VOV4.K’ho - Ơm hờ tiah đah mattơngai mut Trường Sơn, ntum tiah nhàr lơgar Đak Nhoong, kơnhòal Đak Glei, càr Kon Tum geh 30 kơi sồ gùng nhàr rềp mờ kơnhòal Đak Chung, càr Sê Kông, lơgar Lào, bulah ù tiah kơh bơ nơm tam cah is, ù tiah ro kơn ra`, mơya mờ bơhìan tryang tryồng, làng bol ală kòn cau tiah do sùm 1 nùs jat Đảng, bal mờ gơnuar atbồ tàm bòn lơgar, mờ pôs ling sền gàr tiah nhàr lơgar Đak Nhoong lơh ngan bơt bơtàu rài kis pa ngai sơ lơ hờm răm, jơh nùs sền gàr gùng nhàr `jong tồt, sền gàr ngap lơngai tiah nhàr dà lơgar.

Mờ kờp jơh bă ù geh is rlau 16 rbô 400 lồ, ntum Đak Nhoong, tu\ do geh mờr 2 rbô nă làng bol, uă ngan là cau Jeh Triêng, ù tiah bulah uă, mơya uă ngan là ù kơh ù bơ nơm, lài do, làng bol uă ngan là tam bùm blàng, tơ ngời, mờ lơh kòi mìr, mờ dùl ết bă ù lơh sre. Rài kis làng bol dê tìp uă ngan kal ke, khà làng bol jơgloh rbah mờ ờ gi\t sră uă ngan. Mu\t lơh gùng dà broă lơh bơcri priă bơtàu tơnguh ală tiah kuơmàng uă kal ke, tiah làng bol kòn cau, ală nam do, bal mờ ală broă lơh rơndăp broă bơcri priă bơh dà lơgar dê, bơta lơh bal jơh nùs bơh ală kơnă, gơnuar ătbồ, mpồl cau, mờ bơta bơto pơlam, dong kờl bal uă ngan bơh kuang bàng, cau ling tàm Pôs đồng ling sền gàr tiah nhàr lơgar dê, làng bol ală kòn cau tàm Đak Nhoong neh lơh ngan brồ guh, rơ hời sơr lèt gan rài kis rbah lơ ời, kal ke. Kung bè uă hìu bơnhă ndai tàm [òn Đak Ga, bơh ngai geh kuăng bàng cau ling tàm Pôs đồng ling sền gàr nhàr lơgar Đak Nhoong tus dong kờl, bơto pơlam broă lơh sa, hìu bơnhă bi A Mo neh jơh rbah, geh phan sa phan prăp, ròng tam geh ală tờm chi tam, phan ròng, lơh geh priă jền sùm, bi A Mo, ơm tàm [òn Đak Ga, ntum Đak Nhoong, kơnhoàl Đak Glei, càr Kon Tum, đơs:“ Lài do, hìu bơnhă a` kung rbah sơl, tu\ do kơ nờm geh cau ling tàm Pôs đồng ling dong kờl hơ\ sồng jơh rbah, geh tờ tơnau ròng ka bè do, sắn dây, ròng be, sur, hìu bơnhă kung chờ hờp ngan”.

Là bòn geh Gah đơng lam mpồl ling sền gàr nhàr lơgar càr Kon Tum rơ wah nàng lơh lài broă lơh dong làng bol bơtàu tơnguh lơh sa mpồl bơtiàn, bơh nam 2007 tus tu\ do, [òn Đak Ga, ntum Đak Nhoong, neh geh Gah đơng lam mpồl ling sền gàr nhàr lơgar càr Kon Tum, Pôs đồng ling sền gàr nhàr lơgar Đak Nhoong mu\t lơh uă broă, broă lơh geh kuơ ngan bè lơh gùng lòt mờ bê tông, dong kờl sơntìl chi tam, phan ròng, lơh hìu bơta nđàc, hìu nùs nhơm, bơto pơlam làng bol bơtàu tơnguh lơh sa, bơtàu tơnguh rài kis, bơ\t bơtàu nùs nhơm tam klăc bal ling klàng mờ làng bol rềp mềl ngan. Ồng A Đom, là cau kra bòn Đak Ga, ntum Đak Nhoong, kơnhoàl Đak Glei, đơs:“ Bơh sơn rờp kal ke ngan den geh dong kờl bè nùs nhơm, hơ\ sồng kòp jê geh dong kờl sơ nơm tơm ba, hơ\ sồng ai làng bol lòt kham kòp”.

Là kơnhoàl ù ơm kềng jăt tiah nhàr lơgar, uă nam do, Đak Nhoong kung là ntum geh uă bòn làng bol ntrờn ơm kis khăt gơboh, ờ geh dà lơgar. Tàm bòn Đak Nơh, dùl tàm ală bòn geh khà làng bol pa mu\t ơm kis gơs làng bol lơgar Việt Nam uă ngan rlau jơh ntum, mờ 33 hìu, rlau 100 nă cau. Bơta tam klăc bal, tìp măt lơh quèng chài rơ gơi, dong làng bol kơ\ kơl jăp rài kis sùm geh mpồl đơng lam đảng mờ gơnuar atbồ, bal mờ mpồl ling sền gàr nhàr lơgar sền gròi ngan. Bi A Viên là cau Lào, ơm kis tàm bòn Đak Nơh, bơh tu\ 3- 4 sơnam yal bè do:“ Lài do den kung ờ hềt gi\t sơl đơs dà yoan là bè lơi, kờp bơh tu\ cau ling tus bòn do bơto hơ\ sồng tus tu\ ngan ngồn geh kis tàm do den hơ\ sồng bơ sram dùl ết jơnau bơto bơ tơl, tus tu\ do, hơ\ sồng là gi\t dà lơgar neh sền gròi làng bol bè lơi, tu\ do ưn ngài dà lơgar uă ngan, tài neh ai a` in mu\t ơm kis gơs là làng bol lơgar Việt Nam”.

Gi\t nđờ nam ơm kis tàm rài kis ờ geh lơgar, ờ geh sră pơ àr di pal ai să tờm in, tơ nơ\ tu\ geh dà lơgar dờp ai mu\t kis gơs là làng bol lơgar Việt Nam, làng bol tàm tiah do geh uă tu\ tơngai niam nàng lơh sa bơtàu tơnguh rài kis. Bal mờ broă dong kờl lơh hìu ơm tàm broă lơh ai ù tiah rơndăp tăp sèng bòn làng bol ơm kis tàm tiah nhàr lơgar jăt broă lơh ơm tàm bơrlu\ bal, ală hìu làng bol tàm tiah do jơh ală neh tam geh tờm bời lời, hìu dùl ết den 1 lồ, uă den bơh 3 tus 4 lồ, rài kis làng bol ngai sơlơ geh tơl ngui tơl sa kơ\ kơl jăp. Ồng A Lêu kuang atbồ đơng lam Đảng [òn Đak Nơh, ntum Đak Nhoong, pà git:“ Tàm do, uă ngan là ù klàr ờ niam, bơh sơn rờp làng bol tam bùm blàng ờ gơtùi, tu\ do tam bời lời, tơl hìu dùl kàl lơh geh bời lời bơh 20 tus 30 tơlăc priă, bơh hơ\ làng bol neh tơn jơh geh jơgloh, tơr mù geh bơta rbah, dơ\ bàr là làng bol neh gi\t ròng phan, ròng kơn rồ deh kòn, ròng sur bơtàu tơnguh rài kis”.

Bơh dùl ntum nhàr lơgar uă kal ke, khà hìu rbah geh tus rlau 70%, 5 nam rềp ndo, mờ bơta bơcri priă bơh dà lơgar dê, nùs nhơm mờ bơta dong kờl tam pà bal bơh ală cau ling sền gàr nhàr lơgar  dê, rài kis làng bol ală kòn cau tàm ntum Đak Nhoong ngai sơlơ bơtàu tơnguh tai, pơ gồp bơnah lơh kơ\ kơl jăp bơta pin dờn bơh làng bol dê tus mờ Đảng mờ Dà lơgar. Ồng A Phương kuang jăt jơng atbồ anih duh broă làng bol kơnhoàl Đak Glei, càr Kon Tum, đơs:“ Tàm ù tiah kơ nhoàl Đak Glei, geh 3 ntum, bè bơta ngăp lơngai gùng dră bal a` sền go\ là tàm ntum Đak Nhoong là kơ\ kơl jăp ngan rlau jơh, geh bal khà hìu rbah kung gơmù uă ngan sơl”.

Tơr gùm bơcri priă bơtàu tơnguh lơh sa, mpồl bơtiàn, bơtàu tơnguh rài kis làng bol in, bơ\t bơtàu bơta nùs nhơm rcăng lài sền gàr tiah nhàr lơgar gùt làng bol ngai sơlơ kơ\ kơl jăp, atbồ sền gàr niam gơnuar tờm ngăp lơngai tiah nhàr lơgar dà lơgar mờ gơ gơs là tiah pơn rơ niam tiah nhàr lơgar gam là jơnau kờn, là bơta lơh ngan jơh nùs bơh kuang bàng, cau ling mờ làng bol ală kòn cau tàm ntum Đak Nhoong dê.

                                 }au mblàng Lơ Mu K’ Yến.