VOV4.K'ho: Tàm trồ tiah tơngai duh kàl prang Tây Nguyên dê, mơya làng bol tàm [òn Hra Ea H’ning, ntum Drai Bhăng, kơnhoàl Cư\ Kuin, càr Dak Lak ờ ngòt ờ tơl dà ngui sa, pal săp sèng kơ\p geh ai dà bè ală nam lài do tai. Geh bơta do là kơnờm bơh broă lơh “Sơntèk dà [òn lơgar” geh mpồl ơruh pơnu kơnhoàl do lơh tàm ntum mờ neh geh ai ngui bơh nggùl nam do. Di tàm dơ\ tơnkah ngai crơng gơs mpồl ơruh pơnu ngai 26/3, H’ Xíu cau ai tơng^t jơnau đơs Việt Nam tàm Tây Nguyên geh jơnau yal wơl bè ală broă lơh ngan bơh mpồl ơruh pơnu kơnhoàl Cư\ Kuin dê mờ broă lơh sơtèk dà mpồl bơtiàn do.

 Sùm pah ngai, tơnơ\ mờ tu\ rê bơh mìr, bi ùr H’ Lăm Hmok  (gam geh mờng hòi là mè Manh) ơm tàm [òn H’ra Ea H’ning lòt tus sơntèk dà [òn – là mbòr dà ơm tềng lồi [òn bơ\ dà nàng ngui sa. Bi ùr yal, nhai do trồ prăng duh, tơl nă cau tàm hìu hù] dà uă rlau, den tàng pah ngai pal lòt bơ\ dà 2 dơ\. Bi ùr H’ Lăm mhar đơ bềng ală lềng dà, khàr đu\ cèng bal tàm sơ\, kung um tu tềng mbòr dà tơn hơ\ sồng rê. Bi ùr pà git, tàm hìu kung geh dà tơrlung, mơya dà tơrlung mìng geh tàm nhai mìu, nhai do tơrlung dà mờr soat jơh, den tàng hìu nhă ờ huan ngui, rlau mờ hơ\ tai, bơh dềt neh mờng ngui dà mbòr, den tàng bi ùr kung sùm tus mbòr dà do nàng bơ\ dà ai jơh hìu nhă in ngui. Bi ùr H’ Lăm yal:“ Tàm hìu den kung geh dà tơrlung, mơya ờ kờ` hù] dà tơrlung, kờ` hù] dà mbòr rlau. Tài neh mờng bloh, hù] dà tơrlung gơlơh ờ bơkah, gơlơh ngòt. Dà tàm mbòr do den gơlơh hùc bơkah rlau.”

{òn H’ra Ea H’Ning geh rlau 320 hìu nhă, den geh rlau 200 hìu nhă ờ geh dà tơrlung nàng ngui. Tàm do, dà căt đơm ù ờ huan geh ngan. Tơl nơm tơrlung dà pal khoàng jrô tus 100 thơk hơ\ sồng geh dà. Ồng Y Thak Bdap, kra [òn pà git, lài do, tàm [òn kung geh 1 mbòr dà mơya dềt lơm, mìng geh 3 nơm ding đơr geh tồt nàng dà hòr, dà hòr lơỳai mờ 1 êt ngan. Ală nam lài, sùm gơlik geh bơta ờ tơl dà, làng bol pal săp sèng ơm kơp, geh tu\ tam lah bal mờ gơp nàng bơ\ dà ngui. Bơh tu\ geh sơntèk dà [òn lơgar do, jơnau kờ` ngui dà làng bol dê neh geh tơl rlau, ờ gam bơta tam pìt tai, làng bol tus bơ\ dà ]au lơi kung chờ hờp, đơs `o\ chờ hờp, ngan là tàm àng drim gờ` halà trồ mho tơnơ\ mờ tu\ rê bơh mìr. Ồng Y Thak đơs:“Tơngai ờ hềt geh sơntèk dơng dà do den [òn lơhar bal mờ làng bol kal ke ngan, pal tam pìt mờ gơp nàng ai dà, mơya bơh tu\ geh sơntèk dà do, den dà geh sùm pah ngai, pah nhai, pah nam. Lơh geh sơntèk dà làng bol tàm [òn bol a` in, bol a` gơlơh chờ hờp ngan. Bol a` kung ưn ngài mpồl ơruh pơnu neh sền gròi tus [òn lơgar bol a`  nàng geh 1 sơntèk dà niam bè do.”

Sơntèk dà [òn lơgar geh mut lơh bơh nhai 9 nam lài. Do là broă lơh ơruh pơnu bơh mpồl ơruh pơnu kơnhòal }ư\ Kuin pơgồp bal mờ mpồl “ Broă lơh cau kơnòm să [òn dờng Hồ Chí Minh”, mpồl “ Bơta pràn cau kơnòm să” mờ mpồl lơh broă dong kờl is tàm Tây Nguyên lam sồr dong kờl bơh gùt mpồl bơtiàn. Ală ơruh pơnu tàm [òn kung `hap `har ngan tă pơ gồp bơta pràn lơh sơntèk dà, nàng sơntèk dà do mhar geh ai ngui.

Broă lơh geh ală bơnah là sơntèk dơng dà jòng 14 thơk, ơnàng 6 thơk, geh mai\ jồr kloh dà mờ anih um dà, pìh phan, kờp jơh priă mut lơh là 40 tơlak. Mờ bơta lơh ngan bơh ơruh pơnu, tă pơgồp ngai lơh broă, tơnơ\ rlau gùl nhai mut lơh, broă lơh neh geh lơh gơs mờ jàu [òn lơgar in ngui, drơng bơta kơp kờ` bơh jo\ bơh làng bol dê. Bi Y Siêr Mđok, tàm mpồl ơruh pơnu ntum D’rai B’hăng đơs:“ Bè pah nam, tus nhai do den dà sơn đờm soat mờ dilah ờ geh mbòr dà hơ\, ờ geh sơntèk dơng dà den làng bol ờ tơl dà ngui, den tàng tu\ geh mbòr dà den buơn ngan làng bol in. Ai bè bơta kuơ chài rơgơi, mbòr dà gơ wèt mờ kòn cau Rơđê geh 1 bơta kuơ dờng màng ngan, geh mbòr dà do tus mờ tơl nă cau tàm [òn kunglà 1 bơta chờ hờp.”

Broă lơh sơntèk dà [òn lơgar ờ mìng geh kuơ mut ngui, mờ gam cèng uă bơta kuơ chài rơgơi tus mờ làng bol. Git wă bơta do, den tàng mpồl ơruh pơnu kơnhòal }ư\ Kuin neh lơh ngan sơrlèt gan uă kal ke, pơgồp bal krà` cê mờ gơnuar atbồ tàm [òn lơgar nàng lơh gơs broă lơh mìng tàm tơngai lơyah, cèng wơl bơta chờ hờp làng bol in. bi Y Lai Niê kuang atbồ mpồl ơruh pơnu kơnhòal Chư Kuin pà git:“ Do là 1 broă lơh geh làng bol tàm [òn lơgar kơp gơn bơh jo\, bol a` tă pơgồp 1 bơnah bơta pràn cau kơnòm să dê nàng broă sền gàr bơta niam chài rơgơi kung bè lơh wơl bơta niam dà lơgar dê. Sơntèk dà D’rai B’hăng gam geh sac rơwah lơh anih bơyai lơh yàng mbòr dà pah nam. Tàm tơngai tus, bol a` pơnjat tai dăn mờ ală kơnă gơnuar atbồ nàng geh ală broă lơh kuơ màng tàm kơnòl bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn, sền gàr ngap lơngai dà lơgar tàm tơngai tu\ do.”

Mờ ală bơta kuơ ngan ngồn sơntèk dà cèng wơl, broă lơh ơruh pơnu sơntèk dà [òn lơgar bơh mpồl ơruh pơnu kơnhòal }ư\ Kuin dê neh geh mpồl ơruh pơnu càr Dak Lak dờp là broă lơh ơruh pơnu geh pơnrơ tàm nam 2014.

                                                               }au mblàng K' Duẩn