VOV4.K’ho- Jat lùp sền bơh Anih duh broă kòn cau dà lơgar dê, tam bau mờ cau rềp jơi nòi bal gam là jơnau geh uă ngan tàm uă tiah làng bol kòn cau, uă ngan là tiah kơh bơnơm đah Tô dà lơgar mờ Tây Nguyên. Tam bau mờ cau rềp jơi nòi bal, bơdìh mờ broă geh ală kòn gơtìp kòp bơtờp bơh mè deh (bè kòp jơngo mat, kơltau bò làc, kơltau bè nkàp ka, kòp ờ tơl mhàm bơh mè deh), den gam lơh gơlik uă ngan bơta gơ aniai bè ờ pràn joi nòi, ờ niam khà kờp làng bol, mờ lơh tơnguh jơnau pơhìn jơgloh r[ah tàm tiah làng bol kòn cau. Tàm kơnhoàl kơh bơnơm Võ Nhai, càr Thái Nguyên, kung gam geh sơl ală jơnau bè hơ\:

Bi Âu Xuân Đình, kis tàm [òn Chẽ, ntum Dân Tiến, kơnhoàl Võ Nhai, càr Thái Nguyên nam do 35 sơnam, mơya sền să jan gơlơh kra ngan pơndrờm mờ sơnam deh ngan bơh bi dê. Muh mat rơđồ jù tài bơh tơngai sa. Hơ\ là jơnau gơlời wơl bơh ală ngai lòt tàm trồ tơngai trồ mìu lơh broă tàm sươn sre bal mờ ală mang guh bi\c tus àng nàng sền gàr bàr nă kòn piam kòp tàm hìu sơnơm.

Ùr bơklau bi Âu Xuân Đình mờ Lục Thị Tự tam bau di rlau 10 nam do. Ùr bơklau bi là cau rềp jơi nòi bal rềp mềl ngan, kòn kồn kòn mlo\, den tàng bè hơ\, jơh bàr nă kòn bơh ùr bơklau Âu Xuân Đình mờ Lục Thị Tự dê là Âu Đình Khánh mờ Âu Thị Thuỳ Dương ndrờm gơtìp bơtờp kòp ờ tơl mhàm sùm bơh mè deh, dùl bơta kòp gơ bơ tờp bơh mè deh ờ gơtùi sơm bời ờ. Sơrlèt gan sùm, bơh tơmu\t mhàm, den tơlik sắt kòn in, mơya nam 2014, sau Âu Đình Khánh neh jê sồt ngan mờ chơ\t te\.“Kòn tơnhoa den neh chơ\t, chơ\t nam 2014 tu\ di tòm 10 nam. Kòn gơtìp duh să gơ ờ tơl mhàm, mhàm gơ soăt mhar ngan, lơh aniai jơh mhàm gơ dê. Kòn gơtìp glar bòl ngan. Bơh hìu lòt tus hìu sơnơm dờng, den tus hờ cơldu\ dong kờl sơm kòp kơn jơ\, tơnơ\ hơ\ ai piam kòp tàm Gah kòp kơnòm dềt. Mờr tus dì gah kòp kơnòm dềt, gam bàr cơnđoà jơng lòt tai là tus tàm cơldu\ gam kơnđuh tàm tê sền go\ gơ rơ pơ\t tồn lah bơta lơi, kơnđu kòn ai bác sĩ in kham kòp. Ai ding [ồm tơmu\t tơn tềng plai nùs, jồp tă sền go\ mhàm jù ngan, tu\ hơ\ den ờ jai dong kờl tai”.

Ùr bơklau bi Đình mờ bi Tự bulah là jơi nòi rềp bal mơya kơldang bồ ngan tam bau bulah neh gơtìp hìu bơnhă bàr đah kơryan ờ ai bau, tu\ do kung ờ gi\t wàm pơrhiăt cau lơi sơl. Mò Dương Thị Ngoan, mè bi Âu Xuân Đình dê đơs, “neh bơto tơngkah sơl, neh đơs sơl, là jơi nòi rềp bal ngan, mơya bol khai ờ bài kờn iat. Tu\ do den gơlik jơnau bè do…:“Bơto tơngkah mơya bàr nă khi tàm kờn den gi\t lơh bè lơi, sồr ờ go\ di bau, den khi đơs là ờ go\ ờ, den là pal ơm ờ gi\t lơh bè lơi tai. Glar bòl ngan gơ dê…Mè tu\ do dùl nă să lơm, mè neh kra mìng gơtùi dong kờl ală kòn geh kàr lơi den là gi\t kàr hơ\ lơm. Lài do, bàr đah hìu ờ go\ ai bau ờ, mơya bàr nă khi kơldang bồ bau kung ờ gi\t lơh bè lơi sơl”.

Mờr 10 nam do, nhai lơi ùr bơklau bi kung tàm ala să jun jơh bàr nă kòn lòt tus Hà Nội nàng tơmu\t mhàm. Pah dơ\ tềm pềr ngan den kung mìng geh priă lòt sơm kòp bơh 3 tus 5 tơlak lơm. Priă lơh apah, lơh mờng, ùr bơklau bi lờ prăp jơh nàng ai kòn in lòt hìu sơnơm kung ờ go\ tơl sơl. Jo\ jo\ ngan bol kòn se hơ\ sồng geh dùl dơ\ sa biăp mờ puăc, ka. Jơh ală àu mpha soh ndrờm geh làng bol tàm [òn nđàc mờ pà.

Jơnau bơh hìu bơnhă bi Âu Xuân Đình mờ Lục Thị Tự dê mìng là dùl tàm uă ngan jơnau bơh broă bau mờ cau rềp jơi nòi bal…gam gơlik geh tàm ală càr tiah kơh bơnơm, tiah geh gal làng bol kòn cau ơm kis. Jat Thạc sỹ, bác sĩ Đoàn Kim Phượng, lơh broă tàm Anih tờm kơlôi sơnơng tàm bơtờp gơ wèt Hìu bơsram dờng Lơh sơnơm Hà Nội đơs: Tam bau gờn ờ hềt tus sơnam ai bau mờ bau mờ cau rềp jơi nòi bal den geh gơlời wơl ală bơta gơ aniai jo\ jòng tus hìu bơnhă mờ [òn lơgar in. Tam bau gờn lơh roh te\ tu\ tơngai bơsram sră, broă lơh, tơrmù bơta niam khà kờp làng bol, pràn kơldang să jan cau mè mờ kơnòm dềt:“Broă tam bau mờ cau rềp jơi nòi bal den bơh jo\ neh geh cau jak pà gi\t là gơ lơh gơlik ală bơta gơ aniai ngòt rơngơ\t ờ gơtùi gi\t lài tus mờ jơi nòi. Cau sùm đơs là ờ niam tai jơi nòi mờ broă do kung geh mblàng yal uă nàng lơh bè lơi tơrmù broă tam bau mờ cau rềp jơi nòi bal. Tam bau mờ cau rềp jơi nòi bal aniai uă ngan bơta, mơya mpờl go\ ngan là 3 bơta tờm gơrềng tus pràn kơldang să jan mờ jơi nòi bơh kòn bơnus dê. Hơ\ là bơta pràn jak deh dùh: geh bun kòn gơtìp ờ niam tàm să jan, kòn dềt gơtìp ờ niam mờ gơguh khà chơ\t tàm [òn lơgar. Broă tam bau mờ cau rềp jơi nòi bal ngan tài bơh tàm bơtờp gen kòp tus rơnàng tơnơ\ do in, dilah gen hơ\ mờ gơ ơm tàm jơi nòi mờ tam bau mờ cau rềp jơi nòi bal den ală gen hơ\ gơguh tai tu\ tơngai tàm tơrgùm gen bal, hơ\ là bàr nơm gen ờ mpờl go\ tàm tơrgùm bal tàm dùl să jan den să jan hơ\ geh tơngo\ kòp den hơ\ là jơnau bơh tài mờ jơnau tam bau mờ cau rềp jơi nòi bal gơ geh lơh gơguh khà kòp gen ờ mpờl go\”.

Jat Thạc sỹ, bác sĩ Đoàn Kim Phượng, ală bơta gơ aniai bơh tam bau mờ cau rềp jơi nòi bal là dờng ngan gơ àn ơnòng ală bơta gơ aniai ngòt rơngơ\t ngan aniai tus uă rơnàng cau. “Gơ wèt mờ ală cau kòn cau, tài bơh [òn lơgar khi dê neh dùl e\t nă cau mờ broă tam bau mờ cau rềp jơi nòi bal bè neh đơs là gơ aniai tus bơta pràn jak deh dùh, gơ lơh gơguh khà gơtìp kòp mờ gơguh khà chơ\t den tàng broă sền gàr jơi nòi là ờ niam. Dilah mờ lơh jat sùm bơhiàn tam bau mờ cau rềp jơi nòi bal den broă sền gàr jơi nòi bơh uă rơnàng cau là kal ke ngan, tài bơh khà cau geh gơmù te\ tài bơh dơ\ dùl là ờ geh tơl pràn deh dùh, dơ\ bàr là gơtìp ờ niam tàm să jan, dơ\ pe tai là khà chơ\t uă”.

Nàng tơrmù [à broă tam bau mờ cau rềp jơi nòi bal den lài mờ tu\ tam bau, broă bơto pơlam, sac rwah là dờng màng ngan kờn pal geh lơh gơ wèt tus mờ ală cau kơnòm să, hơ\ là jơnau bơto sồr bơh bác sĩ Đoàn Kim Phượng dê ai jơh ală cau kơnòm să gam tàm sơnam tam bau in. “Gơ wèt mờ ală bơyô kơnòm să mờ tus sơnam bau, sền jat bơta bè kơlôi sơnơng tàm bơtờp, den a` kung bơto tơngkah ală bơyô là pal lùp tàm bơtờp lài mờ tu\ bau, hơ\ là geh lơh jơh ală broă sền mhàm nàng sền he geh bơtờp sơl ală bơta kòp tàm bơtờp halà ờ, bơh hơ\ geh ală cau bơto pơlam tàm bơtờp cau geh jơnau bơto pơlam dipal ngan rlau jơh, nàng ai ùr bơklau in tơrmù [à uă ngan rlau jơh broă deh kòn gơbàn kòp, gơtìp kòp”!

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến