VOV4.K’ho - Ala\ bơta gơbàn aniai bơh tam gơl trồ tiah neh lơh aniai kơnjơ\ ngan tàm lơh sa suơn sre tàm Tây Nguyên. Tàm ala\ nam do, gơnoar atbồ, gah lơh broa\ geh gơnoar mờ làng bol neh mut lơh ua\ ngan broa\ lơh nàng tam dra\. Nền nòn, bè bơcri lơh bơt dà bơtơt, geh ngui khoa học công nghệ gơguh jak tàm bơta chài tam, lơh gơs ala\ sơntìl chi tam kong mờ trồ prang... Bulah bè hơ\, kờ` Tây Nguyên bơtàu tơngguh kơljap den pal kờ` ngan geh jàu wơl trồ tiah, dà ia phan geh is bè ờs, tàm hơ\ geh sền gàr mờ bơtàu tơngguh brê la bơnga\ kuơ màng ngan.
Kờ` tam dra\ mờ bơta trồ prang kràn ngan bơh tam gơl trồ tiah, dùl tàm ala\ broa\ lơh lơyah tơngai gam geh ala\ càr Tây Nguyên sền gròi ngan hơ\ la bơcri geh lơh niam, lơh niam wơl mờ lơh pa ala\ bơtơt rbòng dà, Lâm Đồng la tiah lam lài bè mpồl bơtìan geh lơh bal tàm gah broa\ lơh do. Jat rơndap broa\ tus nam 2020, càr do geh tờ pa di 5 rbô mơ gùl tơnau dà dềt mờ kờp pria\ geh ngui la 125 tơmàn pria\, tàm hơ\ pria\ làng bol ta\ pơ gồp tus mơ gùl. Ồng Nguyễn Văn Sơn atbồ Sở Nông nghiệp mờ Phát triển nông thôn càr Lâm Đồng ai git, tơnau dà bulah dềt, mơya cồng nha gơ dờng ngan, nam pa do, làng bol neh tờ geh rlau 1.300 tơnau dà:
Mut lơh broa\ lơh tờ tơnau dà dềt den gơ geh cồng nha ngan. Khà pria\ ngui mìng 160 tơmàn pria\ mo, tàm hơ\ làng bol ta\ pơ gồp 80 tơmàn pria\, dà lơgar dong kờl 80 tơmàn pria\ mơya dà tuh geh rlau 8 rbô lồ. Làng bol geh lơh jat ngan, tus khà pria\ ai lài mờ dà lơgar kung ờ tơl kờ` làng bol tờ tơnau. Bơh broa\ tờ tơnau mờ hòac hươr bơh trồ prang bol a` dê neh gơ mù ua\ ngan.
Ala\ càr Tây Nguyên bơcri bơt bơtàu broa\ lơh bơtơt rbòng dà
Broa\ lơh geh lơh bal 3 cau lơh broa\, la cau khoa học-cau ka\ bro- cau lơh sa gam geh mut lơh ua\ broa\ lơh niam nàng geh lơh lài tuh dà tềng ala\ kal ke bơh tam gơl trồ tiah. Ờ ua\ mpồl lơh sa ka\ bro, hợp tác xã neh mờ gam lơh bal mờ cau lơh sa nàng mut lơh sa jat broa\ lơh blàng se mẫu dờng geh ai go\ bơta kơljap. Ala\ cồng nha bơh sơnrờp geh geh ai tơlik bơh broa\ lơh atbồ nền nòn ngan bơh broa\ rwah sơntìl, tuh phơng di pal, tuh dà tềm pềr mờ tam chi kìng càl... tus broa\ lơh geh lơh bal blơi jơh phan lơh geh tơnơ\ geh tơnhàu bơh mpồl lơh sa ka\ bro mờ cau lơh sa sùm geh sền kuơ. Bè ờ ua\ broa\ lơh geh lơh lài tam dra\ mờ tam gơl trồ tiah, ồng Trần Thanh Sơn-Phó kuang atbồ Hợp tác xã lơh broa\ sa drơng ơla ka\ bro drờm bal Ea Kiết, kơnhòal Cư\ Mgar, càr Daklak ai git tai:
Ngan la sơndra\ mờ tam gơl trồ tiah den hợp tác xã geh pơnjờng làng bol geh ngui khà dà bơh tơnau dà mờ tơrlung dà, ờ di ngui tơrlung khòang. Den tàng, do kung la broa\ gơ ơm tàm broa\ lơh tam dra\ mờ tam gơl trồ tiah.
Viện Ea Kmat sền sơnơng lơh gơs ala\ sơntìl chi tam kong trồ prang
Dùl bơta lòng dờng ngan tu\ do la ua\ ngan ala\ bơta chi tam tờm tàm Tây Nguyên neh sơrlèt mờ rơndap broa\ ua\ ngan. Nền nòn bè, kơphe mờ tiêu la ala\ pơnyơu go\ ngan. Gùt tiah do neh geh rlau 550 rbô lồ phê, sơrlèt rlau mờ rơndap broa\ la rlau 100 rbô lồ, tiêu neh gơ guh tus 70 rbô lồ, sơrlèt rlau 20 rbô lồ. Mìng is tàm ala\ càr bè Dak Nông, Dak Lak mờ Gia Lai, ba\ ù tiêu geh sơrlèt rlau rơndap broa\ tus 2, 3 dơ\. Tềng đap bơta do, broa\ lơh tus ala\ càr la kờ` gờ` rơndap wơl tus mờ ala\ bơta chi tam jat mờ gơ jat bơh trồ tiah nàng gơ di pal mờ bơta phan geh is mờ geh lơh lài tềng ala\ kal ke bơh trồ tiah. Tiến sĩ Trương Hồng, jàu gơnoar atbồ bồ Viện khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên đơs la broa\ lơh atbồ rơndap broa\ ờ niam mờ ờ hềt drờm bal:
Geh dùl bơta la bol he geh ntoat jat ba\ ù. Tu\ do, jơh mờ tiêu mờ kơphe drờm neh rlau ir mờ ba\ ù geh rơndap ai, geh lơh aniai bal tus mờ lơh sa kơljap. Tài bơh ba\ ù rơndap broa\ den tàng phan bơna bơtơt rbòng dà gơ jat bal ờ hềt di pal. Tu\ do, bơtơt rbòng, tơnau dà bơh dà lơgar mìng rơp geh lơh di geh bơh 30 tus 40% bơta kờ` tuh dà, gam wơl den làng bol geh ngui is dà croh, dà cat dơlam ù. Den tàng ngan lơh gơ pơhìn ờ tơl dà la ua\ ngan.
Ua\ broa\ lơh tuh dà tềm pềr geh ngui
Jat jơnau yal bơh Bộ Nông nghiệp mờ Phát triển nông thôn, tơngai bơh nam 2010-2014, gùt tiah Tây Nguyên neh roh 300 rbô lồ brê geh is. Mùl màl tu\ do, bơta kơl mus brê gam gơbàn kal ke ngan tàm ua\ tiah tàm do. Do la dùl tàm ala\ bơta tờm geh gơ lam tus tam gơl trồ tiah, lơh hòac hươr dờng ngan tus lơh sa suơn sre mờ kung gơbàn bal dùl bơta niai bơh broa\ roh brê tàm Tây Nguyên.
Mut lơh jơnau lam sồr bơh Thủ tướng Chính phủ bè ala\ broa\ lơh geh ròng wơl brê kơljap tàm Tây Nguyên nàng tam dra\ mờ tam gơl trồ tiah bơh tơngai 2016-2020, bơh nam lài tus nam do, ala\ càr tàm Tây Nguyên neh mut lơh ua\ broa\ lơh kràn ngan. Nền nòn, nhai 6 pa do, UBND càr Dak Nông neh geh kơrnuat toh wơl mờr 2 rbô lồ ù brê bơh ala\ broa\ lơh ờ geh cồng nha mờ jàu tus [òn lơgar atbồ. Kung drờm bal bè hơ\, UBND càr Lâm Đồng neh lam sồr ala\ gah, sơnah lơh broa\ mut lơh niam broa\ til mpồng brê geh is, sền wơl ala\ broa\ lơh geh gơ rềng tus brê. Tiến sĩ Phạm S-Phó chủ tịch UBND càr Lâm Đồng đơs tờm:
Càr Lâm Đồng neh tam rwah is ala\ broa\ lơh geh gơ rềng tus brê geh 7 mpồl geh gơ rềng tus lơh sa suơn sre công nghệ cao, broa\ lơh nhơl chờ phan bơna chi che geh is, ala\ broa\ lơh hìu ma\y pờ tơlik ồs đèng... Bơh bơta kuơ màng bơh càr Lâm Đồng geh gơ dờp niam ngan tus tiah kis phan bơna chi che geh is bơh jat gah dà dờng Đồng Nai, 11 càr tàm tiah dà, den tàng Lâm Đồng geh lơh kràn ngan, ờ gơ dờp dờng tus tiah kis bơh brê geh is, jat mờ broa\ lơh lam sồr bơh Thủ tướng Chính phủ.
Tam bơrlu\ bal ua\ bơta chi tam kờ` tơngguh cồng nha tàm dùl ba\ ù lơh sa
Bal mờ hơ\, nam do, ala\ càr Tây Nguyên drờm geh broa\ lơh tam brê mờ ba\ ù dờng ngan rlau 15 lô, tàm hơ\ mìng is càr Gia Lai geh tus mơ gùl. UBND càr Gia Lai geh tơlik broa\ lơh tàm 3 nam bơh nam 2017-2019 geh toh wơl êt ngan la 30 rbô lồ ù brê gơbàn sơ gràm nàng jàu ù tus làng bol tam brê geh dờp kuơ. Ồng Nguyễn Nhĩ, Phó kuang atbồ Sở Nông nghiệp mờ Phát triển nông thôn càr Gia Lai đơs la:
Ù chi brê la pal jàu wơl đah brê dê. Bol a` geh lơh niam mờ jàu ờ ua\ ba\ ù soh, ờ ua\ ba\ ù geh toh wơl nàng tam brê tàm nam 2017 mờ ala\ nam pơnjat tai. Mìng is nam 2017, bol a` geh lơh ngan tam 7 rbô lồ brê. Do la broa\ lơh geh khà jàu jơnhua ngan pơndrờm mờ ala\ nam lài.
Rcang sơntìl nàng tam brê tàm nhai mìu (Rùp bơh Báo Gia Lai)
Tàm ala\ nam rềp do, tàm Tây Nguyên sùm pal kong mờ gơbàn aniai kơnjơ\ ngan bơh tam gơl trồ tiah, mờ ala\ bơta trồ tiah ờ niam ngan. Nam lài, gùt tiah neh pal kong mờ dùl dơ\ prang khot khòng ngan bơh lài tus to\ do mờ pơgap di 140 rbô lồ chi tam gơbàn aniai, ua\ ngan la kơphe, tiêu, rlau 43 rbô hìu nha\ ờ tơl dà ngui sa, Chính phủ neh dong kờl 108 tơmàn pria\ nàng geh lơh niam wơl aniai mờ ta\ dong 2 rbô tấn phe dong jơgloh tàm nhai puh pah.
Tàm tu\ hơ\, bơh bồ sơnam do, mìu nhàc neh gơbàn mờ jo\ jòng mo tơn tàm nhai prang, pơnjat tai geh lơh aniai tus mờ chi tam tàm ba\ ù ơnàng. Mờ tu\ do, nhai mìu neh tus, bơta ờ suk bè dà ko\ dà cò mờr tus, ngan la ờ gơtùi pleh geh hòac hươr. Hơ\ sồng lồi nam, ala\ [òn lơgar geh dan mờ dà lơgar dong kờl bơta gơbàn aniai mờ dong jơ gloh. Neh geh ua\ ngan broa\ lơh nàng tam dra\ mờ tam gơl trồ tiah tàm Tây Nguyên, mơya mìng la tềng đap mat, geh lơh niam wơl brê geh is hơ\ sồng la broa\ tờm jo\ jòng.
Kờ` sền jơnau 1 clik tềng đơm do.
Cau cih Quốc Học
Cau mblàng K’ Brọp
Viết bình luận