờ mìng geh sền go\ bơta niam ngan bơh dòr ce dê mờ gam geh bal mờ cau tam ce pik ce, să tờm ai tê pik ală ngkur ce pa bu\t lơbơn niam ngan, geh iat khi yal bè jơnau lơh ce, geh sền go\ muh mat chờ hờp tu\ khi gam lơh geh wơl ală cồng nha lơh broă bơh he dê. Ală rùp să cau lơh broă ờs mờng tàm sươn ce dờng ơning ơnàng ngan gơ gơs là tiah duh hồl ngan tus pang rùp sươn sre in. Gam sơrbăc mhar ngan pik ală ngkur ce bơnung tơlir niam ngan, mò Tạ Thị Uyên là cau lơh phan tàm Mpồl lơh sa kă bro is dùl nă să ce Biển Hồ, pà gi\t: “6 jiơ nggùl drim, tus 11 jiơ ngai lòt kơng. Mơya mìng is tàm ngai rlô den tus 10 jiơ ngai là pal lòt kơng, mho pe jiơ nggùl là neh lòt”.

Ală cau lơh phan pik ce tàm do digơlan neh quèng ngan mờ rùp să cau lòt nhơl tus còp mờ chùp rùp sươn ce khi dê. Khi `o\ sơrmah sơrmài ngan tu\ cau lơi hơ\ dan jồm sơ\, đuan nàng kờn lơh gơs bè dùl nă cau pik ce dùl e\t nàng chùp geh bàr pe pang rùp lơh kir sơnrai. Ală rùp să ờs mờng ngan mơya geh uă ngan năc lòt nhơl kờn chùp wơl bal mờ hìu bơnhă gơ\p bơyô tàm pah tu\ tus dơ\ lồi poh. Bi Nguyễn Văn Khoa là năc lòt nhơl tus bơh kơnhoàl Ia Grai, càr Gia Lai, đơs: “Jơnau kah bơh sơnrờp bơh a` dê là sươn ce tơlir niam mờ kloh ngan mờ trồ tiah niam bơne\ ngan. Pah tu\ tus lồi poh geh tu\ den a` bal mờ gơ\p bơyô tus tàm do nàng chùp rùp. Dilah geh tu\ den a` geh yal mờ gơ\p bơyô bơh tiah ndai in tus tàm do nàng còp, mờ chùp rùp tàm do”.

Gi\t nđờ nam neh lòt gan, ală kàl ce geh tam hơ\ sồng tơnhàu prăp bềng bơta kờn gơboh bơh kòn bơnus dê tus mờ kơnhoàl ù tiah tàm do. Rùp să ală dòr ce tơlir niam ngan, dờng ơning ơnàng ngan jòng ngan sền làp mat ngan, bal mờ hìu Phờk tu\ mpờl tu\ ndơ\p ngài ngan gơ gơs là tiah tus còp niam ngan nàng năc lòt nhơl gơrờm bal mờ rài kis brê bơnơm geh is lơngăp lơngai ngềt ngơ\t ngan, ơm ngài ing ală bơta nggồr nggàc bơh rài kis tàm pìt tàm ntoăt pơrlòng jòi broă lơh sa tàm rài kis tàm tiah drà dê.

          Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến