VOV4.K’ho – Tơnơ\ 40 nam, sền wơl Tam lơh pha lin dờng kàl Prang nam 1975, uă ]au ling yau, ]au jak chài, ]au kơlôi sơnơng bè jơnau kah yau pơn jăt tai đơs tờm: Hơ\ là ]ồng nha bơh bơta chài broă ling klàng Việt Nam dê. Bơta chài broă ling klàng hơ\ tơngo\ loh làng ngan rlau jơh kung gam là jăt ngui jơh, gi\t tu\ tơngai niam nàng geh gùng dà broă lơh di tu\; là bơta pơgồp bal niam ngan, ]ồng nha đah ală mpồl ling dờng, ling tờm, ală mpồl ling mờ rlau jơh là bơta chài broă tam lơh làng bol, nùs nhơm r]ang lài tam lơh gùt làng bol. Bơh bơta chài broă ling klàng hơ\, ling klàng mờ làng bol he neh lơh gơs dùl dơ\ ntàu tam lơh dờng kàl Prang nam 1975 nàng tơngklàs jơh gùt tiah đah jum tơrgùm dùl dà lơgar.

Jăt tàm bơta geh ngan mờ bơta tàm pơndrờm mpồl ling đah he mờ ]au sò tơm tơnơ\ Kơrnoat pơrgon Paris nam 1973, mờ bơta sơlơ tơnguh tai r]ang mpồl ling ai dơ\ tam lơh dờng in neh tus tu\ pal lơh nền, ngai 04/03/1975, mờ mhar ngan ai geh bơta pha lin. Mờ tàm dơ\ tam lơh do gam geh lơh tơn, Gah Gùng dră bal dà lơgar neh pơrjum, gi\t tu\ tơngai niam, đơng lam lơh mhar dơ\ tam lơh mờ lơh ngan jơh nùs tơngklàs jơh gùt tiah đah jum lài mờ kàl prang nam 1975 tơn. Pơn jăt tai tơnơ\ hơ\ tơn là dơ\ tam lơh Huế- Đà Nẵng pha lin jơh. Ală anih lơh broă, ală mpồl ling mờ jơh gùt ling klàng mờ làng bol gi\t ngan ngồn nùs nhơm bồ tơngoh đơng lam sơrba\c mhar, khin cha jak chài, nisơna, mờ ngan ngồn pal tam lơh pha lin”. Trung tướng Võ Văn Tuấn kuang jăt jơng atbồ Mpồl dong broă Mpồl ling klàng làng bol Việt Nam dê, đơs:  “Hơ\ là đơs, gi\t bơta pràn jak mờ tu\ tơngai, di tu\, àng sơndah ngan jak chài ngan bơh Đảng, bơh Gah Gùng dră bal dà lơgar mờ Gah đơng lam dê tu\ sền go\ jơnau gơlik geh niam rlau. Den tàng sră pơyua bơh Đại tướng Võ Nguyên Giáp dê geh jơnau đơs “sơrba\c mhar, sơrba\c mhar, khin cha jak chài, khin cha jak chài”, ngan là jơnau mờ bol he gi\t do là tu\ nàng bol he gam tam lơh pha lin mờ bè hơ\ ntàu tam lơh tơn”.

Jơh ală neh ai jơnau kơlôi sơnơng gơs là broă lơh, lam tơrgùm jơh bơta pràn bơh ală mpồl ling dê, bơta dong kờl bơh [òn lơgar tiah đah tô dà lơgar dê, bơta r]ang lài bơh tiah tam lơh đah jum dê ai tam lơh pha lin in. Ling he tàm tu\ hơ\ neh geh bơnàng jă kơ\ kơl jăp ngan, mpồl ling pràn, tàm hơ\ geh ală mpồl ling tờm, ală mpồl ling dờng, mờ mpồl phào ]rong [òn lơgar gal ngan, mpồl lơh broă gùng dră bal làng bol dờng pràn ngan, duh hồl kờ` tam lơh pha lin. Phó giáo sư- tiến sĩ Nguyễn Trọng Phúc lài do là Kuang atbồ Anih kơlôi sơnơng jơnau kah yau Đảng, đơs: “Bơta pơgồp bal bơta pràn tơrgùm bal là ntàu tam lơh jơh bal bè ling klàng mờ bơta ntàu tam lơh bơh làng bol dê. Hơ\ kung ngan là bơta jak chài ngan bơh tam lơh làng bol Việt Nam dê. Kơnờm tam lơh làng bol hơ\ neh lơh geh bơta pràn tơrgùm bal jơh bal bè gùng dră bal, ling klàng, tam lơh lơh broă mờ lơgar ndai, tam lơh ndang ]ribơyai ndai, lam tơrgùm bơta pràn bơh làng bol geh ngan tàm tiah hơ\ mờ bơta dong kờl pràn ngan bơh tiah đah tô dà lơgar dê”.

Ngan bơta brồ guh bơta pràn tơrgùm bal, bơta pràn tam kla] dờng gùt jơi bơtiàn bơh Việt Nam dê tàm dơ\ Ntàu tam lơh dờng kàl prang nam 1975 neh lơh ling sò tơm dùl dơ\ tai pal tam dră wơl mờ jơh bal dùl jơi bơtiàn ]èng tàm să he nùs nhơm kơ\p kờ` ngan bè ring lơngai, ngăp lơngai, khăt gơboh is mờ tơrgùm dùl dà lơgar. Tơnơ\ dơ\ tam lơh lơh aniai tiah đah tô dà lơgar nam 1972, tơnơ\ Kơrnoat Paris nam 1973, tiah dong kờl đah tô dà lơgar pơn jat tai tơrgùm jơh pràn dong kờl tiah đah jum dà lơgar in. {ồm mền phào ]rong dờng ngan mơya gùng Trường Sơn kung gam pơn jăt tai geh lơh, jun mpồl ling mờ xang zờu, phào ]rong, rơndeh rơndồ phan bơna…r]ang tus dơ\ tam lơh dờng in. Ling sò tơm neh ờ gam gơtùi kờp sền ờs mờng bè khà ling, khà rơndeh rơndồ phan bơna ngui tam lơh bơh tơl gah dê tai. Tài bơh sền bè bơta pràn ling klàng den Việt Nam tu\ hơ\ ơm tàm bơta ờ pràn rlau, mơya bè nùs nhơm, bè bơta pràn tơrgùm bal den pràn rlau uă ngan. Jăt tàm bơta pràn hơ\, jơi bơtiàn Việt Nam neh tam lơh pha lin mờ bol sò tơm tàm tơl broă, tơl dơ\ mờ tơl tiah mờ du\t ndơl là pha lin tàm dơ\ ntàu tam lơh dờng kàl prang nam 1975 tơngklàs jơh gùt tiah đah jum tơrgùm dùl dà lơgar. Giáo sư- tiến sĩ Đinh Xuân Dũng là dùl nă ]au ling yau neh tus bal tàm dơ\ ntàu tam lơh dờng do, đơs: “}au sò tơm tồn lah bol he ờ gam bơta lơi tai, ờ gam mpồl ling tai nàng gơtùi tam lơh tơngklàs gùt tiah đah jum, mơya bè dùl bơta pràn Phù Đổng, bơh tàm dơlam ù, bơh tàm nùs nhơm làng bol, gi\t nđờ rhiang nơm rơndeh sơtang, rơndeh sơgiap mờ jơh bal ală mpồl ling dờng bơh Tây Nguyên tus, bơh Quảng Trị mu\t mờ bơh đah jum guh, tàm dùl tu\ tơngai lơyah ngan nàng tơngklàs jơh gùt tiah đah jum”.

Tàm dơ\ ntàu tam lơh dờng do, đah he neh ngui niam bơta dong kờl bơh làng bol, bơh ơruh pơnu lam lài dê ai ală mpồl ling in, bơta pơgồp bal tam lơh mờ ală mpồl ling mờ kuang àng dê. Ală dơ\ ntàu tam lơh sò tơm pràn bè ]àl rbu\t dờng bơh ală mpồl ling tờm làm bă tiah dê neh dong kờl tơn ai srơh ntàu tam lơh bơh ling klàng dê in, wèt tus sơrba\c mhar tam lơh jai pha lơh gơprah gơprèng jơh bol sò tơm mờ gơnoar atbồ. Ồng Nguyễn Anh Liên kuang atbồ Mpồl ơruh pơnu lam lài lài do Việt Nam dê yal wơl: “Tàm dơ\ tam lơh kah yau Hồ Chí Minh, mpồl ơruh pơnu lam lài lài do tă pơgồp dờng ngan. Tu\ mpồl ling lòt tus tiah tam lơh gùl gùng den gơtìp sồt să, pal lòt gan dà dờng dà ]roh, tu\ hơ\ dùl mpồl ]au klau ]au ùr ơruh pơnu lam lài tram să he tàm hiòng dà gơ hòr jơnhang ngan nàng lơh rbàng pơrđồng mờ kòn bơnus nàng tùng ]au ling sồt să lòt gan. Ơn broă drơng broă ai ]au ling in tam lơh pha lin là dờng màng ngan rlau jơh, ờ kơlôi bơta lơi is ai he in”.

Dơ\ ntàu tam lơh dờng kàl prang nam 1975 geh lơh tàm 55 ngai mang mờ broă tam lơh sơrba\c mhar ngan “dùl ngai ndrờm mờ 20 nam”. Dơ\ ntàu tam lơh bơh he dê geh bơta pràn dờng jơh bal bè ling klàng mờ gùng dră bal, bè ù tiah mờ mpồl ling, neh ai geh bơta pha lin tàm tu\ tơngai lơyah ngan, ờ huan gơtìp hoàc hươr. Jơh ală tơngo\ bơta jak rơndăp broă, bơta chài đơng lam tam lơh jak ngan bơh Đảng he dê, ngan là tàm lam bơ\t bơtàu mpồl ling, bơ\t bơtàu tiah rơcang tam lơh, lơh geh tu\ tơngai niam, gi\t geh tu\ tơngai niam mờ lơh ngan jơh nùs tam lơh ai geh bơta pha lin.

                                                }au mblàng Lơ Mu K’ Yến