VOV4.K’ho- Tơnơ\ ală ngai nhơl chờ hờp wa\ rò sơnam pa sa tềp Tân Sửu, làng bol Tây Nguyên sơrbac mhar wơl tus wơl mờ broă lơh sa, bal mờ ală bơta gơn kơnờm dùl nam pa lơh sa geh cồng nha. Jơnau tơngi\t ngai do, bol a` yal bè nùs nhơm ai cau lòt lơh broă bồ sơnam pa tàm ală [òn lơgar Tây Nguyên dê.

Hợp tác xã (HTX) tà` ồi yau Tơng Bông geh crơng gơs nam 2003. Tu\ do, HTX geh 45 nă cau ndrờm là kòn cau Rơđê, priă geh pah nam di pơgăp 1 tơmàn 200 tơlăk đong. Priă geh tơl nă cau lơh broă bơh 3 tơlăk 200 rơbô tus 3 tơlăk 500 rơbô đong pah nhai. Bơh nam 2020, HTX neh lơh tiah nhơl chờ mpồl bơtiàn tàm [òn Tơng Jú mờ 3 nơm hìu jòng ờs mờng kòn cau Rơđê dê ràng uă phan teh đơs crih tamya mờ ală phan ngui tàm rài kis làng bol. Bal mờ hơ\, HTX kung pơgồp bal tàm broă ròng iar, sur nàng bơ\t bơtàu broă lơh geh is phan ngui sa drơng tàm broă nhơl chờ mờ phan sa geh tơl kloh niam ờ do ờ dă tus mờ bơta pràn kơl dang să jan. Tàm dơ\ satềp nam do, HTX neh geh ală broă wă năc tus nhơl sền mờ lơh bơta chài rơgơi, phan sa kòn cau Rơđê dê.

Mò H Yam Bkrông, kuang atbồ HTX pà g^t, tơnơ\ mờ ală ngai drơng satềp, jơh ală cau lơh broă tàm HTX geh 2, 3 ngai ơm rơlô nàng să jan geh pràn wơl lài mờ tu\ mu\t tàm ală broă lơh pa tàm nam 2021. Mò H Yam Bkrông pà gi\t: Tơnơ\ mờ ală ngai ơm rơlô satềp den HTX sơn đờm tàm kàl lơh sa nam pa mờ kơ\p kờ` ală broă tơnguh bơtàu [uơn niam rơlao, geh bal tàm broă lơh geh ală bơta phan kung bè tà broă tơnguh bơtàu nhơl chờ, wă rò cau năc. A` kơ\p kờ` tàm nam do, HTX geh wă rò tai uă cau năc bơh ală tiah tus nhơl sền, jòi nàng g^t mờ yal uă rơlao tai bơta niam chài kòn cau dê, bơh bơta chài tà` ồi yau, broă tru\ phan sa tus mờ gùng đơs crih tamya mờ cring mồng.

Pah nam, pah dơ\ bồ nam pa, sa tềp tus, 21 xã, sơnah [òn bơh [òn dờng Kon Tum dê lam cau lòt broă tai bồ sơnam pa. Nam do, broă lơh tờm mờ gơnoar ătbồ ală sơnah [òn, xã ndrờm bơyai lơh là ai cau lòt lơh broă bơ\t bơtàu [òn lơgar pa mờ tiah drà ngăc ngar jak chài pa ngan. Bal mờ rlau 9 rbô nă làng bol, mìng là cau Bahnar lơm, ơm kis tàm 9 thôn, gơnoar ătbồ xã Đăk Blà bơyai lơh ai làng bol in lòt lơh broă lơh sa bồ nam. Tàm jơh ală thôn ndrờm geh kuang bàng xã tus tơn bơto pơlam mờ lơh broă bal mờ làng bol, bal mờ nùs nhơm chờ hờp chờ hờ` ngan. Jơh tơl nă cau ndrờm tơryăng tơryồng lơh broă ờ tam cah is cau kra, cau kơnòm, cau klau halà cau ùr. Bi Y Hlẻo, kuang bàng drơng broă ù tiah, lơh broă sa sươn sre xã Đăk Blà rlô tê ing po\ ù chờ hờp `o\ pà gi\t: Nam 2021, Ủy ban Nhân dân xã Đăk Blà neh geh broă rơndăp lơh, lam lơh tus ală thôn bè broă lơh broă lơh sa, tam bùm blàng, tam kòi, bơ\t bơtàu [làng sre lam lơh lài dờng, bơ\t bơtàu lơh sa hìu bơnhă. Bal mờ hơ\, Ủy ban Nhân dân xã kung lam lơh tus thôn [òn bơyai lơh pơs wàs jơng gùng tùng rềng, gùng [òn, sền gàr tiah ơm kis sàng goh, sơrbì sồ siă di anih, nàng rơcăng sơndră kòp, sền gàr pràn kơldang să jan nàng jơh tơl nă làng bol geh wa\ rò sơnam pa chờ hờp mờ niam bơne\ lơngăp lơngai…

Gơwèt mờ [òn Yon Tok, xã Ia Glai, kơnhoàl Chư Sê, càr Gia Lai, bal mờ broă lơh sa suơn sre gam là broă lơh tờm, uă cau kơnòm să tàm [òn, kơnờm mờ broă lơh ngan bơsram sră, den tàng neh geh cồng nha mờ ală broă lơh ndai, tàm hơ\ uă ngan là broă lơh sơnơm, lơh pơgru… Lo\ Kpă H’Hlik, kuang bàng drơng broă khà kờp làng bol tàm hìu sơnơm xã Ia Glai pà g^t, bu\ lah lơh broă lơi, den tơnơ\ mờ dơ\ ơm rơlô satềp, ală cau ndrờm l^k lơh broă lơm. Lo\ Kpă H’Hlik pà g^t tai, broă lơh lo\ dê, lài do lo\ pal lòt tus 11 [òn tàm xã nàng lam sồr, mờ làng bol mờng lòt lơh broă,  tòm tàm hìu, den tàng pal lòt sùm uă dơ\ glar bòl ngan.

Tu\ do, broă neh [uơn rơlao uă ngan kơnờm mờ broă làng bol neh mờng mờ jơnau tơng^t tàm điện thoại attê: Tơnơ\ mờ tu\ hìu sơnơm geh lơh pa, cau kòp tus gal rơlao mờ sơnơm kung tơl rơlao, kòp tê jê să ală cau ndrờm tus hờ hìu sơnơm lơm. Tơnơ\ mờ tu\ neh ơm rơlô satềp, a` tus wơl mờ broă lơh bè ờs. ală ngai ơm rơlô den rơcang lơh ngan broă tàm hìu bè tuh dà kơphe, dus `hơ\t kòi sre. Tu\ do neh mu\t tàm rài công nghệ 4.0, kòn cau Jarai kung neh geh điện thoại, sền ală bơta mờ he gơboh kờ`, bè sền lơma, jơnau tơng^t nàng g^t ală bơta, den tàng neh wă bơnah lơi bè broă sền gàr bơta pràn kơl dang să jan cau mè mờ kơnòm dềt, deh kòn, kòp cau ùr ndrờm jòi sơnơm, blơi sơnơm nàng sơm kòp.

Di dơ\ bồ nam pa, rơnàng kơnòm să xã tiah nhàr lơgar Thuận An, kơnhoàl Dăk Mil, càr Dăk Nông geh ai cau lòt lơh kơnòl broă. Bi Y Arôn, Phó Bí thư Đoàn xã ơruh pơnu Cộng sản Hồ Chí Minh xã Thuận An pà gi\t, kơnòl broă tờm ngan bơh dơ\ ai cau lòt lơh broă bồ nam do là pơgồp bal mờ Pôs đồng ling sền gàr tiah nhàr lơgar rcăng sơndră kòp Covid-19, rơcăng sơndră kă bro phan kơ`au, tam chi kềng gah gùng [òn lơgar pa. Do là broă lơh geh kuơ ngan chờ gờm Pơrjum dờng Đảng lơh geh cồng nha. Bi Y Arôn, đơs: Mu\t tàm nam pa, Đoàn ơruh pơnu bol a` sồr ơruh pơnu lơh broă lơh sa nàng bơtàu tơnguh lơh sa mờ mblàng yal sền gàr bơta lơngăp lơngai, rơndăp tăp sèng ờdo ờdă. Kuơmàng, mu\t tàm nam pa ba` lik mu\t tàm tiah nhàr lơgar tìs mờ kơrnoat boh lam, ngui ală siau phàu bơrtoh tìs mờ kơrnoat boh lam, halà sơnơm ma túy, mờ kă bro phan kơ`au tàm tiah nhàr lơgar. Kung di dơ\ bồ sơnam pa sơl, bol a` pơgồp bal mờ Mặt trận xã tam chi, bè là bol a` neh rwah gùng [òn lơgar pa jòng rlau 1 kơi sồ nàng tam chi. Do kung là broă lơh gờm chờ pơrjum dờng Đảng mờ wa\ rò sơnam pa.

Tơnơ\ ală ngai sa tềp bơtòm tơrgùm tìp măt bal, uă làng bol tàm Tây Nguyên neh ngui tu\ ru lòt còp sươn mìr, sơnđờm mut tàm dùl kàl lơh sa pa. Ală bơyô kơnòm să kung tus wơl mờ broă lơh bal mờ bơta kơ\p kờ` lơh geh ală cồng nha:     

Ồng Y Wé Ktla, mờng sơnđan là ồng Ngân, kis tàm [òn Gram A, xã Cư\ Bao, thị xã Buôn Hồ, càr Dak Lak pà g^t, nam pa do den broă lơh sa hìu nhă kung mìng tơl sa. Broă tờm bơh ùr bơklao ồng Y Wé dê là sền gàr mờ còr bơsơ\t cao su, gam ală kòn den tam mờ sền gàr kơphe. Mờ 4 lồ cao su gam tàm tơngai còr bơsơ\t, pah nhai ùr bơklao ồng geh bơh 6 tus 8 tơlăk đong. Bal mờ hơ\, hìu nhă kung lơh 6 sào sre, lơh 2 kàl, pah nam geh di pơgăp 7 tấn kòi.

Ồng Y Wé geh 6 nă kòn, ală kòn ndrờm neh jơh bao mờ kis tàm ală tiah ndai tàm càr. Nam yau jơh, nam pa tus, ală kòn sao ồng dê ndrờm rơndăp tơngai rê hờ hìu mè bèp nàng chờ gờm satềp mờ tìp bal ală oh mi tàm nam pa. Do là bơta lơh ồng chờ hờp ngan.

Ồng Y Wé đơs, tu\ ală kòn sao rê còp, bal mờ nùs nhơm chờ wă rò satềp, ồng kung nting bơto oh kòn, kòn sao lơh ngan tàm broă lơh broă sa mờ bơsram sră. Ồng Y We\ đơs:Tu\ do, a` kung gam kơlôi sền tus do geh lơh broă lơi nàng broă lơh sa hìu nhă pơn jăt tai gơguh, lơh ngan lơh broă sa geh cồng nha. Bè satềp jơh den pal mu\t tàm broă sih kòi, tam kòi. Tơnơ\ mờ tu\ lơh sre gơs den tus tàm broă lơh suơn cao su tai, mu\t tàm broă còr bơsơ\t cao su, lơh niam tờm, lơh wơl bòng đơ bơsơ\t. Tus nhai 4, mu\t tàm kàl còr bơsơ\t tờm tàm nam den pơn jăt tai lòt còr bơsơ\t cao su.

Bi H’Dor Ksơr, ơm tàm [òn Yun, xã Dliê Ya, kơnhoàl Krông Năng, càr Dăk Lăk ơm ngaì mờ hìu bơnhă rlau 10 nam do lơh công nhân tàm [òn ngài. Ală ngai sa tềp bi rê mờ hìu bơnhă rê mờ [òn lơgar bal mờ uă bơta chờ hờp ngan. Nam pa kơ\p kờ` ală bơta niam bơne\ gơ tus mờ hìu bơnhă mờ tơnơ\ ală ngai chờ hờp sa tềp ùr bơklau bi rơcăng lòt gùng tai nàng pơn jăt tai broă lơh bơh he dê. Bi H’Dor Ksơr, đơs: Ngai sa tềp, bol a` rê mờ [òn lơgar, hìu bơnhă tơm bơh bơr yal jơnau bè dùl nam pa neh lòt gan ờ geh tìp măt bal. Rài kis tìp uă ngan kal ke mơya bol a` sùm lơh ngan pơđơl pràn sơrlèt gan. Jơh sa tềp, ùr bơklau a` wơl tus wơl hờ càr Đồng Nai nàng pơn jăt tai broă lơh nàng kơlôi rơcăng ai hìu bơnhă in, ròng oh kòn lòt bơsram. Nam pa kơ\p kờ` jơh dùl hìu bơnhă sùm pràn kơldang mờ lơngăp lơngai chờ hờp. 

7. Mò H’Nưn Mlô, gam sơnđan là mò Rak, 58 sơnam, kis tàm [òn Trưng, sơnah [òn An Lạc, thị xã Buôn Hồ, càr Dak Lak pà g^t lài do, tàm ală ngai sơnrờp nam pa, tơnơ\ mờ ală tu\ neh tơnhào gơs broă lơh sa den geh bơyai lơh `ô sa nam bam nhai, duh khoai dà mbòr. Tu\ do làng bol neh tơnguh bơtàu tàm broă lơh sa mờ broă tam phan jo\ ngai, den tàng tơnơ\ mờ ală ngai chờ satềp, làng bol kung l^k lơh broă sền gàr phan tam. Mò H’Nưn Mlô, pà gi\t: Làng bol tàm [òn a` tu\ do neh g^t tam phan jo\ tơngai, bè cao su, kơphe. Tơnơ\ mờ tu\ chờ hờp satềp nam pa, làng bol l^k lơh broă sền gàr kòi sre, suơn mìr. Tuh dà kơphe, koh ntê kơphe, cau geh sre den sền gàr kòi sre. Kơ\p kờ` dùl nam pa geh uă tơnhào.

Ồng A Mek ơm tàm [òn Ea Mao, xã Ea Yiêng, kơnhoàl Krông Pach, càr Dăk Lăk bal mờ ală cau tàm hìu bơnhă he dê lòt lơh sươn mìr sơnđờm bồ nam pa. Ồng A Mek kơ\p kờ`, tàm nam pa Tân Sửu 2021, jơh tơl nă cau tàm hìu bơnhă geh pràn kơldang, lơngăp lơngai chờ hờp, chi tam gơ ai cồng nha uă; làng bol tàm thôn, [òn ơm kis tàm gơboh kờ` bal, tam klăc bal, jơh nùs lơh sa bơtàu tơnguh rài kis, bơ\t bơtàu [òn lơgar dà lơgar. Ồng  A Mek, đơs: Tơnơ\ ală ngai ơm rlô sa tềp, den hìu bơnhă a` ngan ngồn lòt lơh broă sa tàm sươn mìr. Di dơ\ do, bol a` tuh dà mờ ơn phơng kơphê in, tơnơ\ hơ\ den klah ntê mờ jì nhơ\t sươn keo, sơngka sền gàr bàr pe sàu kòi sre. Nam do, a` kơ\p kờ` kơphê, kòi sre gơ ai cồng nha uă, chi keo hòn dờng niam. Bơdìh hơ\ tai, a` kung kơ\p kờ` làng bol tàm [òn jơh nùs kơlôi rơcăng lơh sa, lơh jăt niam gùng dà broă lơh jơnau sồr bơh Đảng dê, kơrnoat boh lam Dà lơgar dê. Kơ\p kờ` dà lơgar he sơlơ bơtàu tơnguh rlau tai…

Ồng kra [òn Y Thành, kis tàm [òn Kdung, xã Hra, kơnhoàl Mang Yang, càr Gia Lai pà g^t, tàm nam 2021 do, làng bol kis tàm [òn ồng geh dà lơgar dong kờl sơntìl kòi pa geh cồng nha uă nàng sih tàm kàl prang. Mờ là cau kra [òn, geh bơnă pin dờn, ồng geh lam sồr làng bol tàm [òn tơriang tàm broă lơh sa, nàng tơmù bal hìu rơ[ah, bơ\t bơtàu [òn lơgar pa. Ồng Y Thành đơs: Tàm nhai bồ nam do, làng bol tàm [òn bol a` sơn đờm mu\t lơh sa tàm kàl prang, làng bol chờ hờp ngan, `hăp `har ngan tàm broă lơh, ală cau ndrờm tus bal lơ-òr sre nàng sih kòi. Bè kòi sơntìl den geh Đảng, Dà lơgar dong kờl tơl, sre kòi geh hòn gơs niam, làng bol, bol a` ưn ngài Đảng, Dà lơgar neh bơto sồr tàm broă lơh sa mờ dong kờl làng bol kòi sơntìl, cồng nha geh uă nàng ală cau, ală hìu geh rài kis hờm ram.

Tơnơ\ ală ngai ơm rlô sa tềp wa\ rò sơnam pa Tân Sửu 2021, drim do, ală cau tàm hìu bơnhă ồng A Rô, cau Sơdàng ơm tàm thôn Đăk Viên, xã Tê Xăng, kơnhoàl Tu Mơ Rông, càr Kon Tum ai cau lòt lơh broă sa bồ sơnam pa. Ồng A Rô pà gi\t, tàm nam Tân Sửu 2021 do, ồng kơ\p kờ` trồ tiah niam, mìu nhàc niam, kòp geh kơryan, chi tam mờ phan ròng bơtàu tơnguh niam cèng wơl cồng nha lơh sa uă; ală cau tàm hìu bơnhă mờ làng bol tàm [òn să jan pràn kơldang mờ kis tam klăc bal.

Ồng A Rô, đơs: Tơnơ\ bàr pe ngai sa tềp, tơl nă cau, tơl hìu bơnhă tàm [òn tơrgùm să lòt lơh broă sa bè lơh nhơ\t kòi, jì nhơ\t phan tam in, tam bùm blàng sơntìl pa pràn…gơn kơnờm dùl kàl pa geh tơnhàu uă, priă lơh geh den gơguh rlau. Bal mờ hơ\, làng bol tàm thôn [òn pơn jăt tai bơtàu tơnguh lơh sa nàng tơn jơh jơgloh tơrmù r[ah, brồ guh lơh pas bè oh mi cau Yoan. Làng bol pal bơto bơtê oh kòn kòn sau bơsram sră nàng gơ gơs bơnus, ơruh pơnu pal kơlôi rơcăng tàm broă lơh sa dong kờl hìu bơnhă ờ gơtìp jơgloh r[ah; tơl hìu bơnhă lơh niam broă lơh jùt ràu sàng goh hìu đam, pơs wàs sàng goh jơng gùng tùng rềng, gùng [òn; ròng siam sur iar rơpu kơnrồ rơ\ rài. Kuơmàng là làng bol tàm [òn pal đòm jăt nùs nhơm tam klăc bal tàm dong tàm kờl bal mờ gơp, tơm bơh bơr, ơm kis lơh lòt tàm thôn tàm [òn pal gi\t jơnau bal, geh bơta niam chài, bal mờ gơ\p bơ\t bơtàu [òn lơgar pas sơm niam bơne\.

Cau mblàng Lơ Mu K’Yến mờ Ndong Brawl