VOV4.K’ho – Bè bol a` neh yal, tơnhàu bràs dùl bă bu ba lơh tơrlah ală dà dờng, dà croh neh mờ gam pơnjat tai gơlik geh kal ke tàm ală càr Tây Nguyên. Bulah tàm nhai prang, mơya ală dà dờng tàm Tây Nguyên kung gam gơbàn tơrlah bè gơtìp dà ko\ dà cò dờng, pơhìn tus broă lơh sa suơn sre. Git nđờ tơlak khối bràs geh tơnhàu pah nam kung gam gơ ơm tàm tiah klam jơ ngo bơh broă atbồ, lơh hoàc huơr tus tă dia gìt nđờ tơmàn priă. Jơnau tờm ngan bơh bơta geh ngan do dê hơ\ là ală càr atbồ jat mờng chài, ờ di mut ngui ală chế tài kuơ màng jat jơnau cih bơh adat boh lam dê:
Daklak là càr geh khà sră tơnhàu bràs geh lơh uă ngan rlau jơh tàm Tây Nguyên, mờ 14 mpồl lơh sa kă bro, khà tơnhàu pah nam 1 tơlak khối. Mơya mùl màl, geh rlau 17 mpồl lơh sa kă bro gam lơh broă, mờ mờr 100 nơm ơhò jồp bràs lơh broă sùm, khà bràs tơnhàu uă rlau mờ sră ai gơnoar git nđờ dơ\.
Pơlai mờ bơta bràs gơtìp pơndiang ur ar mơya tă dia den ờ huan geh, anih lơh broă tă dia kơnhoàl Krông Ana neh lơh dùl trạm lơh broă tàm xã Quỳnh Ngọc, rềp mờ bă tiah tơrgùm bràs dờng ngan rlau jơh càr dê, nàng kờp khà rơndeh pơndiang bràs pah ngai, lơh cơng tàng nàng kờp khà tơnhàu kung bè khà pal tă dia. Mơya ală mpồl lơh sa kă bro sùm lah yă, anih lơh broă tă dia pal hòi mpồl lơh broă rê. Bè hơ\ den bơh tu\ hơ\, bulah mpồl lơh sa kă bro tơnhàu kàr lơi, anih lơh broă geh gơnoar càr Daklak dê kung ndrờm pal lơh bè ờ git. Ồng Nguyễn Văn Thiềm, Trưởng phòng Khoáng sản, di Sở Tài nguyên mờ Môi trường càr Daklak pà git: “Đal git khà tơnhàu mùl màl tu\ do là kal ke ngan. Khà do geh 2 bơta, dùl là khà yal bơh ală mpồl lơh sa kă bro dê, dơ\ 2 là sră wac sềr bơta geh ngan. Jat thông tư sồ 2 tơlik nam 2013 bơh Bộ Tài nguyên mờ Môi trường dê den ală mpồl lơh sa kă bro pal lơh sră wac sềr tiah tàm dà dờng mờ gah dà dờng. Mơya tus tu\ do, sră wac sềr ù tiah gah dà dờng den ală mpồl lơh sa kă bro geh mut lơh mơya khat bè lơh ngan. Sră wac sềr tiah tàm dà dờng den ờ geh mpồl lơh sa kă bro lơi lơh.”
Broă geh jơnau cih mờ ală mpồl lơh sa kă bro ờ lơh jat, mờ bulah ờ lơh jat mơya kung gam geh lơh broă ndrờm geh gơlik geh tàm làm gùt Tây Nguyên. Bè tàm càr Gialai, sùm uă nam do, ờ geh dùl mpồl lơh sa kă bro lơi geh lơh sră tơnhàu bràs nàng kă bro, mơya bràs kung gam geh tơnhàu mờ kă bro bè ờs. Nam 2015, geh uă tiah tơnhàu bràs tàm càr neh geh cok khà priă geh cồng nha, mơya tus nam do sră nggai ai gơnoar kung ờ hềt geh lơh jơh, tơnhàu bràs ờm, den tàng kung gam gơlik geh di mờ adat boh lam. Ồng Lương Thanh Bình, Phó kuang atbồ Sở Tài nguyên mờ Môi trường càr Gialai pà git: “Bơh tu\ adat Phan kuơ tàm ù nam 2010 geh mut ai ngui ngan ngồn là broă lơh sră tơnhàu phan kuơ tàm ù gơtìp ơm ing. Mờ tus tu\ do, tàm càr ờ geh dùl tiah geh bràs lơi geh tơnhàu di mờ jơnau cih bơh adat boh lam dê. Jơh ală tiah geh bràs mờ làng bol gam tơnhàu là lơh ờm lơm gơ dê.”
Ai tàm càr Daklak, bal mờ tu\ mpồl lơh sa kă bro ờ geh lơh sră lơh broă, kung gam geh git nđờ jơt nơm ơhò tơnhàu bràs, geh gơnoar tơnhàu rơndil tàm tiah neh geh lơh sră ai gơnoar mpồl lơh sa kă bro ndai in. Hợp tác xã Đoàn kết, kơnhoàl Krông Bông là dùl pơn yơu bè hơ\. Ồng Trần Văn Công, atbồ Hợp tác xã pà git: “Lài mờ tu\ UBND càr lơh sră ai ală mpồl lơh sa kă bro in, nam 2007 den bol a` neh lơh broă tơnhàu bràs tàm dà dờng Krông Ana do neh 20 nam bloh. Bol a` neh ờ thàn lơh tàm dơ\ dan lơh sră hơ\ là tài sră nggal tam gơl broă lơh Hợp tác xã gam ờ tơl mờ càr kung neh đơs là lơh sră mpồl lơh sa kă bro ndai in, tơnơ\ do geh lời wơl bol a` in dùl êt. Mơya mpồl lơh sa kă bro tơnơ\ hơ\ ờ lời wơl, mờ bol a` den ờ gơtùi sang broă. Bol a` kung neh tong priă, mơya bơta do den đơs gơ ờ niam. Ală anih lơh broă geh gơnoar go\ bol a` lơh broă kung ờ gơlik geh bơta lơi den tàng kung ờ go\ khi lòt sền.”
Dùl bơta ndai tàm ròt ală broă lơh tơnhàu bràs tàm Tây Nguyên gam tàm tiah klam jơngo, hơ\ là atbồ ală ơhò jồp bràs – pơndiang bràs lơh broă tàm ală dà dờng. Ồng Y Poăt Tơr, kuang atbồ Sở Giao thông vận tải càr Daklak pà git, broă lơh ơhò, ngui ơhò tàm ală dà dờng tàm càr gơlik geh khat gơboh sùm tàm uă nam do, ờ kong bơta sền gròi bơh Sở do dê. Bulah git do là bơta ờ niam, mơya Sở ờ gơtùi ai tơlik broă lơh geh cồng nha, di mờ jơnau cih bơh adat boh lam dê. Ồng Y Poăt Tơr pà git: “Ală ơhò plung tàm Daklak uă ngan là ơhò plung lơh is, ờ geh sră nggal ki\ bơceh lơh den tàng Chi cục đăng kiểm sồ 5 ờ geh cơng tàng nàng lòt sền kỹ thuật kờ` lơh dờp tơl khà ờ do ờ dă kỹ thuật. Chi cục đăng kiểm sồ 5 pơgồp bal mờ hìu bơsram trung cấp broă lơh Bình Minh lơh broă tàm Daklak lòt sền ờ uă ơhò, plung den go\ kơmhồ ơhò ờ hềt tơl khà, pal lơh kơ\ tai den mpồl bơceh lơh hơ\sồng geh lơh sră nggal bơceh. Kờp bơh hơ\ tus tu\ do, ndrờm bè jơh ală cau tờm ơhò, plung ờ tus bal, den tàng broă lơh niam ơhò plung đơs ngan là ờ tam gơl dùl êt lơi.”
Bulah bơta tơnhàu bràs ờ geh sră ai gơnoar gam gơlik geh ur ar, ală ơhò, plung ờ lơh jat ală jơnau cih bơh Adat gùng lòt tàm dà, mơya khà broă mờ cảnh sát gùng lòt tàm dà, cảnh sát tiah kis, lùp sền phan geh is tiah kis… lơh glài pah nam den dùl êt ngan. Mờ càr Daklak, bulah neh crơng gơs geh mpồl cảnh sát gùng lòt tàm dà geh 16 nă cau, drơng broă tàm 180 kơi sồ gùng dà dờng, cồng nha bơsong broă gơlik geh ờ uă, ờ gơtùi bơsong geh cồng nha ală ờ suk mờ ală ơhò lơh bràs gam lơh gơbàn. Trung tá Nguyễn Huy Thành, Phó Trưởng phòng cảnh sát gùng lòt, Kuang àng càr Daklak pà git: “Tàm nam 2016 neh lơh glài 247 broă gơlik geh, lơh glài 130 tơlak priă, tơngkah 228 nă. 3 nhai bồ nam do lơh glài 9 tơlak 700 rbô. Ai ală bơta tơnhàu bràs tìs mờ kơrnuat boh lam, bơdìh mờ bă tiah geh lơh sră ai gơnoar he dê lơh gơbàn tơrlah ù bơh làng bol dê, den bol a` neh pơgồp bal mờ Phòng cảnh sát lùp khàu bè tiah kis mơya ờ hềt lơh glài broă lơi.”
Jơnau cih neh geh mơya ờ lơh jat; ờ lơh jat mơya kung gam gơtùi lơh broă; lơh tìs ur ar mơya ờ gơtìp lơh glài… Hơ\ là ală bơta gơlik geh uă tàm broă tơnhàu, pơndiang bràs tàm ală càr Tây Nguyên, lơh ală jơnau gơ lời wơl bè lơh sa – mpồl bơtiàn, tiah kis pơnjat tai gơ rề uă. Loh làng, gam geh dùl tiah klam jơngo tàm broă atbồ tàm gah do. Mờ kờ` rơndap sap sèng wơl bơta ring niam tàm broă tơnhàu – pơndiang bràs, pal lam ală tiah klam jơngo do rê wơl mờ bơta àng, lơh jat di ală jơnau cih bơh adat boh lam dê.
Cau cih mờ yal tơnggit K’Duẩn
Viết bình luận