VOV4.K’ho-Neh mờr dùl nam kờp bơh Pơrjum bè ală gùng dà broă lơh tam wơl brê Tây Nguyên, Thủ tướng Cing phủ sồr kơryan gùng brê geh is, mu\t lơh ală gùng dà broă lơh jal mhar sền gàr brê. Mơya, bulah jơnau đơng lam bơh cau lam bồ Cing phủ dê mờ ală jơnau hơ pơrgon pràn ngan bơh ală tiah tàm do dê, brê tàm tiah do kung gam gơtìp koh kơl aniai sơl, jơnau koh kơl aniai brê kung gam geh sùm. Halà bol koh kơl aniai brê jak ir halà tài broă lơh atbồ, sền gàr tàm Tây Nguyên geh jơnau?

Xã Hà Tây, kơnhoàl Chư Păh, càr Gialai geh sền là tiah pơneh koh kơl brê tìs mờ adat boh lam uă ngan rlau jơh. Mpồl cau atbồ, sền gàr brê tàm do ờ di là ờ geh tơl cau mơkung là ờ go\ di là ờ pràn jak ờ, gùng lòt pơndiang dơm chi mìng geh dùl nơm lơm, mơya geh jơnau, bol koh kơl aniai brê, hoài pơrdu\ dơm chi brê bàr pe ngai sùm mơya kung ờ go\ cau lơi tus lùp sơl. Làng bol tàm tiah do den ờ suk ơm ngan mờ pal tàm jà gơ\p lòt tus hờ gùng mu\t tàm brê, tiăp ku\p bol koh kơl aniai brê mờ 2 nơm rơndeh đồ, 10 dơm chi dờng bal mờ dùl mpồl cau koh kơl aniai brê gơtìp ku\p bàn tơn tềng hơ\. Rề ơnàng lùp khàu, jơh dùl bă brê dờng rlau 2 lồ tàm bă brê 187 bơh Mpồl atbồ brê rơcang gàr bồ tô dà Đông {ắc Chư Păh dê gơtìp koh kơl jơh.

Mhàm brê Tây Nguyên kung gam gơ hòr sơl

Ồng Nhiêu, cau Bahnar, làng bol kis tàm [òn Kon Sơ Lăl, xã Hà Tây, tus bal tàm mpồl cau lòt wàng ku\p bol koh kơl aniai brê, pà gi\t:

“Bol koh kơl aniai brê hoài dơm chi di 2 ngai, tus ngai dơ\ 3 den bol a` lam lòt ku\p. Tu\ kup den he ngui chi dờng ndrờm kàr jrong hìu nàng kơryan rơndeh lòt. Bol khi sền go\ ờ gơtùi pơndiang geh den tàng ai rơndeh in ru\c wơl, tă tơn dùh dơm chi mờ ntoăt dô”.

Brê sùm gơtìp koh kơl, dơm chi sùm gơtìp pơrdu\ lik bơh brê, jun tus tiah drà nàng tăc tơlik uă jơnau lùp bè broă lơh atbồ mờ sền gàr brê kung bè gròi sền dơm chi brê. Tàm tiah nhàr lơgar Ia Grai, càr Gialai, tiah nhàr lơgar kuơmàng bơh Dà lơgar dê sùm geh sền gàr niam ngan, mơya jat làng bol tàm tiah do yal, dơm chi koh kơl tìs mờ adat boh lam kung gam geh pơndiang sùm, ală rơndeh pơndiang phan dờng lòt tàm jat gơ\p pơndiang bal dơm chi koh kơl tìs mờ adat boh lam mang lơi kung geh lơm. Dùl nă làng bol kis tàm [òn Kom Ngó, xã Ia Chía, kơnhoàl Ia Grai, pà gi\t: neh uă dơ\ yal mờ gơnoar atbồ xã, kơnhoàl mơya rơndeh pơndiang dơm chi kung gam bơcrì bơcrà lòt tàm gùng sơl.

“Rơndeh pơndiang dơm chi lòt rê sùm, pơgăp bơh 1- 3 jiơ àng drim. Rơndeh 16 cơghê nggui kung geh, rơndeh [en kung geh sơl. A` lơh kông nhơn kau su, a` lòt còr bơsơ\t kau su pơgăp bơh 1 tus 2 jiơ àng là a` gi\t. Hìu a` ơm rềp kềng gùng tai. Pơndiang dơm chi bè do den là lơh tơrlah jơh gùng, manggơ lòt là gơ rơngô jơh hìu, gơ rơngô uă ngan. Làng bol pơrjum geh jơnau đơs sồr mờ xã hòi kuang àng kơnhoàl tus ku\p kơryan mơya ờ hềt sền go\ lơh bơta lơi sơl”.

Tàm xã Ea Sol, kơnhoàl Ea H’leo, càr Daklak, tơngo\ bơta ờ niam bơh mpồl lơh broă geh gơnoar dê sơlơ loh làng rlau. Sền go\ bol koh kơl brê pơndiang dơm chi tìs mờ adat boh lam tàm gùng, làng bol tàm mpồl cau sền gàr brê ku\p wơl, hòi mpồl lơh broă geh gơnoar tus mơya ơm kơ\p sùm kung ờ go\ mat sơl, lồi du\t pal lời bol koh kơl brê in lòt. Dùl nă làng bol tàm [òn Taly, xã Ea Sol, kơnhoàl Ea H’leo, yal:

“Tàm [òn hòi điện thoại yal mờ mpồl cau sền gàr brê halà Ủy [an Nhân dân xã in nàng khi tus ku\p rơndeh bơh brê [òn lơgar, brê ndai kung geh sơl, mơya tu\ hòi den ờ go\ geh cau lơi tus ờ. Tơnơ\ hơ\, rơndeh neh lòt den hơ\ sồng tus. Ai [òn den ờ geh phan ngui dong kờl, ờ geh bơta lơi jơh den mbè he khin nàng ku\p rơndeh cau dê lik bơh brê. Tàm tu\ hơ\, den bơh ủy [an lòt tus [òn Taly là pơgăp 3 kơi sồ lơm”.

Ai tàm càr Kontum, tàm tơngai jo\ jòng, bol koh kơl brê bơcrì bơcrà tàm kơ\t dơm chi gơ gơs rơkị, hơ\ sồng pơr đồng tàm dà lời gơ in lòt pơr dô is tàm dà dờng Dak Bla jun tus [òn dờng Kontum tàm trồ ngai àng tơn. Sră [ău tus lùp khàu, yal bềng tàm ală pang [ău den tu\ do, Mpồl sền gàr brê càr Kontum hơ\ sồng gi\t, hơ\ sồng ai cau mờ…tus lơyaì lời bol koh kơl brê mpồn roh jơh uă phan. Mơya tus lùp khàu den jơh ală broă do ndrờm ờ gi\t geh cau lơi lơh.

Brê Tây Nguyên kung gam gơtìp koh kơl sơl

Đơs bè broă do, ồng Nguyễn Tấn Liêm, Chi cục trưởng Chi cục sền gàr brê càr Kontum, đơs là: mpồl cau sền gàr brê mìng geh dùl êt nă cau lơm tàm tu\ bol koh kơl brê den sơlơ ngai sơlơ rơlăc rơliang ngan:

“Bơta tờm là geh bơta ờ pràn jak bơh mpồl cau sền gàr brê kung bè ală mpồl cau ndai dê. Bè bơta tờm dơm chi sền go\ tàm brê nàng kờn ku\p bàn tơn tềng hơ\ là kal ke ngan. Tu\ do, jơnau yal mhar ngan, bol koh kơl brê khi rơm băt yoas halà rơnđòt den là ờ go\ sền go\ tai. Geh ală dơ\ khi gam pơndiang dùl dơm chi bol a` ting ku\p den mìng kờn sơrbì yoas, sơrbì che là neh ntoăt dô tus ngài tơn bè hơ\ là ờ geh cau tờm. Den tàng broă ku\p bàn tơn tềng hơ\ là dùl êt ngan. Gam geh sơl ală dơ\ ală rơndeh pơndiang dơm chi den mìng kờn sơrbì tơn rơndeh lòt nting là neh ntoăt dô tơn”.

Bol koh kơl brê rơlăc rơliang ngan, mpồl lơh broă geh gơnoar gam ờ pràn jak kung là jơnau mờ ồng Võ Văn Phán, Chủ tịch Ủy [an Nhân dân kơnhoàl Kbang, càr Gialai đơs bè broă kơnhoàl gam uă brê ngan rlau jơh Tây Nguyên sùm là tiah pơneh koh kơl aniai brê tìs mờ adat boh lam uă ngan:

“Ală cau koh kơl brê den ơm kis ing bơdìh càr mu\t tàm Kbang. Hơ\ sồng ală mpồl cau, tu\ do bol he lơh kràn cê mơya broă sền go\ ală mpồl cau kă bro dơm chi den ờ hềt gơtùi. Broă sền gàr brê kung gam jê bồ jê tơngoh ngan sơl”.

Uă ngan bă brê tàm Tây Nguyên gơtìp koh kơl

Tềng đap ală bơta ờ pràn jak do, ală jơnau pin pơrdah ờ niam, ală tiah tàm Tây Nguyên kung neh tus sền sơ wì, lơh glài kuang bàng tàm mpồl cau sền gàr brê. Broă lơh glài geh ală tiah đơs là nàng kờn lơh sàng kloh mpồl kuang bàng. Ồng Nguyễn Nhĩ, Chi cục trưởng Chi cục sền gàr brê càr Gialai, pà gi\t:

“Pa do, bol a` kung lơh glài bàr pe nă kuang bàng tàm ală mpồl atbồ brê mờ mpồl cau sền gàr brê. Broă lơh glài kuang bàng tàm mpồl cau atbồ, sền gàr brê tàm tơngai pa do neh tơngo\ bơta lơh ngan jơh nùs mờ geh kơnòl bơh ală kơnă kuang bàng đơng lam bồ dê. Nàng lơh bè lơi ai mpồl kuang bàng in ngan ngồn sàng kloh, pràn kơldang kơ\ kơl jăp, lơh niam gơnoar broă mờ kơnòl broă geh jàu”.

Mơya, mờ bơta geh ngan brê kung gam gơtìp koh kơl sơl, ală dơ\ rơndeh pơndiang dơm chi tìs mờ adat boh lam kung gam lòt tus tàm tiah drà [ươn [oài, gơtùi sền go\ mpồl cau sền gàr brê bơh Gialai dê đơs is mờ Tây Nguyên dê đơs bal kung gam ờ hềt niam sơl. Broă lơh dong kờl ai brê in jat jơnau sồr bơh Thủ tướng Cing phủ dê, jat jơnau hơ pơrgon bơh gơnoar atbồ ală tiah dê kung gam ờ hềt geh lơh geh cồng nha sơl. Pa do, tàm dơ\ lòt còp mờ lơh broă tàm Daklak, Thủ tướng Cing phủ Nguyễn Xuân Phúc đơs ngan tai là, broă ală tiah tàm Tây Nguyên pal lơh jat niam broă lơh jat jơnau sồr kơryan gùng brê geh is. Mơya, koh kơl brê tàm Tây Nguyên kung gam geh sùm sơl!

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến