VOV4.K’ho – Gơ hòr bơh bơnơm Ya Jut, tàm bơta jơnhoa rlau 1900 thơk pơndrờm mờ mat dà lềng, dà cat bơh dà dờng Dà Nhim sơnđờm geh bơh ală hiòng dà croh dềt jrô tàm dơlam brê dà lơgar Bi Dúp- Núi Bà. Bơta nđiơm gơs bơh hiòng Dà Nhim neh bơ\t bơtàu lơh gơs ală bă ù nđiơm gơs tu\ do gơ wèt kơnhoàl Đơn Dương, càr Lâm Đồng dê. Kung bơh bơta nđiơm gơs bơh hiòng Dà Nhim dê, Đơn Dương neh tam gơl pa pah ngai, gơ gơs là tiah kuơmàng sùm lơh broă sa sươn sre đòm jat bơta jak chài pa bơh càr Lâm Đồng dê mờ gơ gơs là kơnhoàl sơnrờp ngan tàm Tây Nguyên neh lơh geh broă lơh bơ\t bơtàu [òn lơgar pa.

Dà Nhim jat jơnau gơtha bơh làng bol kòn cau kis tàm tiah do dê đơs hơ\ là dà măt. Dà măt bơh cau ùr geh mat sơnđan là K’ Lang, nhìm bơklau sơnđan là Ha Biang. Ală dà mat nhìm kah kờn sùm bơh cau ùr dê tàm jơnau tàm gơboh bè tàm yal yau ndu gơnrơh, hòr uă ngan gơ gơs là tơnau dà dờng Dà Nhim ngơr ngan dà, lòt bơkang bàr gah đah tô đah jum bơh kơnhoàl Đơn Dương dê. Ờ gơtùi gi\t ngan den tàng bè hơ\ mờ Đơn Dương, bơh gùng lòt mu\t tàm D’ran lòt tus Dà Ròn, Lạc Xuân, Proh, Tu Tra, bềng lơm ù tiah nđiơm gơs ngan. Kung kơ nờm bè hơ\ mờ tàm Đơn Dương, tiah lơi kung sền go\ bềng lơm bơta tơlir niam dờng ơning ơnàng ngan dùl nơm rùp să bơh bơkàu, biăp mờ plai chi bơkah ngan dê. Tàm Đơn Dương, biăp là phan bơkah ngan, biăp neh ròng kis làng bol kis tàm do bơh uă nam lài, mờ tus tu\ do mờ tàm tơngai tơnơ\ do tai. Ồng Đinh Văn Toán, ơm tàm [òn Lạc Viên A, ntum Lạc Xuân, pà gi\t: “Tus tu\ do, lơh sa bơtàu tơnguh, piang sa hờm, àu soh ram wil tơl ngan, hờm ram ngan. Làng bol uă ngan là tam ală bơta biăp lơm. Cau lơi geh priă jền uă den lơh pa ai geh dùl e\t priă jền den lơh bơche\ bơ chò. Tu\ do, hìu bơnhă ală sau lơh sa is, mìng gam bàr nă ùr bơklau a` lơm lơh 2 sàu mờ nggùl hơ\ là 2500 thơk care, dilah geh sa den priă jền lơh geh rlau 100 tơlak”.

Dà Nhim kung bè ală hiòng dà dờng ndai sơl tàm tiah Tây Nguyên do, dà tih dờng nggồr ung ngan pah tu\ kàl mìu tus mờ mpờl jơh tơr è tơn sền go\ jơh lu\ liang tàm kàl prang. Mơya, ală bă sươn tam biăp tàm Đơn Dương den ờ hềt tu\ lơi geh ơm rlô ờ. Tài bơh hơ\ là rài kis bơh làng bol kis kềng 2 gah dà dờng dê, bơh bơta ơm kis tàm pơn jat tai uă rơnàng cau mờ tàm dơlam is gơ gơ gơs là rài kis chài rơgơi. Jat kềng 2 gah dà dờng đah jum đah tô bơh dà dờng Dà Nhim dê là tiah geh mờr 100 rbô nă làng bol ơm kis, tàm hơ\ geh uă kòn cau krơi is, bè: cau K’ho, cau Cru, cau Yoan, cau Tày, cau Rơđê…Bơta nđiơm gơs bơh hiòng dà dờng Dà Nhim dê neh tam klac làng bol ơm kis tàm kềng 2 gah dà dờng hơ\, gơ gơs là ală cau lơh broă sa tơryang tơryồng ngan, ơm kis lơh broă sa mờ broă tam biăp, bơkàu, mờ rài kis bơh dùl rài lơh broă sa sươn sre krơi is geh ờ [ươn [oài tàm bơrlu\ bal ờ. Tus mờ Đơn Dương tơngai do, ờ kal ke nàng sền go\ ală hìu lơh mờ sơmang pas sơm niam bơne\ ngan, ală gùng lă cài lòt kue\t rơkue tus tơn tàm sươn biăp. Kung tàm Đơn Dương sơl, [ươn ngan sền go\ ală cau lơh sa geh priă tơlak priă tơmàn tam biăp. Bi ùr Tou Prong Loan ơm tàm [òn Krang Chơ\, ntum Ka Đơn, kơnhoàl Đơn Dương là dùl tàm ală cau hơ\. Bi ùr Loan, pà gi\t: “A` sền go\ làng bol [òn lơgar lơh kòi mờ tơngời den ờ huan geh sa ngan, tu\ do he bơcri priă ai làng bol in nàng dong kờl làng bol nàng lơh pas mờ bơtàu tơnguh”.

Tàm khà jơh ală 61 rbô lồ ù geh is den bă ù lơh broă sa sươn sre tàm Đơn Dương geh tus 1/3. Broă lơh sa sươn sre tềng hơđơm jơng bơtơ\t Dà Nhim bulah pa lơh tơnơ\ do, jơla rlau mờ [òn dờng Dà Làc mơya geh wơl bơta bơtàu tơnguh uă ngan. Jơh bal Đơn Dương tu\ do là tiah tam uă ngan biăp, bùm mờ plai chi kă bro; là tiah lơh geh blơn su\t uă ngan rlau jơh tàm gùt lơgar dê. Bal mờ hơ\ là ală phan bơna bè plai hồng Dran, là kơnrồ dà toh mờ dà toh den bơkah ngan rlau jơh pơndrờm mờ tiah ndai. Rài kis lơh broă sa sươn sre neh dong bă ù jòng rlau 50 kơi sồ lòt bơh jơng bơtơ\t Dà Nhim tus tàm tu\ tơmu\t bal să jan he tàm hiòng dà dờng Dà Dơng dùl rài kis kơ\ kơl jăp, pas sơm ngan. Ngan là tu\ kơnhoàl Đơn Dương mu\t gơrờm bal mờ gơ gơs là kơnhoàl sơnrờp ngan tàm Tây Nguyên geh tơl khà [òn lơgar pa.

Hơ\ sồng gơtùi đơs là uă bơta neh gơ tam gơl. Rùp să tam gơl geh sền go\ uă ngan tàm tơl rơkàng hìu, tơl nơm gùng lòt tàm [òn mờ geh bal tàm ală tiah tồn lah bè ờ gơtùi geh bè Proh, Ka Đơn. Đơn Dương tu\ do là kơnhoàl ù tiah bơh broă lơh sa sươn sre đòm jat bơta jak chài pa. Priă geh bơh lơh sa sươn sre kờp bal tơl lồ pah nam geh rlau 150 tơlak, uă broă lơh lơh sa geh bơh 500 tơlak tus 1 tơmàn priă dùl lồ tàm dùl nam. Priă lơh geh kờp bal dùl nă cau tàm nam do geh 48 tơlak priă, gơguh mờr pe dơ\ pơndrờm mờ lài mờ tu\ bơ\t bơtàu [òn lơgar pa; khà hìu r[ah gơmù gam 1,3%. Đơn Dương kung gam là kơnhoàl pơnrơ ngan bơh gùt lơgar dê tàm bơ\t bơtàu [òn lơgar dê. Ồng Lưu Tấn Huệ kuang atbồ đơng lam Đảng kơnhoàl Đơn Dương, pà gi\t: “ Rơndăp ù tiah bè ngui ù lơh broă sa sươn sre tàm Đơn Dương neh rơndăp bơh lài hơ\, bàr pe nam do den pơn jat tai lơh gơs mờ gơtùi đơs là cồng nha lơh sa tàm ù lơh broă sa sươn sre bơh Đơn Dương dê là niam ngan tu\ đòm jat lơh broă sa sươn sre ngui bơta jak chài pa tàm ù tiah kơnhoàl dê. Ngan den tàng bè hơ\ mờ priă lơh geh mờ cồng nha bè hơ\ den tu\ lam sồr làng bol bơ\t bơtàu [òn lơgar pa, den tă pơgồp bơh làng bol dê tus mờ bơ\t bơtàu phan bơna den làng bol tă pơgồp niam ngan”.

Dùl hiòng dà dờng Dà Nhim hòr gan bàr gah đah jum mờ đah tô bơh kơnhoàl Đơn Dương dê mờ ù tiah nđiơm gơs neh lơh gơs kơnhoàl ù tiah lơh sa sươn sre mờ bơta mpờl go\ krơi is tềng hơđang bơnơm Lang Biang, càr Lâm Đồng dê. Hiòng dà dờng Dà Nhim kung gam pah ngai hòr sùm kàl mìu kung bè kàl prang sơl gơ cèng bal mờ ală cồng nha lơh geh jak chài ngan bơh kơnhoàl Đơn Dương pas sơm ngan, cèng bơta àng bơh bơta tam gơl dê, kơ\p kơnờm tus tàm rài tơnơ\ do.

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’ Yến